ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نیودەوڵەتی: ئەم ئۆپەراسیۆنە لە دۆخێکدا ڕوویدا کە پرسی فەلەستین دوای چەندین ساڵ لە گەمارۆدانی غەززە و داگیرکردنی زەوییە فەلەستینییەکان و فراوانکردنی شوێنی نیشتەجێبوون و چڕبوونەوەی گوشارەکان بۆ سەر فەلەستینییەکان، خەریکی دوورکەوتنەوە بوو لە یەکمایەتییەکانی سیاسەتی ناوچەیی و نێودەوڵەتی.
پرۆسەی ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان بەشێک لە وڵاتانی عەرەبی و ڕژێمی زایۆنیستی، ئەو بیرۆکەیەی بەهێزتر کردبوو کە پرسی فەلەستین بەبێ چارەسەری ڕیشەیی دەتوانرێت پەراوێز بخرێت. گەردەلوولی ئەقسا ئەم پرۆسەیەی ڕاگرت و جارێکی تر فەلەستینی گەڕاندەوە بۆ ناوەندی پێشهاتەکانی ڕۆژئاوای ئاسیا.
یەکەم گورز لە وێنەی ئەمنی ئیسرائیل درا. ساڵانێک بوو، تەلئەبیب بەشێکی بەرچاوی دەسەڵاتی خۆی لەسەر تێکەڵەیەک لە باڵادەستی زانیاری، تەکنەلۆژیا، دیوارێکی بەربەست، سیستەمی چاودێری و هێزی سەربازی بنیاتنابوو، ئەم کۆمەڵە وەک گەرەنتییەکی ئاسایش بۆ نیشتەجێبوونەکان و دانیشتوانی ناوچە داگیرکراوەکانی دابین دەکرد.
بەڵام ٧ی ئۆکتۆبەر نیشانیدا کە تەنانەت تۆڕێکی وا فراوانیش ناتوانێت ئاسایشی ڕەها دابین بکات. لەوەش گرنگتر ڕاپۆرت و لێکۆڵینەوە نێوخۆییەکانی ئیسرائیل خاڵی لاوازی جددی لە کارکردنی پێکهاتە ئەمنی و سەربازییەکانیشدا دەرخستووە. بۆیە مەسەلەکە تەنیا دزەکردنی هێزەکانی فەلەستین نەبووە بۆ ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئیسرائیل؛ هەروەها گورزیک بوو لە متمانەی گشتی لە توانای حکومەت بۆ دابینکردنی ئاسایش.
وەڵامی تەلئەبیب بۆ ئەم شکستە شەڕێکی تەواو بوو لە دژی غەززە. ئیسرائیل ئامانجە گەورەکانی وەک لەناوبردنی حەماس و گەڕاندنەوەی دیلەکان و دروستکردنی ڕاستییەکی نوێی ئەمنی ڕاگەیاند. بەڵام کێشەی سەرەکی هەر لەسەرەتاوە بۆشایی نێوان ئامانجە ڕاگەیەندراوەکان و ئەگەری گەیشتنیان بوو. شەڕی بەرفراوان و ماڵوێرانکەر توانی زیانێکی زۆر بە غەززە بگەیەنێت، بەڵام پرسی سیاسی فەلەستینی لەناو نەبرد. حەماس لە هاوکێشەی فەلەستین نەهێڵراوەتەوە و داهاتووی غەززە و حوکمڕانییەکەی و پرسی چەکداماڵینی گرووپە خۆڕاگرییەکان و تەنانەت شێوەی پەیوەندییەکانی ئیسرائیل لەگەڵ ناوچەکەدا کراوەن بۆ پرسیاری جددی.
لێرەدایە کە چەمکی "سەرکەوتنی سەربازی" لە "سەرکەوتنی ستراتیژی" جیا دەبێتەوە. ڕەنگە سوپایەک بەشێکی زۆر لە ژێرخانی بەرامبەرەکەی لەناو ببات، بەڵام ئەگەر نەتوانێت دۆخی سیاسی دوای جەنگ بەپێی ئامانجەکانی لە قاڵب بدات، مەرج نییە سەرکەوتنی سەربازی وەربگێڕێت بۆ سەرکەوتنی ستراتیژی. ئەزموونی غەززە بە وردی تیشکی خستۆتە سەر ئەم دژایەتییە. ئیسرائیل توانیویەتی ئاستێکی یەکجار زۆر لە هێزی سەربازی جێگیر بکات، بەڵام هێشتا ڕووبەڕووی کێشەیەک دەبێتەوە کە پێش شەڕەکە هەبووە: چۆن دەتوانرێت پرسی فەلەستین تەنها بە ڕێگەی سەربازی چارەسەر بکرێت؟
ئەم نەخشەیە لە بەرەی لوبنانیشدا دەبینرێت. ئیسرائیل گورزی قورسی لە حزبوڵڵا داوە، بەڵام نەیتوانیوە ئەو بزووتنەوەیە لە هاوکێشە سیاسی و ئەمنییەکانی لوبنان نەهێڵێت. هەروەها گەڕانەوەی ململانێکان لە ساڵی ٢٠٢٦دا دەریخست کە تەنانەت زیانگەیاندن بە ئەکتەرێکی سەربازیش مەرج نییە بە مانای کۆتایی هاتنی هەڕەشەکە یان گۆڕانکارییەکی هەمیشەیی لە هاوسەنگیدا بێت. لە دۆسیەی ئێراندا، هێرشە ڕاستەوخۆکانی ئیسرائیل و ئەمریکا نەیانتوانی تاران لە هاوکێشە ناوچەییەکان دوور بخەنەوە. بە پێچەوانەوە، ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ زیاتر لە جاران لە حیساباتی ئەمنی ڕۆژئاوای ئاسیادا، گرنگی هێزی مووشەکی، قووڵایی ستراتیژی و توانای ناوچەیی ئێرانی خستەڕوو.
لەم ڕوانگەیەوە دەتوانین باس لە خولێک بکەین: ئیسرائیل لە دوای ٧ی ئۆکتۆبەرەوە هاتە ناو شەڕەکەوە بۆ گەڕاندنەوەی ڕێگریکردن؛ شەڕەکە فراوانتر بوو؛ بەڵام لەگەڵ فراوانبوونی مەودای ململانێکان، تێچووی سەربازی، ئابووری، سیاسی و دیپلۆماسیش زیادی کرد و لە بەرامبەردا ئامانجە سەرەکییەکان بەردەوام بوون لە ڕووبەڕووبوونەوەی بەربەستی جددی. بە واتایەکی تر، هەوڵدان بۆ قەرەبووکردنەوەی شکستێکی ئەمنی خۆی، زنجیرەیەک قەیرانی نوێی لێکەوتەوە.
یەکێک لە دەرەنجامە هەرە گرنگەکانی ئەم پرۆسەیە گەڕانەوەی پرسی فەلەستین بوو بۆ ناوەندی بیروڕای گشتی جیهانی. وێنە و ڕاپۆرتەکان سەبارەت بە دۆخی غەززە، ناڕەزایەتی بەربڵاو لە وڵاتانی جۆربەجۆر و زیادبوونی فشاری سیاسی بۆ سەر ئیسرائیل وایکردووە پرسێک کە بەر لە ٧ی ئۆکتۆبەر لە زۆرێک لە هاوکێشە ناوچەییەکان بە هۆی پڕۆسەی ئاساییکردنەوە کاریگەریی لەسەر بوو، جارێکی دیکە ببێتە یەکێک لە تەوەرە سەرەکییەکانی سیاسەتی نێودەوڵەتی. هەنگاوی ژمارەیەک وڵات بەرەو داننان بە فەلەستین و زیادبوونی ناکۆکی نێوان ئیسرائیل و بەشێک لە هاوپەیمانە ڕۆژئاواییەکانی دەریخست کە تێچووی دیپلۆماسی شەڕ بۆ تەلئەبیبیش لە زیادبووندایە.
کاریگەرییەکانی ئەم وەرینیە لەناو ئیسرائیلیشدا دیار بووە. شکستی ئەمنی حەوتی ئۆکتۆبەر ناکۆکی لەسەر بەرپرسیارێتی توندتر کردەوە و ئەدای بنیامین ناتانیاهۆ و دامەزراوەی سیاسی دەسەڵاتداری بەرەوڕووی ڕەخنەی گەورەتر کردەوە. پرسی دیلەکان، درێژەدان یان وەستانی شەڕ، ئایندەی غەززە، تێچووی ئابووریی ململانێکان و دابەشبوونی کۆمەڵایەتی و سیاسی، ئەو درزانەی ئاشکرا کرد کە پێشتر هەبوون بەڵام لە دوای شەڕەوە قووڵتر بوون.
بەم شێوەیە ئیسرائیل هەوڵی دووبارە بنیاتنانەوەی وێنەی هێز و یەکگرتوویی خۆی دەدات و لە هەمان کاتدا ڕووبەڕووی قەیرانی متمانەی ناوخۆیی و زیادبوونی گوشارە سیاسییەکان بووەتەوە. تەنانەت لەسەر ئاستی ناوچەییش وێنەکە گۆڕاوە. پێش ٧ی ئۆکتۆبەر، پرۆسەی ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی ئیسرائیل لەگەڵ هەندێک وڵاتی عەرەبیدا دەیتوانی ئەو بڕوایە دروست بکات کە پرسی فەلەستین چیتر بەربەستی سەرەکی نەبووە لەبەردەم پێکهێنانی نەزمێکی نوێی ناوچەییدا. بەڵام شەڕی غەززە و دواتر تەشەنەکردنی ململانێکان بۆ لوبنان و سووریا و شوێنەکانی تر، ئەم پرۆسەیەی ئاڵۆزتر کردووە. پرسی فەلەستین جارێکی دیکە بوو بە یەکێک لە پێوەرە گرنگەکانی ڕای گشتی عەرەب بۆ هەڵسەنگاندنی سیاسەتەکانی ئیسرائیل، بەمەش تێچووی سیاسی نزیکبوونەوە لە تەلئەبیب زیاتر بوو.
کەواتە سێ ساڵ دوای گەردەلولی ئەقسا، ڕەنگە گرنگترین پرسیار ئەوە نەبێت کە ئیسرائیل چەندە زیانی لە بەرەکانی جەنگی جۆراوجۆردا گەیاندووە؛ پرسیاری گرنگتر ئەوەیە ئایا توانیویەتی ئامانجە سیاسییەکانی خۆی بگات؟ وەڵامی ئەم پرسیارە نەخێرە.
گەردەلولی ئەقسا خاڵی وەرچەرخان بوو، چونکە دەریخست کە پرسی فەلەستین بە لابردنی لە هاوکێشە ناوچەییەکان چارەسەر ناکرێت. ئیسرائیل بۆ گەڕاندنەوەی ڕێگریکردن هاتە ناو شەڕێکی فراوانەوە، بەڵام ئەم شەڕە نەک هەر پرسی فەلەستینی نەهێشتەوە، بەڵکوو هێنایەوە ناوەندی سەرنجی جیهان و تێچووی سیاسی و دیپلۆماسی ئیسرائیل زیادکرد و دابەشبوونە ناوخۆییەکانی زیاتر دەرکەوت و مەودای ڕووبەڕووبوونەوەکەی بۆ چەندین بەرە درێژکردەوە.
بۆیە دوای سێ ساڵ دەتوانین باس لە “سووڕی شکست” بکەین؛ خولێک کە تێیدا شکستێکی ئەمنی بەرەوڕووی شەڕ بووەوە، شەڕ بووە هۆی وەرینی زەوی و وەرینی زەوی قەیرانی نوێی دروست کرد. ڕەنگە گرنگترین میراتی ٧ی ئۆکتۆبەر ئەمە بێت: ئیسرائیل نیشانیدا کە توانای ئەوەی هەیە گورزێکی سەربازی زۆر گەورە بدات، بەڵام هێشتا نەیتوانیوە ئەم دەسەڵاتە سەربازییە بە سەرکەوتنێکی سیاسی بەردەوامەوە ببەستێتەوە. وە تا ئەو بۆشاییە هەبێت، کۆتایی هەر شەڕێک دەتوانێت سەرەتای قەیرانی داهاتوو بێت.
Your Comment