بە پێی ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، بە کشانەوەی سیستەمی پاتریۆت و ڕاپید سێنتری و نەمانی سەربازیی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی، هەرێمی کوردستان پێی ناوەتە قۆناغێکی نوێی نائەمنی ئاسمانی؛ قۆناغێک کە چەتری بەرگری دەرەکی لە بچووکبوونەوەدایە، و هێشتا توانای سەربەخۆی پێشمەرگە بۆ بەرپەرچدانەوەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەکی کروز و مووشەکی بالیستیک دروست نەبووە. ئێستا هەولێر لەبەردەم بۆشایییەکی ستراتیژیدایە، ئایا بەغدا و هاوپەیمانە ڕۆژئاواییەکانی دەتوانن ئەم بۆشاییە پڕبکەنەوە، یان هەرێم ناچار دەبێت سەربەخۆ و چەند چینەیی بەرگری ئاسمانی بۆ یەکەمجار دروستبکات؟
پێشەر ئەلمانیتۆر نووسیبووی: کشانەوەی بەپەلەی سیستەمی بەرگری ئاسمانی ئەمریکا و هاوپەیمانە ئەوروپییەکان لە هەولێر، لەگەڵ نزیکبوونەوەی وادەی کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق، پرسیارێکی بنەڕەتی بۆ هەرێمی کوردستان دروستکردووە: ئەگەر بوونی سەربازی ئەمریکا لە عێراق کۆتایی دێت، چ هێزێک ئەو بۆشاییە پڕدەکاتەوە کە لە بەرگریکردن لە ئاسمانی ناوچەکەدا دروستبووە؟
دەبێ بوترێت هیچ هێزێک! ئێستا ئاسمانی هەرێمی کوردستان و باکووری عێراق بە گشتی هیچ سیستەمێکی بەرگری تێدا نییە و لە داهاتوو ئەگەر بم شێوە بمێنێتەوە ئاسمانی ڕووت و بێ بەرگە دەبێت.
ئێستا، کشانەوەی سیستەمەکانی پاتریۆت، لەگەڵ گواستنەوەی سیستەمی ڕاپید سێنتری بەریتانیا و کەمبوونەوەی بوونی سەربازی ئەمریکا، بەریتانیا، فەرەنسا و ئەڵمانیا، ئەم چەترە بەرگرییە بۆشایییەکی جددی تێکەوتووە. بەگوێرەی ڕاپۆرتە بڵاوکراوەکان، ئەمریکا لە ئۆپەراسیۆنێکی خێرادا هەشت پاتری پاتریۆتی لە هەولێرەوە گواستووەتەوە بۆ ئوردن، هەروەها بەریتانیا ڕاپید سێنتری کۆ کردۆتەوە .
لە ئەنجامدا گرنگترین چینی بەرگری لە بەرامبەر مووشەکی بالیستیک لە هەرێمی کوردستان لابراوە.
پاتریۆت بە تایبەتی بۆ بەرپەرچدانەوەی مووشەکی بالیستیکی گرنگ بوو، لە کاتێکدا سی ڕام و سیستەمی مەودای کورتتر بۆ موشەک و هاوەن و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بەسوودتر بوو.
شارەزایان کە قسەیان لەگەڵ ڕووداو کردووە ڕوونیان کردووەتەوە کە سی ڕام و کۆیۆت ناتوانن جێگەی توانای دژە بالیستی پاتریۆت بگرنەوە.
هەر لەبەر ئەم هۆکارە، پرسی ئێستا تەنیا "کشانەوەی سیستەمێک" نییە؛ بەڵام مەترسی لەدەستدانی چینێکی گرنگی بەرگری ئاسمانی لە عێراق و هەرێم دروست کردووە.
یەکێک لە خاڵە گرنگەکانی ئەم حاڵەتە ئەوەیە کە هەرێمی کوردستان هەرگیز تۆڕێکی بەرگری ئاسمانی سەربەخۆ و هەمەلایەنەی لە ئاستی بەرپەرچدانەوەی مووشەکی بالیستیکدا نەبووە.
تەنانەت کاتێک پاتریۆت لە هەولێر جێگیرکرا، ڕووماڵەکەی بە شێوەیەکی سەرەکی سنووردار بوو بە دەڤەری هەولێر و زۆرێک لە ناوچەکانی دیکەی هەرێم هێشتا لە ژێر هەڕەشەدا بوون.
بە وتەی یەکێک لەو پسپۆڕە ئەمنییانەی ڕووداو ئاماژەی پێکردووە، تەنانەت لە ماوەی ئۆپەراسیۆنی پاتریۆتدا، زۆرێک لە ناوچەکانی دەرەوەی ڕووماڵی هەولێر بەرکەوتەی مووشەکی بالیستیک بوون. بۆیە کشانەوەی پاتریۆت کێشەیەکی تەواو نوێی دروست نەکردووە؛ بەڵکو لاوازییە پێکهاتەییەکانی ئێستای لە بەرگری ناوچەکەدا زیاتر ئاشکرا کردووە.
یەکێک لە لایەنە گرنگەکانی ئەم قەیرانە دەگەڕێتەوە بۆ بڕیارێک کە لە ساڵی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٤ لە ئەمریکا درا بەڵام هێشتا بە تەواوی جێبەجێ نەکراوە. بەشی 1266 لە یاسای ڕێگەپێدانی بەرگری نیشتمانی ئەمریکا بۆ ساڵی دارایی 2024 داوا لە پنتاگۆن دەکات پلانێک بۆ تەیارکردن و ڕاهێنانی هێزی پێشمەرگەی هەرێمی کوردستان ئامادە بکات، لەنێویاندا لە بواری بەرگری ئاسمانی.
هەروەها زانکۆی ئەمریکی لە شیکارییەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە دەبوو پلانەکە توانای بەرگری لە بەرامبەر مووشەک و درۆن و سیستەمی بێ سەرنشین لەخۆ بگرێت، بەڵام ئەو وادەیەی کە بۆ جێبەجێکردنی دیاریکراون تێپەڕین و هیچ نەکراوە.
هەروەها نوێنەری حکومەتی هەرێمی کوردستان لە واشنتۆن لە ساڵی 2024 ڕایگەیاند کە کۆنگرێسی ئەمریکا داوای لە وەزارەتی بەرگری کردوە پلانێک بۆ دابینکردنی بەرگری ئاسمانی بۆ ناوچەکە لە یاسای بودجەی بەرگریدا بخاتەڕوو. لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٤، ژەنەڕاڵ پات ڕایدەر، تەنانەت وتەبێژی پنتاگۆن لەو کاتەدا، لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە تەیارکردنی هێزی پێشمەرگە بە سیستەمی بەرگری ئاسمانی، بوونی ئەم بابەتەی لە یاسای بەرگریدا پشتڕاستکردەوە، هەرچەندە ڕەتیکردەوە وردەکارییەکان لەبارەی جێبەجێکردنیەوە بخاتەڕوو.
بەڵام ئەم بڕیارە هەرگیز نەبووە هۆی دروستکردنی تۆڕێکی بەرگری ئاسمانی سەربەخۆ و ئۆپەراسیۆن بۆ پێشمەرگە. شیکاری زانکۆی ئەمریکی باس لەوە دەکات کە ئەو وادەیەی لە یاسای ساڵی ٢٠٢٤دا دیاری کراوە بۆ ئامادەکردن و جێبەجێکردنی پلانی بەرگری ئاسمانی لەدەستچووە. ئەم دۆخە ئێستا پارادۆکسێکی ستراتیجی دروست کردووە: لە کاتێکدا واشنتۆن خەریکی کەمکردنەوەی بوونی سەربازی خۆیەتی، هێشتا نەیتوانیوە ئەو پلانە جێبەجێ بکات کە چەند ساڵێک لەمەوبەر لەبەرچاوی گرتبوو بۆ بەهێزکردنی تواناکانی بەرگری ئاسمانی پێشمەرگە.
بە واتایەکی تر هەرێم بەرگریی دەرەکی لەدەست دەدات بەبێ ئەوەی بەرگری سەربەخۆی خۆی وەرگرتبێت.
لاوازی ئاسمانی هەرێم دەرئەنجامەکانی لە دەرەوەی ئاسایشی سەربازی هەیە. ئەمڕۆ هەرێم میوانداری فڕۆکەخانە و کونسوڵخانەی ئەمریکا و کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکان و ژێرخانی وزە و دامەزراوە نەوتییەکان و ژمارەیەکی بەرچاو لە وەبەرهێنەرانی بیانی دەکات. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڕووداو، پسپۆڕێکی RANE هۆشداریدا لەوەی ئەنجامدەرانی هێرشەکان تەنانەت پێویست ناکات ژێرخانی وزەی ناوچەکە بە تەواوی لەناوببەن بۆ دروستکردنی فشاری ئابووری؛ بەسە بۆ وەستاندنی بەرهەمهێنان، چۆڵکردنی کارمەندان، یان زیادکردنی تێچووی ئەمنی بە هێرشی ناوبەناو، ئەمەش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی متمانەی وەبەرهێنەران و زیادکردنی فشاری دارایی لەسەر حکومەتی هەرێم.
ئەمەش بۆ هەرێم دوو هێندە گرنگە، کە ئابوورییەکەی تاڕادەیەکی زۆر بەستراوی وزە و وەبەرهێنانی دەرەکی و بازرگانییە. بۆیە بەرگری ئاسمانی ناتوانرێت بە پرسێکی تەنیا سەربازی هەژمار بکرێت؛ پەیوەندی ڕاستەوخۆی بە ئابووری و وزە و وەبەرهێنان و تەنانەت متمانەی سیاسی هەرێمەوە هەیە.
Your Comment