ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: لە کاتێکدا ئەمریکا بەردەوامە لە ڕووبەڕووبوونەوەی سنووردارکردنی جددی لە گەیشتن بە ئامانجە ڕاگەیەندراوەکانی دوای چەند مانگێک لە گەمارۆی دەریایی بۆ سەر ئێران، فەرماندەیی ناوەندیی وڵاتەکە (CENTCOM) پێکهێنانی لیژنەیەکی بە ئەرکی تایبەت بە ناوی “دەروازەی ئاسن” ڕاگەیاند؛ ڕێکخراوێک کە بڕیارە ڕێگاکانی گواستنەوەی چەکی پێشکەوتوو، تەکنۆلۆژیای دوو بەکارهێنان و کاڵای گەمارۆدراو بۆ ئێران لە ڕێگەی سنوورە وشکانییەکان و دەریای خەزەرەوە سنووردار بکاتەوە، بە هەماهەنگی لەگەڵ دەزگا جۆربەجۆرەکانی حکومەتی ئەمریکا.
بەگوێرەی ئاژانسی ڕۆیتەرز، ئەم لیژنە لە شاری تامپای ویلایەتی فلۆریدا جێگیر دەبێت و نزیکەی ٢٠ هێزی سەربازی و مەدەنی تێدا بەشدارن.
دەریاوان براد کوپەر، فەرماندەی کۆمپانیای CENTCOM پاگەندەی کردووە کە ئەم ڕێوشوێنە توانای ئێران بۆ دارایی و بنیاتنانەوەی پیشەسازییەکانی چەک و پڕکردنەوەی یەدەگی سەربازی سنووردار دەکات.
سێنتکۆم هەروەها بانگەشەی ئەوەی کردووە کە گەمارۆی دەریایی تا ئێستا ڕێگری لە هەناردەکردنی زیاتر لە ٢٥ ملیار دۆلار لە نەوتی خاوی ئێرانی کردووە.
بەڵام پێکهێنانی “دەروازەی ئاسن” زیاترە لە نیشانەی ئەوەی کە ئەمریکا توانایەکی نوێی ئۆپەراسیۆنی هەیە بۆ ئەوەی بە تەواوی ئێران گەمارۆ بدات، ئەمەش ڕەنگدانەوەی هەوڵی واشنتۆنە بۆ فراوانکردنی ئامرازەکانی گوشاری خۆی دوای چەند مانگێک لە ڕووبەڕووبوونەوە و شکستهێنان لە گەیشتن بە ئامانجە ڕاگەیەندراوەکانی لە ڕێگەی سەربازییەوە.
پشکنینی ڕەهەندە جوگرافی و یاسایی و جیۆپۆلیتیکییەکانی ئەم پلانە دەریدەخات کە بۆشایییەکی بەرچاو لە نێوان ئامانجە ڕاگەیەندراوەکانی واشنتۆن و توانای ڕاستەقینەی جێبەجێکردنیاندا هەیە.
گۆڕینی ئامرازەکانی گوشار؛ لە دەریاوە بۆ سنووری وشکانی
یەکەم خاڵی بەرچاو گۆڕانی جوگرافیای گوشارەکانی ئەمریکایە. دوای سەپاندنی سنووردارکردنی دەریایی، ئێستا واشنتۆن هەوڵدەدات ڕێگا بازرگانی و لۆجستییە بەدیلەکانی ئێران بکاتە ئامانج.
ڕاپۆرتەکەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ لە ٢٢ی تشرینی یەکەمدا سەبارەت بە سنووردارکردنی سنوورەکان لە عێراق و پاکستان و دواکەوتنی بارهەڵگرەکان لە سنووری تورکیا دەریدەخات کە ئەم بابەتە تەنانەت پێش ئەوەی بە فەرمی لیژنەی نوێ ڕابگەیەنرێت، لە کارنامەی گوشارەکانی ئەمریکادا بووە.
بەڵام فراوانکردنی بازنەی گوشارەکان مەرج نییە بە مانای زیادکردنی توانای ئەمریکا بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی بێت. ئێران سنوورە وشکانییەکانی لەگەڵ حەوت وڵاتدا هاوبەشە و کۆی درێژی ئەو سنوورانەش بە پێی داتا جوگرافییەکان کە لە کتێبی ڕاستییەکانی سی ئای ئەی بڵاوکراونەتەوە، نزیکەی پێنج هەزار و ٨٩٤ کیلۆمەترە. جگە لەوەش ئێران نزیکەی ٧٤٠ کیلۆمەتر کەنار دەریای لەسەر دەریای خەزەر هەیە. بۆیە چاودێری کاریگەری ئەم ناوچە جوگرافییە پێویستی بە هاوکاریی بەردەوامی وڵاتانی دراوسێ و کۆنتڕۆڵی گومرگی و هەواڵگری ورد و بەشداریی تۆڕێک لە دامەزراوە ئەمنی و ئابوورییەکان هەیە؛ کە هیچ کامیان ڕاستەوخۆ لە ژێر کۆنترۆڵی CENTCOMدا نین.
دەروازەیەک کە کلیلەکەی لە دەستی دراوسێکانی ئێراندایە
دووەم تەحەدای گەورەی پلانی ئەمریکا پشتبەستنی بە ئیرادەی سیاسی وڵاتانی دراوسێیە. بۆ ئەوەی ڕێگا وشکانییەکانی ئێران سنووردار بکات، واشنتۆن دەبێت حکومەتەکانی وەک عێراق، تورکیا، پاکستان، ئازەربایجان، ئەرمینیا و تورکمانستان لە سیاسەتەکەیدا بەشدار بکات.
ئەم وڵاتانە تەنها جێبەجێکاری سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا نین و هەریەکەیان ڕەچاوکردنی سەربەخۆی ئابووری و ئەمنی و ستراتیژییان هەیە.
بازرگانی لەگەڵ ئێران بۆ هەندێکیان گرنگییەکی ئابووری و تەنانەت ئەمنیشی هەیە و داخستنی بەربڵاوی دەروازەکان دەتوانێت زیان بە بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی خۆیانیش بگەیەنێت.
ئەزموونی سنووردارکردنی ئەم دواییەی سنوورەکانی عێراق و پاکستانیش نیشان دەدات کە تەنانەت سەرەڕای گوشاری دەرەکیش، دۆخی دەروازەکان ملکەچی پێشهاتە سیاسییەکان و دانوستانی دوولایەنەیە.
هەر لەبەر ئەم هۆکارەش ناتوانرێت بە پێکهێنانی لیژنەیەک لە فلۆریدا بەو ئەنجامە بگەین کە ئەمریکا توانای کۆنترۆڵکردنی هەموو ڕێڕەوی وشکانی ئێرانی هەیە یان دایبخات.
دەریای خەزەر؛ بەربەستی یاسایی و جیۆپۆلەتیکی ئەمریکا
سێیەم و ڕەنگە گرنگترین سنووردارکردنی پلانە نوێیەکە پرسی دەریای خەزەرە. بە پێچەوانەی کەنداوی فارس و دەریای عومان، کاسپیەن ناوچەیەکی ئاوییە کە لە نێوان پێنج دەوڵەتی کەنار دەریادا هەڵکەوتووە: ئێران، ڕووسیا، کۆماری ئازەربایجان، کازاخستان و تورکمانستان.
ڕێککەوتننامەی باری یاسایی دەریای خەزەر کە لە ساڵی ٢٠١٨دا لەلایەن پێنج دەوڵەتی کەنار دەریاوە واژۆ کرا، لە مادەی ٣ بڕگەی شەشەمدا جەخت لەسەر قەدەغەکردنی بوونی هێزی چەکداری دەوڵەتانی ناکەناری دەریایی لەم دەریایە دەکاتەوە.
هەروەها بڕگەی حەوتەمی هەمان ڕێسا قەدەغە دەکات کە وڵاتانی ئەندام خاکی خۆیان بخەنە بەردەست بۆ کردەوەی سەربازی دژی دەوڵەتێکی دیکەی کەنار دەریا.
ئەم چوارچێوە یاساییە بە شێوەیەکی جددی ئەگەری ئامادەبوونی ڕاستەوخۆی سەربازی ئەمریکا لە دەریای خەزەردا سنووردار دەکات. هەر لەبەر ئەم هۆکارە، لە کاتێکدا واشنتۆن دەتوانێت لە بواری هەواڵگری و سزا و ئامرازە دیپلۆماسییەکان کەڵک وەربگرێت بۆ کاریگەریی دانان لەسەر بازرگانی لە ناوچەکەدا، گۆڕینی ئەو توانایە بۆ گەمارۆیەکی ڕاستەقینەی دەریایی، بابەتێکی تەواو جیاوازە.
لیژنەیەکی ٢٠ کەسی لە بەرامبەر تۆڕێکی فراوانی بازرگانی
پرسی چوارەم پەیوەندی بە پێکهاتەی ئۆپەراسیۆنی "دەروازەی ئاسن"ەوە هەیە.
بەگوێرەی ئاژانسی ڕۆیتەرز، لیژنەکە نزیکەی 20 کارمەندی سەربازی و مەدەنی هەیە و بنکەکەی لە شاری تامپایە. بۆیە ئێمە مامەڵە لەگەڵ هێزێکی سەربازیی جێگیر لە سنووری ئێران یان یەکەیەکی ئۆپەراسیۆن بۆ ڕێگریکردن لە هاتن و،چوونی کاڵا ناکەین؛ بەڵکوو ئێمە مامەڵە لەگەڵ میکانیزمێک دەکەین بۆ هەماهەنگی نێوان دامەزراوە ئەمریکییەکان.
ستراکچەرێکی لەم شێوەیە دەتوانێت تێچووی بازرگانی لەگەڵ ئێران بە ئاڵوگۆڕی زانیاری و دەستنیشانکردنی تۆڕە بازرگانییەکان و سەپاندنی سزای ئامانجدار و گوشارخستنە سەر کۆمپانیا نێوەندگرەکان تێچووی بازرگانی لەگەڵ ئێران زیاد بکات.
بەڵام دەستنیشانکردن و وەستاندنی هەموو ڕێگاکانی گواستنەوەی کاڵا لە وڵاتێکی بەم قەبارەیە، کە ئابوورییەکی هەمەچەشن و دراوسێی زۆری هەیە، ئەرکێکی زۆر ئاڵۆزترە لە دروستکردنی لیژنەیەکی کارگێڕی و هەواڵگری.
لە تێکشکاندنی ئامانجە سەربازییەکان بۆ فراوانکردنی فشارە ئابوورییەکان
دەروازەی ئاسن دەبێ لە چوارچێوەی پێشهاتە بەرفراوانەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی ئەمریکا لەگەڵ ئێران هەڵسەنگێندرێت.
کاتێک ئامرازە سەربازییەکان شکست دەهێنن لە گەیشتن بە ئامانجە سیاسییە خوازراوەکان، فراوانکردنی گوشاری ئابووری و سنووردارکردنی ڕێگاکانی دابینکردن و بازرگانی دەبێتە یەکێک لە بەدیلەکان.
لەم ڕوانگەیەوە دەتوانرێت ڕاگەیاندنی لیژنەی نوێ وەک نیشانەیەک بۆ هەوڵەکانی واشنتۆن بۆ قەرەبووکردنەوەی سنووردارکردنی ئامرازە سەربازییەکان و گواستنەوەی زیاتری ڕووبەڕووبوونەوەکە بۆ کایەی ئابووری و بازرگانی و لۆجستی سەیر بکرێت.
بەڵام "دەروازەی ئاسن"یش ڕووبەڕووی هەمان ئەو بەربەستە دەبێتەوە کە زۆرێک لە سیاسەتەکانی زۆرترین گوشاری ئەمریکا ڕووبەڕووی بووەتەوە: بۆشایی نێوان توانای گوشار و ئەگەری گۆڕینی بۆ دەرئەنجامێکی سیاسی و ستراتیژی.
پلانێک کە ئامانجی گەورەتر لە توانای جێبەجێکردنی دواجار پێکهێنانی لیژنەی دەروازە ئاسنینەکان نابێ هاوتا بکرێت بە گەمارۆیەکی تەواو وشکانی و دەریایی ئێران.
ئەم پلانە ڕەنگە بتوانێت سنووردارکردن بەسەر هەندێک لە بارهەڵگرە هەستیارەکان، کۆمپانیا ناوەندەکان و ڕێڕەوی بازرگانی تایبەتدا بسەپێنێت و تێچووی مامەڵەکانی ئێران زیاد بکات؛ بەڵام گۆڕینی بۆ میکانیزمێک بۆ کۆنترۆڵکردنی هەموو سنوورەکانی ئێران، ڕووبەڕووی بەربەستی جددی جوگرافی، یاسایی، ئابووری و سیاسی دەبێتەوە.
بۆ سەرکەوتن لەم ئەرکەدا، ئەمریکا نەک تەنیا دەبێ تۆڕی بەرفراوانی ڕێڕەوی بازرگانی ئێران دەستنیشان بکات، بەڵکوو دەبێ ڕەزامەندی و هاوکاری بەردەوامی وڵاتانی دراوسێش بەدەست بهێنێت؛ پرسێک کە هیچ گەرەنتییەک بۆ بەدیهێنانی نییە.
بۆیە بانگەشەی گەمارۆی تەواوەتی ئێران لە ڕێگەی “دەروازەی ئاسن”ەوە لەگەڵ ڕاستەقینە جوگرافی و جیۆپۆلیتیکییەکانی ناوچەکەدا ناگونجێت.
تەنانەت ئەگەر ئەم پلانە بتوانێت بەشێک لە ئاڵوگۆڕەکانی ئێران تێکبدات، ئەوا ناتوانێت لە خۆیدا گەمارۆیەکی هەمەلایەنە دروست بکات.
دەروازەی ئاسن زیاترە لە ستراتیژێکی ئۆپەراسیۆن بۆ داخستنی هەموو ڕێگاکانی ئێران، هەوڵێکی نوێیە بۆ قەرەبووکردنەوەی سنووردارکردنی گوشارە سەربازی و دەریاییەکانی ئەمریکا؛ هەوڵێک کە تێیدا بۆشایی نێوان ئاواتەکانی واشنتۆن و ڕاستییەکانی ناوچەکە گرنگترین بەربەست دەبێت.
Your Comment