ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: ئەو شەڕەی کە بڕیار بوو واشنتۆن بە پشتبەستن بە باڵادەستی سەربازی ئەمریکا کۆتایی پێبهێنێت، ئێستا چووەتە قۆناغێکەوە کە پرسی سەرەکی بۆ ئەمریکا تەنیا بەردەوامبوونی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان نییە، بەڵکوو چۆنیەتی کۆتایی هێنان بە شەڕەکە؛ شەڕێک کە دوای چەند مانگێک لە ململانێ، هێشتا زۆرترین ئامانجەکانی واشنتۆنی بەدەست نەهێناوە و لە هەمان کاتدا تێچووی سەربازی و ئابووری بۆ ئەمریکا زیادی کردووە.
لەم پێوەندییەدا، دانیال دەیڤس، ئەفسەری خانەنشینکراوی سوپای ئەمریکا و شرۆڤەکاری سەربازی پێی وایە ئەگەر دۆناڵد ترەمپ بیەوێت بەو شتەی کە دەتوانین پێی بڵێین “سەرکەوتن” لە شەڕی ئێران دەربچێت، دەبێت ئامانجگەلێکی دوور لە هێرشی سەربازی بەدیبهێنێت؛ ئامانجەکان کە گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە پێکهاتەی سیاسی و سەربازی ئێران و نەهێشتنی توانای درێژەدان بە چالاکییەکانی مووشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لەخۆدەگرن.
لە ڕوانگەی دەیڤسەوە کێشەی سەرەکی ئەوەیە کە سوپای ئەمریکا لە بنەڕەتدا توانای سەپاندنی دەرئەنجامێکی لەو شێوەیەی نییە.
ئەم سەرنجە ناتوانرێت تەنها بە هەڵوێستێکی کەسی هەژمار بکرێت؛ چونکە ئەو پرسەی دەیڤس دەوروژێنێت دەگەڕێتەوە بۆ یەکێک لە تەحەدا سەرەکییەکانی شەڕەکە بۆ واشنتۆن: جیاوازی نێوان "باڵادەستی سەربازی" و "سەرکەوتنی سیاسی". ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەتوانێت توانای ئاسمانی و دەریایی و هەواڵگری خۆی بەکاربهێنێت بۆ بە ئامانجگرتنی ئامانجە گرنگەکانی ئێران و زیانێکی بەرچاو بە ژێرخانی سەربازی بگەیەنێت، بەڵام گۆڕینی ئەم باڵادەستییە سەربازییە بۆ گۆڕانکارییەکی بەردەوام لە ڕەفتار یان پێکهاتەی سیاسی وڵاتێکدا بابەتێکی تەواو جیاوازە.
هەروەها ڕاپۆرتە فەرمی و میدیاییەکان دەریدەخەن کە شەڕەکە بۆ ئەمریکا بێ تێچوون نەبووە. بەپێی خەمڵاندنەکانی فەرمانگەی بودجەی کۆنگرێسی ئەمریکا، ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی وڵاتەکە تا یەکەمی ئاب نزیکەی ٣٨ ملیار دۆلاری تێچووە و ئەم ژمارەیەش بە تێکڕا نزیکەی ٣ ملیار دۆلار لە مانگێکدا زیاد دەکات.
هەروەها ڕاپۆرتێکی پشکنەری گشتی وەزارەتی بەرگری ئەمریکا باس لە کەمی تەقەمەنی و ئاستەنگ لە توانای بەرهەمهێنان و گۆڕینی تەقەمەنیدا کراوە.
لە لایەکی دیکەوە، هەڵسەنگاندنێک لەلایەن دەزگای لێکۆڵینەوەی کۆنگرێسی ئەمریکاوە دەریدەخات کە تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٦، شەڕەکە بە شێوەیەکی کاریگەر گەیشتوەتە حاڵەتێکی یەکتربڕین؛ ئەمەش بەو مانایەیە کە ئێران سەرەڕای ئەو زیانانەی بەرکەوتووە، هێشتا دەتوانێت بەردەوام بێت لە هێرشکردن و ئەمریکا و هاوبەشەکانی لە ڕووی توانای سەربازی و تێچووی ئابووری و فشارە سیاسییەکانەوە ڕووبەڕووی سنوورداری دەبنەوە.
ڕاپۆرتەکە چوار ڕێگای سەرەکی بۆ واشنتۆن دەخاتە ڕوو: درێژەدان بە دۆخی ئێستا، گەیشتن بە ئاگربەست، پەرەپێدانی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان، یان دانوستان لەسەر ڕێککەوتنێکی فراوانتر.
ئەم دۆخە بەشێکی گرنگی وتەکانی دەیڤس ڕوون دەکاتەوە. ئەگەر ئامانجی ئەمریکا تەنها لاوازکردنی بەشێک لە توانا سەربازییەکانی ئێران بێت، واشنتۆن دەتوانێت باس لە دەستکەوتە ئۆپەراسیۆنییەکانی بکات. بەڵام ئەگەر ئامانجەکە نەهێشتنی تەواوەتی توانای ئێران بێت بۆ وەڵامدانەوەی سەربازی و گۆڕینی پێکهاتەی سیاسی و دروستکردنی نەزمێکی نوێ، ئەوا کەلێنی نێوان ئەوەی لە بەرەی سەربازیدا مومکینە و ئەوەی لە بەرەی سیاسیدا دەتوانرێت بەدەستبهێنرێت زۆر فراوانتر دەبێت.
لەوەش گرنگتر مەرج نییە درێژەدان بە شەڕ ئەم بۆشاییە کەم بکاتەوە. زیادبوونی هێرشەکان دەتوانێت زیانی زیاتر بە ئێران بگەیەنێت، بەڵام لە هەمان کاتدا تێچووی ئەمریکا زیاد دەکات و مەترسی بڵاوبوونەوەی ململانێکان لە ناوچەکەدا زیاد دەکات.
لە چەند هەفتەی ڕابردوودا واشنتۆن لە دوودڵی بەردەوامبوون یان دەستپێکردنەوەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکاندا دوودڵ بووە. ترەمپ لە ١٧ی ئەیلولدا باسی لە نزیکبوونەوەی خاڵێکی بڕیاردانی گرینگ سەبارەت بە شەڕەکە کرد و ڕایگەیاند کە بیر لە بژاردەی جۆراوجۆر دەکاتەوە سەبارەت بە ڕێڕەوی کارکردنی داهاتوو.
لەم چوارچێوەیەدا تەنانەت باسکردنی تواناکانی چەکی ئەمریکا گرنگتر بووە. ڕاپۆرتەکانی ئەم دواییە ئاماژە بە کەمبوونەوەی هەندێک لە کۆگاکانی تەقەمەنی و فشار لەسەر توانای بەرهەمهێنانی ئەمریکا دەکەن؛ پرسێک کە تەنیا لە شەڕ لەگەڵ ئێراندا سنووردار نییە و دەتوانێت کاریگەری لەسەر ئامادەیی واشنتۆن هەبێت بۆ قەیرانە ئەگەرییەکانی دیکە، بە تایبەت دژی زلهێزەکان.
لەم ڕوانگەیەوە، ئەو "کشانەوە"ەی کە دەیڤس باسی دەکات، تەنیا بە مانای کشانەوەی فیزیکی هێزەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە نییە. پرسی سەرەکی بریتییە لە داڕشتنی ڕێگای دەرچوونی سیاسی لە شەڕ؛ یەکێک کە ڕێگە بە واشنتۆن دەدات ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان ڕابگرێت بەبێ ئەوەی بە ڕوونی دان بە شکستدا بنێت و دەرئەنجامی شەڕەکە لە شێوەی ڕێککەوتن یان ڕێکخستنی نوێی ناوچەییدا پێناسە بکات.
لێرەدایە کە شەڕی ئێران بۆتە مەتەڵێکی ستراتیژی بۆ ئیدارەی ترەمپ. درێژەدان بەو شەڕە ڕەنگە گوشاری زیاتر بخاتە سەر ئێران، بەڵام گەرەنتی ئەوە ناکات کە ئامانجە کۆتاییەکانی ئەمریکا بەدی بهێنرێت. لە لایەکی دیکەوە، پاشەکشەکردن یان قبوڵکردنی ئاگربەست دەتوانرێت لە کەشوهەوای سیاسی ئەمریکاشدا وەک دوورکەوتنەوە لە ئامانجە سەرەتاییەکانی ئاماژەپێکراو لێکبدرێتەوە.
لە ئەنجامدا، تەحەدای سەرەکی واشنتۆن چیتر تەنها ئەوە نییە کە ئایا ئەمریکا دەتوانێت زیاتر لێدان بکات؛ پرسیاری گرنگتر ئەوەیە کە ئایا ئەم مانگرتنانە دەتوانن ئەو دەرئەنجامە سیاسییە بەدەست بهێنن کە خۆی ئارەزووی دەکات؟ هەڵوێستی دانیال دەیڤس بە وردی لەسەر ئەم بۆشاییەیە: ڕەنگە وڵاتێک لە بەرەکانی شەڕدا باڵادەستی هەوا و چەکی هەبێت، بەڵام نەتوانێت ئەو دەرئەنجامە سیاسییەی کە ئارەزووی دەکات لەم باڵادەستییە دەربهێنێت.
لەم ڕوانگەیەوە، ئەگەر واشنتۆن بەو ئەنجامە بگات کە ئامانجە کۆتاییەکانی شەڕ بە ڕێگەی سەربازی بەدی نایەت، ڕەنگە کشانەوە بە مانای کۆتاییهێنان بە فشارەکان بۆ سەر ئێران نەبێت بەڵکو گۆڕانکاری لە ئامرازەکانی فشار لە شەڕی ڕاستەوخۆوە بۆ دانوستان و گەمارۆ و خۆگرتنی ناوچەیی بێت.
ئەوەی لە کۆتاییدا دیاری دەکات کە چۆن شەڕ کۆتایی دێت، تەنها ئەوەندە نییە کە ئەمریکا دەتوانێت بەردەوام بێت لە لێدان، بەڵکوو بۆشایی نێوان تێچووی درێژەدان بە شەڕ و ئەو دەستکەوتە سیاسییەی کە دەتوانێت بەدەستی بهێنێت.
Your Comment