بە پێی ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، ڕاپۆرتێکی نوێی ڕۆژنامەی تێلێگراف دەریدەخات کەلێنی نێوان حیساباتە سەرەتاییەکانی واشنتۆن سەبارەت بە دەستدرێژی دژی ئێران و واقیعی سەر زەوی ڕۆژ لە دوای ڕۆژ فراوانتر بووە. ڕۆژنامەی تێلێگراف لە ڕاپۆرتێکدا نووسیویەتی شەڕی دۆناڵد ترامپ لەگەڵ ئێران کە بە وتەی سەرۆکی ئەمریکا تەنیا سێ هەفتە دەخایەنێت، دوای شەش مانگ گۆڕاوە بۆ شەڕێکی پەرت و تێچووی زۆر.
بەگوێرەی ڕۆژنامەکە، واشنتۆن نەک هەر نەیتوانیوە ئامانجە سەرەتاییەکانی خۆی بگات، بەڵکوو شەڕەکە لێکەوتەی بەرفراوانی بۆ ناوچەکە و ئابووری جیهانی دروستکردووە.
هەروەها ڕۆژنامەی تەلەگراف جەخت لەوە دەکاتەوە کە ترامپ توانای ئێرانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی بەهێزترین هێزی سەربازی لە جیهاندا بە کەم سەیر کردووە؛ تا ئەو ڕادەیەی کە ئەو شەڕەی کە بڕیار بوو یارمەتی بەهێزکردنی میراتی سیاسی ترامپ بدات، ئێستا دەتوانێت ببێتە خاڵێکی نەرێنی و بەردەوام لە ژیانی پیشەیی ترامپدا.
واشنتۆن شەڕێکی کورتی دەویست، ئێران تێچووەکەی زۆری کرد
خاڵی دەستپێکی ئەم شەڕە حیسابێکی ڕوون بوو لە واشنتۆن: لێدانی گورزی سەربازی قورس لە ئێران، تاران ناچار دەکات لە ماوەیەکی کورتدا پاشەکشە بکات. ئەم حیساباتە لەسەر گریمانەیەکی بنچینەیی دامەزرابوو: کە بۆشاییە گەورەکەی نێوان دەسەڵاتی سەربازی ئەمریکا و ئێران بە خێرایی دەگۆڕێت بۆ کەلێنێکی سیاسی و تاران ناچار دەبێت تێچووی بەردەوامی خۆڕاگری قبووڵ بکات.
بەڵام ئەوەی لەسەر زەوی ڕوویدا زۆر دوور بوو لەم سیناریۆیە. ئێران بە پشتبەستن بە توانا سەربازی و ستراتیژییەکانی توانی شەڕ لە ئۆپەراسیۆنێکی کورت و یەکلایەنە بگۆڕێت بۆ ململانێیەکی تێچووی زۆر. ئەمە بەو مانایە نییە کە ئێران لە ڕووی هێزی سەربازییەوە یەکسانە بە ئەمریکا؛ بەڵکوو ئەوەیە کە تاران توانی تێچووی درێژەدان بە شەڕ بۆ ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی زیاد بکات.
لە شەڕە ناهاوسەنگەکاندا ئەمە زۆر گرنگە. مەرج نییە لایەنی لاوازتر بەدوای شکستی ڕاستەوخۆی دەسەڵاتی گەورەتردا بگەڕێت؛ بەڵکوو هەوڵ دەدات تێچووی سەرکەوتن ئەوەندە بەرز بکاتەوە کە گەیشتن بە ئامانجە سیاسییەکان قورس دەبێت. ئەگەر ئامانجی واشنتۆن ئەوە بووبێت کە بە خێرایی کۆتایی بە شەڕەکە بهێنێت و داواکارییەکانی بسەپێنێت، ئەوا ئەو ڕاستییەی کە ململانێکان شەش مانگی خایاندووە، ئەوەمان بۆ دەردەخات کە ئەم حیساباتە سەرەتاییە لەگەڵ واقیعی سەر زەویدا یەکدەگرێتەوە.
باڵادەستی سەربازی ئەمریکا وەرگێڕا بۆ سەرکەوتنی سیاسی
ئەمریکا لە ڕووی هێزی ئاسمانی و تەکنەلۆژیا و هەواڵگری و لۆجستی و هێزی لێدان لە پێگەیەکی باڵادا دەمێنێتەوە. بەڵام شەڕ هاوکێشەیەکی تەواو سەربازی نییە. پرسیاری کۆتایی ئەوەیە کە کەی دەسەڵاتی سەربازی دەتوانێت وەربگێڕێتە سەر ئەنجامی سیاسی.
ڕەنگە واشنتۆن بتوانێت ئامانجەکان لەناوببات و گورزی قورس بدات، بەڵام ئەگەر نەتوانێت سەرەڕای ئەم باڵادەستییە لە کاتی دڵخوازیدا کۆتایی بە شەڕەکە بهێنێت و لایەنی بەرامبەر ناچار بکات داواکارییەکانی قبووڵ بکات، ئەوا ڕووبەڕووی کێشەیەکی ستراتیژی بووەتەوە.
لە ڕاستیدا شەش مانگی شەڕەکە ئاماژەیەکی گرنگە. شەڕێک کە بڕیار بوو لە ماوەی سێ هەفتەدا کۆتایی پێبێت، ئێستا گۆڕاوە بۆ قەیرانێکی درێژخایەن، واتە ئەمریکا شکستی هێناوە لە بەڕێوەبردنی شەڕەکە لە چوارچێوەی ئەو کات و چوارچێوە سیاسییەی کە چاوەڕێی دەکرد.
لەم ڕوانگەیەوە مەسەلەی سەرەکی تەنیا ئەو زیانانە نییە کە بەر ئێران کەوتووە؛ بەڵکۆو ئەو تێچوونەیە کە درێژەدان بە شەڕەکە بەسەر خودی ئەمریکادا دەیسەپێنێت. تێچووی سەربازی، جێگیرکردنی هێز، پاراستنی ئامادەیی ئۆپەراسیۆن، فشاری ئابووری و دەرئەنجامە سیاسییەکان هەموویان بە تێپەڕبوونی کات زیاد دەبن.
تا شەڕەکە زیاتر بخایەنێت، بۆشایی نێوان تێچووی خەرجکراو و قازانجی سیاسی چاوەڕوانکراو دەتوانێت زیاتر بێت.
ئێران هاوکێشەی تێچووی بەرامبەر ئەمریکا گۆڕی
گرنگترین پەرەسەندنی ئەم شەڕە دەبێت لە گۆڕینی "هاوکێشەی تێچوون"دا بدۆزینەوە. ئەمریکا بەو بیرۆکەیە هاتە ناو مەیدانەکەوە کە دەتوانێت تێچووی شەڕەکە بەسەر ئێراندا بسەپێنێت، بەڵام ئێران هەوڵیدا نیشان بدات کە درێژەدان بە شەڕەکە بۆ ئەمریکاش بێ تێچوون نابێت.
ڕەنگە ئەمە گرنگترین بەش بێت لە چیرۆکەکەدا. ئێران بۆ گۆڕینی هاوسەنگی سەربازی نەچووە ناو شەڕ لەگەڵ ئەمریکا؛ ئیدیعایەکی لەو شێوەیە لە بنەڕەتدا لەگەڵ واقیعی دەسەڵاتی هەردوو لایەندا ناگونجێت. ئامانجی کاریگەرتر ئەوەیە کە ڕێگری بکرێت لەوەی باڵادەستی سەربازی ئەمریکا ببێتە سەرکەوتنێکی سیاسی هەرزان.
ئێران بە بەرەنگاربوونەوەی فشارە سەربازییەکان و پاراستنی توانای وەڵامدانەوە، توانیویەتی تێچووی حیساباتە هەڵەکانی واشنتۆن زیاد بکات. هەروەها ئەمە دەتوانێت کاریگەری لەسەر حیساباتی داهاتووی ئەمریکا هەبێت. چونکە ئەگەر زلهێزێکی گەورە بزانێت کە چوون بۆ شەڕ لەگەڵ ئێران مەرج نییە سەرکەوتنی خێرای لێبکەوێتەوە و ڕەنگە ڕووبەڕووی ململانێیەکی درێژخایەن و تێچووی زۆر بێتەوە، ئەوە قورستر دەبێت بڕیار بدات کە ئایا جارێکی دیکە هێزی سەربازی بەکاربهێنێت یان نا.
ئەم کێشەیە تەنیا لە ئەمریکادا سنووردار نییە. زلهێزەکانی دیکە و هاوپەیمانەکانی واشنتۆنیش چاودێری ئەم شەڕە دەکەن و پەیامێکی گرنگی لێ وەردەگرن: هەبوونی باڵادەستی سەربازی مەرج نییە بە مانای توانای دیاریکردنی دەرئەنجامی سیاسی شەڕەکە بێت.
ئەنجام
گرنگترین مەسەلەی شەڕی شەش مانگەی ئێران و ئەمریکا تەنیا درێژبوونەوەی ململانێکان نییە؛ شکستی حیساباتێکی ستراتیژییە. واشنتۆن پێی وابوو کە دەتوانێت باڵادەستی سەربازی بەکاربهێنێت بۆ گۆڕینی شەڕێکی کورت و کۆنترۆڵکراو بۆ سەرکەوتنێکی سیاسی؛ بەڵام ئێران توانی ئەم هاوکێشەیە بگۆڕێت و تێچووی درێژەدان بە شەڕ بۆ ئەمریکا زیاد بکات.
بۆیە نابێت تەنها بە مانای شکستی سەربازی بەدوای شکستی ئەمریکادا بگەڕێین. پرسی گرنگتر، شکستهێنانە لە گەیشتن بە ئامانجە سیاسییەکان بە خێرایی سەرەڕای ئەوەی باڵادەستییەکی سەربازیی یەکجار زۆری هەیە. شەڕێک کە بڕیار بوو سێ هەفتە بخایەنێت، دوای شەش مانگ هێشتا بەردەوامە. تەنیا ئەم ڕاستییە ئەوە نیشان دەدات کە هەندێک لە حیساباتە سەرەتاییەکانی واشنتۆن بەدی نەهاتووە.
لە کۆتاییدا ڕەنگە گرنگترین پەیامی ئەم شەڕە بۆ ئەمریکا ئەوە بێت کە ناتوانرێت وڵاتێکی وەک ئێران ناچار بکرێت بە خێرایی خۆی تەسلیم بکات بە تەنها پشت بەستن بە دەسەڵاتی سەربازی. ئێران توانیویەتی نیشان بدات کە تەنانەت لە بەرامبەر دەسەڵاتێکی زۆر باڵاتریشدا، دەتوانرێت بە زیادکردنی تێچووی شەڕ، فەزای بڕیاردانی لایەنی بەرامبەر سنووردار بکرێت.
ئەگەر ئەم ڕەوتە بەردەوام بێت، ئیتر مەسەلەکە تەنیا شەڕی ئێران و ئەمریکا نابێت؛ هەروەها متمانەی ستراتیژی واشنتۆن و ئەو وێنەیەی کە لە توانای ئەمریکا بۆ سەپاندنی ئیرادەی خۆی لە سیستەمی نێودەوڵەتیدا دروست بووە، دەچێتە قۆناغێکی نوێوە.
Your Comment