ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: عەرەبستانی سعوودی پاش زیاتر لە دەیەیەک دەستێوەردانی سەربازی لە یەمەن، ئێستا ڕووبەڕووی قەیرانێک بووەتەوە کە لێکەوتەکانی لە مەیدانی جەنگ تێپەڕیوە و ئاسایشی ژێرخانە گرینگەکان، متمانەی نێودەوڵەتی و بەرنامە ئابوورییەکانی محەممەد بن سەلمانی خستووەتە ژێر کاریگەرییەوە.
پەلامارەکانی ئەم دواییەی سەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی مەلیک خالید لە ڕیاز و تەشەسەندنی تێکهەڵچوونەکان لە بەرەکانی جەنگی یەمەن، نیشان دەدات کە تێچووە ئەمنییەکانی سیاسەتی ناوچەیی ڕیاز بەردەوام ڕوو لە زیادبوونە.
ئەم گۆڕانکارییانە جارێکی دیکە ڕاستییەکی ستراتیژی دووپات دەکاتەوە: کڕینی چەکی پێشکەوتوو و پشت بەستن بە پشتیوانیی هێزە دەرەکییەکان، بە تەنیا ناتوانێت ئاسایشی بەردەوام دابین بکات.
بەپێی ڕاپۆرتە بڵاوکراوەکان، پەلامارەکەی ڕۆژی شەممە، ١٠ی ئۆکتۆبەر بۆ سەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ڕیاز، لانیکەم ١٢ کوژراو و زیاتر لە ٣٠٠ برینداری لێکەوتەوە. پەلامارێکی دیکەش لە ڕۆژی یەکشەممەدا بووە هۆی کوژرانی کەسێک و برینداربوونی ١١ کەسی دیکە. بەدوای ئەم ڕووداوانەدا، چالاکییەکانی فڕۆکەخانەکە پەکیکەوت و کۆمپانیا ئاسمانییەکان گەشتەکانیان هەڵوەشاندەوە.
ئەم پەلامارانەی ئەنساروڵڵا پرسیاریان لەسەر توانای بەرگریی عەرەبستان لە بەرامبەر هێرشە مووشەکی و درۆنی دروست کردووە.
گرینگیی ئەم گۆڕانکارییانە تەنیا لە ژمارەی قوربانییان یان زیانە مادییەکاندا کورت نابێتەوە.
فڕۆکەخانەی ڕیاز یەکێک لە ناوەندە گرینگەکانی پەیوەندیی عەرەبستان و دەروازەی هاتنەژوورەوەی وەبەرهێنەران، بەڕێوەبەرانی کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکان و گەشتیارانی بیانی بۆ ئەم وڵاتەیە. تێکچوونی چالاکییەکانی ناوەندێکی لەم شێوەیە دەتوانێت لێکەوتەی زیاتر لە بوارە ئەمنییەکە هەبێت و متمانەی چالاکانی ئابووری بە سەقامگیریی ژینگەی وەبەرهێنان بخاتە ژێر پرسیارەوە.
ئەم کێشەیە بۆ وڵاتێک کە بە جێبەجێکردنی بەرنامەی «دوورنواڕی ٢٠٣٠» خەریکی کەمکردنەوەی بەندیواری بە داهاتی نەوت و بوون بە ناوەندی گەشتیاری، تەکنەلۆژیا و وەبەرهێنانی ناوچەکەیە، بایەخێکی دوو هێندەی هەیە.
محەممەد بن سەلمان لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا پڕۆژەی زەبەلاحی وەک «نێوم»ی بە ئامانجی گۆڕینی پێکهاتەی ئابووریی عەرەبستان خستووەتە گەڕ. هەرچۆنێک بێت، بەدیهێنانی ئەم بەرنامانە پێویستی بە ژینگەیەکی سەقامگیر، ژێرخانی ئەمن و متمانەی وەبەرهێنەرانە. کاتێک فڕۆکەخانەی پایتەخت دەبێتە ئامانجی پەلامارەکان و کۆمپانیا ئاسمانییەکان ناچار دەبن گەشتەکانیان هەڵبوەشێننەوە، پرسەکە تەنیا توانای بەرەنگاربوونەوەی هێرشێکی سەربازی نییە؛ بەڵکوو متمانەی نێودەوڵەتیی وڵاتێکیش دەکەوێتە بەردەم تاقیکردنەوەیەکەوە کە دەیەوێت خۆی وەک مەنزڵگەیەک بۆ بازرگانی و گەشتیاری بناسێنێت.
پشتیوانیی دەرەکی؛ زامنکردنی ئاسایش یان بەندیواریی ستراتیژی؟
یەکێک لە گرینگترین ڕەهەندەکانی قەیرانی ئێستای عەرەبستان، سنوورداربوونی پشت بەستنی ئەم وڵاتەیە بە هاوپەیمانە دەرەکییەکان. ڕیاز لە ماوەی دەیەکانی ڕابردوودا تێچووی زەبەلاحی بۆ کڕینی چەکی پێشکەوتوو، سیستەمەکانی بەرگری و فڕۆکەی جەنگیی ڕۆژئاوایی تەرخان کردووە. لەگەڵ ئەوەشدا، پەلامارەکانی ئەم دواییە نیشانیان داوە کە خاوەندارێتیی کەرەستەی سەربازیی پێشکەوتوو، بە مانای پارێزراوبوون لە بەرامبەر پەلامارەکان نییە. بەرگری لە ژێرخانە فراوانەکانی وڵاتێک لە بەرامبەر پەلامارە تێکەڵەکانی مووشەکی و درۆنی، پێویستی بە ئامادەییی ئۆپەراتیۆنی، پاشەکەوتی پێویستی مووشەکی بەرگریکار، تۆڕی ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە و توانای بەرەنگاربوونەوەی بەردەوام هەیە.
لە دۆخێکی وەها‌دا، داواکردنی یارمەتی لە هاوپەیمانان بۆ بەهێزکردنی بەرگریی ئاسمانی دەتوانێت بەشێک لە پێداویستییە بەپەلەکانی عەرەبستان دابین بکات، بەڵام جێگرەوەی ستراتیژییەکی ئەمنیی بەردەوام نابێت. جیاوازییەکی بنەڕەتی لە نێوان فرۆشتنی چەک، ئاڵوگۆڕی زانیاری، پێشکەشکردنی پشتیوانیی تەکنیکی و بەشداریی ڕاستەوخۆ لە تێکهەڵچوونێکی سەربازیدا هەیە. حکوومەتە ڕۆژئاواییەکان ڕەنگە لە چوارچێوەی بەرژەوەندییەکانی خۆیاندا پشتیوانی لە عەرەبستان بکەن، بەڵام ئەم پشتیوانییە بە مانای وەرگرتنی تێچووی ڕووبەڕووبوونەوەیەکی درێژخایەن و پڕمەترسی لەگەڵ ئەنساروڵڵا نییە.
هەڵسوکەوتی واشنتۆنیش گرینگیی ئەم سنوورداربوونە دەردەخات. ئەمریکا لە ساڵی 2025 پاش نزیکەی 52 ڕۆژ لە پەلاماری ئاسمانی دژی ئەنساروڵڵا، بە ڕێککەوتنێک کە بە نێوەندگیریی عومان هاتە ئاراوە، ئۆپەراسیۆنەکانی خۆی ڕاگرت. ئەم ڕێککەوتنە بە مانای لەناوبردنی توانای سەربازیی ئەنساروڵڵا نەبوو و هەڕەشەکانی ئەم گرووپەش دژی کەشتیوانی بە تەواوی کۆتایی نەهات. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم ئەزموونە نیشانی دا کە باڵادەستیی ئاسمانی و هێزی ئاگرین، بەبێ گەیشتن بە ئامانجە سیاسییە دیاریکراوەکان، بە زۆرەملێ بە ئەنجامی ستراتیژیی خوازراو کۆتایی نایەت.
ئێستاش بەشداریکردنی ڕاستەوخۆی ئەمریکا لە تێکهەڵچوونەکانی عەرەبستان و ئەنساروڵڵا دەتوانێت تێچووی نوێ دروست بکات. فراوانکردنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان، بەکارهێنانی پاشەکەوتی مووشەکە بەرگریکارەکان و ئەگەری توندتربوونی هەڕەشەکان دژی ڕێڕەوەکانی کەشتیوانی، هاوکێشەکانی واشنتۆن ئاڵۆزتر دەکات. بەتایبەت ئەوەی کە گۆڕانکارییە ناوچەییەکان و بەردەوامیی قەیرانی نێوان ئێران و ئەمریکا، گوشارێکی دوو هێندەی خستووەتە سەر سەرچاوە سەربازییەکان و بڕیاردانی ستراتیژیی واشنتۆن. کەواتە، ڕیاز ناتوانێت پشتیوانیی دەرەکی بە زامنێکی یەکلاکەرەوە بۆ پێشگرتن لە پەلامارەکان یان سەرکەوتن لە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی درێژخایەن بزانێت.
ڕیشەی بنبەستی ئێستای عەرەبستان
ڕەگ‌وریشەی بنبەستی ئێستای عەرەبستان دەبێت لەو سیاسەتەدا بەدوایدا بگەڕێین کە لە ساڵی 2015وە بە ئامانجی گۆڕینی هاوسەنگیی هێز لە یەمەن پەیڕەو کرا.
دەستێوەردانی سەربازیی هاوپەیمانی بە سەرکردایەتیی عەرەبستان و بەشداریی ئیمارات، نەک هەر نەبووە هۆی سڕینەوەی «ئەنساروڵڵا» لە هاوکێشە سیاسی و سەربازییەکانی یەمەن، بەڵکوو بە درێژایی ساڵان تێچووی مرۆیی، ئابووری و ئەمنیی بەرفراوانیشی لێکەوتەوە.
پەلامارە ئاسمانییەکان، بەرتەسککردنەوەی هاتنەژوورەوەی کەلوپەل و سەختیی دەستڕاگەیشتنی خەڵک بە خۆراک، دەرمان و خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان، گوشارێکی قورسی خستووەتە سەر کۆمەڵگەی یەمەن.
ئێستا بە توندبوونەوەی دووبارەی تێکهەڵچوونەکان، بەشێک لە لێکەوتەکانی ئەم سیاسەتە بۆ نێوخۆی عەرەبستان گەڕاوەتەوە. گۆڕانکارییەکانی بەرەکانی جیاوازی یەمەن، لەوانە دەوروبەری «تەعز» و کەناراوەکانی دەریای سوور، گرینگیی ستراتیژیی زیاتریان پەیدا کردووە. لە هەمان کاتدا، دۆخی ناوچە کەناراوەکان و سنووری نزیک بە «باب‌مەندەب» دەتوانێت هاوکێشە ئەمنییەکانی ڕیاز ئاڵۆزتر بکات.
بێگومان دۆخی کۆنترۆڵکردنی ئەم ناوچانە لە مەیدانی جەنگدا گۆڕاوە و هەڵسەنگاندنی وردی ئەم دۆخە پێویستی بە زانیاریی متمانەپێکراو و تازە هەیە.
باب‌ولمەندەب یەکێک لە ڕێڕەوە گرینگەکانی بازرگانیی جیهانی و گواستنەوەی وزەیە. هەرچەشنە توندبوونەوەی تێکهەڵچوون لەم ناوچەیەدا دەتوانێت تێچووی گواستنەوەی دەریایی زیاد بکات و ئاسایشی ڕێڕەوە بازرگانییەکان بخاتە ژێر کاریگەرییەوە. لەم روانگەیەوە، قەیرانی یەمەن چیتر تەنیا کێشەیەکی نێوخۆیی یان ناکۆکییەکی نێوان ڕیاز و ئەنساروڵڵا نییە، بەڵکوو بە ئاسایشی دەریای سوور، بازرگانیی نێودەوڵەتی و بەرژەوەندیی هێزە ناوچەیی و دەرەوەی ناوچەیییەکانەوە گرێ دراوە.
لە ڕوانگەی سیاسییشەوە، گۆڕانکارییەکانی ئێستا نیشانی دەدەن کە گوشاری سەربازی بە تەنیا ناتوانێت ئیرادەی ئەکتەرێکی ڕیشەدار لە هاوکێشە نێوخۆییەکانی یەمەن لەناو ببات. ئەنساروڵڵا لە درێژایی ساڵانی ڕابردوودا توانیویەتی، سەرەڕای پەلامارە بەرفراوانەکان و گوشارە ئابووری و سەربازییەکان، پێکهاتەی سیاسی و سەربازیی خۆی بپارێزێت و تێچوویەک بەسەر ڕکابەرە ناوچەیییەکانیدا بسەپێنێت. ئەم ڕاستییە لێیان ناگەیەنێت کە ئەم گرووپە بە تەواوی باڵادەستە یان توانای سەربازیی عەرەبستان کۆتایی پێ هاتووە؛ بەڵکوو نیشانی دەدات کە گەیشتن بە ئامانجە سیاسییەکان لە ڕێگەی سەربازییەوە ڕووبەڕووی بەربەستی جدی بووەتەوە.
ڕێگای دەرچوون لە بنبەست
عەرەبستان ئێستا ڕووبەڕووی دوو گوشاری هاوکات بووەتەوە: لە لایەک، پێویستیی بەرگریکردن لە ژێرخانە گرینگەکان و کەمکردنەوەی لاوازی لە بەرامبەر پەلامارەکان؛ لە لایەکی دیکەوە، تێچووی زۆری بەردەوامیی دەستێوەردان لە یەمەن و سەختیی گەیشتن بە ئاکامێکی سیاسیی بەردەوام. بەردەوامیی بازنەی پەلامار و وەڵامدانەوە، ڕەنگە مەودای زیانەکان فراوانتر بکات، ئاسایشی ڕێڕەوە دەریاییەکان بخاتە مەترسییەوە و سەرچاوەی زیاتر، لە بری گەشەی ئابووری، بۆ تێچووە سەربازییەکان تەرخان بکات.
ڕێگای دەرچوون لەم دۆخە، تەنیا زیادکردنی کڕینی چەک یان هیواداربوون بە هاتنی ڕاستەوخۆی هێزە دەرەکییەکان نییە. ڕیاز دەبێت قبووڵی بکات کە ئاسایشی بەردەوام لە سنوورە باشوورییەکانی ئەم وڵاتە، بەبێ لەبەرچاوگرتنی ڕاستییە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی یەمەن بەدەست نایەت. ڕاگرتنی پەلامارەکان، کەمکردنەوەی بەرتەسککردنەوە مرۆییەکان، هەنگاونان بەرەو ڕێککەوتنی سیاسیی گشتگیر و قبووڵکردنی ڕۆڵی یەکلاکەرەوەی یەمەنییەکان لە دیاریکردنی داهاتووی وڵاتەکەیان، دەتوانێت زەمینەی کەمکردنەوەی گرژییەکان بڕەخسێنێت.
ئەزموونی زیاتر لە دەیەیەک دەستێوەردان لە یەمەن، بۆ عەرەبستان و وڵاتانی دیکەی ناوچەکە وانەیەکی ستراتیژیی هەیە: هێزی سەربازی و پشتیوانیی دەرەکی، ناتوانن جێگرەوەی ناسینی ڕاستییە مەیدانییەکان و چارەسەرکردنی سیاسیی ناکۆکییەکان بن. ئەگەر ڕیاز هەروا ئاسایشی خۆی بە کڕینی کەرەستەی سەربازی و بەڵێنەکانی هاوپەیمانە دەرەکییەکان گرێ بدات و خۆی لە پێداچوونەوە بە سیاسەتی ناوچەییدا ببوێرێت، ئەگەری دووپاتبوونەوەی قەیرانە تێچووەدارەکان هەروا دەمێنێتەوە. لە کۆتاییدا، پشت بەستن بە هێزە دەرەکییەکان بەبێ دروستکردنی میکانیزمی بەردەوام بۆ چارەسەری ناکۆکییە ناوچەییەکان، زیاتر لەوەی زامنکردنی ئاسایش بێت، جۆرێک پشت بەستن بە بایە.
Your Comment