ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: وتارەکەی بنیامین ناتانیاهۆ لە ٨١ەمین دانیشتنی کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان ناتوانرێت تەنها بە وتارێکی دیپلۆماسی ڕۆتینی هەژمار بکرێت. ئەوەی لە نیویۆرک ڕوویدا، لە سەرووی هەمووشیانەوە، وێنەیەک بوو لە پێگەی ئیسرائیل لەسەر شانۆی نێودەوڵەتی؛ وێنەیەک کە بەجدی دوور بوو لەو گێڕانەوەیەی کە سەرۆکوەزیرانی ئەم دەسەڵاتە مەبەستی بوو.
نەتانیاهۆ هەوڵیدا ئیسرائیل وەک زلهێزێکی سەرکەوتوو و بەهێز بە پشتیوانی نهێنی جیهان نیشان بدات، بەڵام کامێراکانی جیهان وێنەیەکی جیاوازیان تۆمارکرد: ڕیزێک لە شاندەکان کە هۆڵەکە بەجێدەهێڵن، کورسی بەتاڵ و سەرۆکوەزیرانێک کە وتارەکەی بە هێرشکردنە سەر ئەو کەسانە دەستپێکرد کە ئامادە نەبوون گوێ لێبگرن.
بەپێی ژماردنێک کە لە میدیاکانی ئیسرائیلدا بڵاوکراوەتەوە، کاتێک نەتانیاهۆ قسەی کردووە، ٧٧ شاند لە هۆڵەکەدا ئامادە نەبوون؛ هەندێک لەو شاندانە پێش دەستپێکردنی وتارەکە ڕۆیشتن و هەندێکیشیان تەنانەت لە پلەی یەکەمدا لە هۆڵەکەدا ئامادە نەبوون.
ئاژانسی فرانس پرێس هەروەها ڕۆیشتنی دەیان شاندی پشتڕاستکردەوە و لە چوارچێوەی ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە سیاسەتەکانی ئیسرائیل و شەڕی غەززە ڕاپۆرتی دا.
بێگومان گرنگی ئەم ژمارەیە تەنیا لە ژمارەی شاندەکاندا نییە؛ گرنگی سەرەکی لەو وێنەیەدا هەیە کە پێش ڕای گشتی جیهان دروست بووە. نەتەوە یەکگرتووەکان گرنگترین کۆڕبەندی فرەلایەنە لە جیهاندا و بڕیار بوو سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لەم مەکۆیەدا قسە لەسەر ئاسایشی ئیسرائیل و شەڕی غەززە و ئێران و ئەو هەڕەشانە بکات کە پێی وایە ئاراستەی ئەم ڕژێمە کراوە. بەڵام پێش ئەوەی گوێ لە قسەکانی بگیردرێت، دیمەنی ڕۆیشتنی شاندەکان بوو بە گرنگترین وێنەی وتارەکە.
هەروەها کاردانەوەی نەتانیاهۆ خۆی تیشکی خستە سەر ئەم وێنەیە. لە درێژەی قسەکانیدا بۆ ئەو شاندانەی کە هۆڵەکەیان بەجێهێشتووە، وتی ئەگەر "نامەردی ئەخلاقی"ی دیکە هەبن کە هێشتا هۆڵەکەیان بەجێنەهێشتووە، ئەوا دەتوانن هەر ئێستا بچنە دەرەوە. ئەم ڕستەیە نیشانی دا کە ڕۆیشتنی نوێنەران بۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل تەنیا ڕووداوێکی پەراوێزی نەبوو؛ ئەوەندە گرنگ بوو کە بەشێکی بەرچاوی سەرنجی لە سەرەتای وتارەکەدا داگیرکرد. هەروەها میدیاکانی ئیسرائیل بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕوماڵی ئەو دیمەنەیان کردووە و یەدیعوت ئەهرۆنۆت بە ناڕەزایەتییەکی دراماتیک و بێ وێنە وەسفی کردووە.
بەڵام بۆچی ئەمە ڕوویدا؟
وەڵامەکە تەنها لە خودی نەتانیاهۆ یان لە وتارەکەیدا نادۆزرێتەوە. کێشەکە لە کەڵەکەبوونی ساڵانێک قەیرانی سیاسی، مرۆیی، یاسایی و دیپلۆماسیدایە. شەڕی غەززە، زۆری ژمارەی قوربانیانی فەلەستین. وێرانکردنی بەربڵاوی ژێرخانی مەدەنی، فراوانبوونی شوێنی نیشتەجێبوون و توندوتیژیی دانیشتوان و دۆسیە یاساییە نێودەوڵەتییەکان، وێنەیەکی جیاوازیان لە ئیسرائیل لە بەشێک لە بیروڕای گشتی جیهاندا دروستکردووە.
ئیسرائیل هەموو تۆمەتەکانی جینۆساید ڕەتدەکاتەوە و ئۆپەراسیۆنەکانی بە بەرگریکردن لە خۆ لە دژی حەماس دەزانێت، بەڵام لێکۆڵینەوەیەکی سەربەخۆی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ٢٠٢٥دا گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە ئیسرائیل کۆمەڵکوژی لە غەززە ئەنجامداوە، ئەمەش ئەنجامێکە کە تەلئەبیب ڕەتیکردووەتەوە. لە هەمان کاتدا دادگای تاوانە نێودەوڵەتییەکان لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠٢٤ بە تۆمەتی تاوانی جەنگ و تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی فەرمانی دەستگیرکردنی بۆ ناتانیاهۆ و یۆاڤ گالانت دەرکرد.
لە هەلومەرجێکی لەو شێوەیەدا، ناتانیاهۆ جارێکی دیکە تۆمەتی جینۆسایدی نەتەوە یەکگرتووەکانی ڕەتکردەوە و بە "گەورەترین درۆی سەدە" ناوی برد.
بەڵام کێشەی گێڕانەوەکەی ئەوە بوو کە چیتر تەنیا ڕووبەڕووی نەیارێکی سیاسی یان دەزگایەکی میدیایی ڕەخنەگر نەبووەوە؛ بەڵکو زنجیرەیەک دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان، حکومەتەکان، ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و بەشێک لە ڕای گشتی جیهانی پرسیاری جددییان سەبارەت بە ئەدای ئیسرائیل دەوروژاند.
بۆیە کێشەی نەتانیاهۆ چیتر تەنها قەناعەت پێکردنی حکومەتێک یان دەزگایەکی میدیایی نییە؛ کێشەکە ئەو بۆشاییەیە کە لە نێوان گێڕانەوەی فەرمی ئیسرائیل و ئەو وێنەیەی کە لە جیهاندا سەبارەت بە جینۆسایدی ئیسرائیل دروست بووە، سەریهەڵداوە.
لەم ڕوانگەیەوە ناوەڕۆکی وتارەکەی نەتانیاهۆش جێگەی سەرنجە. لە نزیکەی ٤٠ خولەک وتاردا لیستێکی درێژی دوژمنان و ڕەخنەگرانی خۆی خستەڕوو؛ لە ئێران و قەتەرەوە بۆ تورکیا و وڵاتانی ئەوروپا و زەهران مەمدانی سەرۆکی شارەوانی نیویۆرک. تەنانەت بەشێکی بەرچاوی قسەکانی بۆ وەڵامدانەوەی ڕەخنەگران تەرخان کرابوو. ناتانیاهۆ هەوڵیدا نیشانی بدات کە کێشەکە ئیسرائیل نییە، بەڵکو جیهان هەڵەی لە دژی ئیسرائیل کردووە. بەڵام ئەم لیستە درێژەی دوژمنان دەتوانێت خۆی نیشانەی قەیران بێت. کاتێک سەرۆکوەزیرانی ڕژێمێک، لەبری ئەوەی ڕێگایەک بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ و داهاتووی ناوچەکە و ڕێگایەک بۆ دەربازبوون لە قەیرانەکە بخاتەڕوو، بەشێکی زۆر لە وتارەکانی بۆ وەڵامدانەوەی لیستێکی دوور و درێژی ڕەخنەگران لەسەر گرنگترین مەکۆی دیپلۆماسی جیهان تەرخان دەکات، پرسیارێک دێتە ئاراوە: ئایا مەسەلەکە تەنها “دوژمنایەتی جیهان لەگەڵ ئیسرائیل” یان ئیسرائیل ڕووبەڕووی قەیرانێکی جددی بووەتەوە لە بواری دیپلۆماسی و ڕازیکردنی نێودەوڵەتیدا؟
ئەم پرسیارە کاتێک جددیتر دەبێت کە قسەکانی نەتانیاهۆ لە چوارچێوەی دۆخی سیاسی ناوخۆیی ئیسرائیلدا لەبەرچاو بگرین. بڕیارە هەڵبژاردنی پەرلەمانی ڕژیم لە ٢٧ی ئۆکتۆبەر بەڕێوە بچێت، واتە وتارەکەی نەتانیاهۆ تەنها ٣٣ ڕۆژ پێش هەڵبژاردنەکان بوو. هەروەها میدیاکانی ئیسرائیل ئاماژەیان بەم بابەتە کردووە و هارێتز و ئەهرۆنۆت پێشنیاریان کردووە کە بەشێکی بەرچاو لە وتارەکانی سەرۆکوەزیران بۆ ئامادەبووانی ناوخۆیی بووە نەک بۆ وەرچەرخانی حکومەتە ڕەخنەگرەکان.
لە ڕاستیدا ڕەنگە مرۆڤ بپرسێت، ناتانیاهۆ بۆ کێ قسەی بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان دەکرد؟
بۆ شاندەکان کە ٧٧ وڵات ئامادە نەبوون؟ بۆ ئەو حکومەتانەی کە زۆر ڕەخنەیان لە سیاسەتەکانی ئیسرائیل گرتووە؟ یان بۆ دەنگدەرانی ئیسرائیل کە تەنها مانگێکی تر دەچنە سەر سندوقەکانی دەنگدان؟
ئاماژەکانی تریش پشتگیری ئەم گریمانەیە دەکەن. گەشتەکەی نەتانیاهۆ بۆ نیویۆرک زۆر کورت بوو، بە پێچەوانەی زۆرێک لە گەشتەکانی پێشوو، کۆبوونەوە لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ بەشێک نەبوو لە کارنامەی فەرمی. هەروەها ئاژانسی ئەسۆشێتد پرێس لە دۆخێکدا کە ناتانیاهۆ لە لێواری هەڵبژاردنی ناوخۆییدایە و ڕووبەڕووی ڕەخنەی نێودەوڵەتی زیاتر دەبێتەوە، بە وتارەکەیدا وردبووەوە.
هاوکات دژایەتییەکی گەورە لە هەڵسوکەوتەکانی نەتانیاهۆدا دەبینرێت. لە لایەک هەوڵیدا ئیسرائیل وەک ڕژێمێک نیشان بدات کە بەرگری لە "شارستانیەت" دەکات و تەنانەت بەرگری لە وڵاتانی دیکەش دەکات و بانگەشەی ئەوە دەکات کە زۆرێک لە سەرکردەکانی ئەو وڵاتانەی کە هۆڵەکەیان بەجێهێشتووە، بە شێوەیەکی تایبەت سوپاسی ئیسرائیل دەکەن بۆ ئەو کارانەی. بەڵام لە لایەکی ترەوە واقیعی دیار لە هەمان هۆڵدا ئەوە بوو کە دەیان شاند لە کاتی وتارەکەیدا خۆیان نیشان نەدا بۆ ئەوەی لە کۆبوونەوەی گشتیدا بمێننەوە. هەروەها ئەو ئیدیعایەی کە سەرکردەکان بە شێوەیەکی تایبەت سوپاسی نەتانیاهۆیان کردووە، تەنیا ئیدیعای نەتانیاهۆ بووە و ناتوانرێت وەک ڕاستییەکی سەربەخۆی پشتڕاستکراوە هەژمار بکرێت. ئەم بۆشاییە لە نێوان گێڕانەوە و واقیعدا ڕەنگە گرنگترین پەیامی گەشتەکەی نەتانیاهۆ بێت بۆ نیویۆرک.
ئیسڕائیل ئێستا نەفرەت لێکراو و گۆشەگیرە لەسەر ئاستی جیهانی. مەحاڵە نیشانەکانی زیادبوونی تێچووی دیپلۆماسی سیاسەتەکانی پشتگوێ بخرێت. هەستانی دەیان شاند لە هۆڵەکە، ناڕەزایەتییە بەرفراوانەکانی نیویۆرک، زیادبوونی فشارە یاساییە نێودەوڵەتییەکان و پەرەسەندنی ڕەخنەکان لە شەڕی غەززە، زنجیرەیەک نیشانەن کە پێکەوە مانای خۆیان هەیە. هەر لەبەر ئەم هۆکارە، ڕەنگە گرنگترین وێنەی وتارەکەی نەتانیاهۆ نمایشکردنی ئامێرەکان نەبووبێت، نە هەڕەشە لەسەر ئێران، نە ئیدیعاکانی سەرکەوتنی؛ وێنەی ڕاستەقینەتر کورسییە بەتاڵەکان بوو.
نەتانیاهۆ هەوڵیدا بە دەنگێکی بەرزتر قسە بکات بۆ ئەوەی نیشان بدات کە ئیسرائیل بەهێزە، بەڵام هۆڵە چۆڵەکە پرسیارێکی دیکەی بۆ جیهان دروستکرد: ئەگەر ئیسرائیل ئەوەندە متمانەی بە گێڕانەوەی خۆی هەیە، بۆچی ڕووبەڕووی قەیرانێکی وا بووەتەوە بۆ ئەوەی گوێی لێبگیرێت؟
Your Comment