ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: ئەگەری بەکارهێنانی چەکی نائاسایی لەوان چەکی ئەتۆمی ئەمریکا لە دژی دامەزراوە ژێرزەوینییەکانی ئێران، جارێکی دیکە ئەو پرسیارەی وروژاند کە ئایا هێزی سەربازی واشنتۆن تەنانەت لە ئاستی باڵاشدا دەتوانێت ببێتە هۆی شکستی ستراتیژی ئێران؟ بەدواداچوون بۆ ڕەهەندەکانی ئەم پرسە دەریدەخات کە جیاوازییەکی بنەڕەتی لە نێوان توانای زیانگەیاندنی بەرفراوان بە ژێرخانی وڵاتێک و توانای لەناوبردنی توانا نیشتمانی و زانستی و سیاسی و بەرگرییەکانیدا هەیە؛ جیاوازییەک کە لە حیساباتە سەربازییەکانی ئەمریکا سەبارەت بە ئێران گرنگییەکی یەکلاکەرەوەی هەیە.
لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەشێک لە دەزگاکانی ڕاگەیاندن باسیان لە ئەگەری بەکارهێنانی چەکی نائاسایی ئەمریکا لە هەر ڕووبەڕووبوونەوەیەکی نوێی ئەگەری لەگەڵ ئێراندا کردووە.
لەم پێوەندییەدا ماڵپەڕی هەواڵی میدل ئیست مۆنیتەر لە ڕاپۆرتێکدا ئەگەری بەکارهێنانی چەکی ئەتۆمی لە دژی دامەزراوە ژێرزەمینییەکانی ئێران تاوتوێ کردووە و جەختی لەوە کردووەتەوە کە تەنانەت کردەوەیەکی لەو شێوەیەش گەرەنتی تەسلیمبوونی ئێران یان گەیشتن بە ئامانجە ستراتیژییەکانی واشنتۆن ناکات.
گرنگی ئەم باسە تەنیا لێکۆڵینەوە لە سیناریۆیەکی سەربازی توندڕەو نییە؛ بەڵکوو دەبێ وەک نیشانەیەک بۆ سنوورداربوونی دەسەڵاتی سەربازی ئەمریکا لە بەرامبەر وڵاتێکدا سەیر بکرێت کە بەشێکی بەرچاو لە تواناکانی لە خاڵێکی جوگرافی یان کۆمەڵێک دامەزراوەی ناسراودا کورت نەکراوەتەوە.
سنووردارکردنی یەکەم؛ زانست بۆردومان ناکرێت
یەکێک لە گرنگترین جیاوازییەکانی نێوان بەرنامەی ئەتۆمی ئێران و کۆمەڵێک ئامانجی تەنیا ژێرخانی، سروشتی زانست بنەما بوونە. لە کاتی ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیدا ڕەنگە ئامراز و ئامێر و بینا فیزیکیەکان زیانیان پێ بگات یان تەنانەت لەناو ببرێن؛ بەڵام زانیاری تەکنیکی و ئەزموونی کەڵەکەبوو و هێزی مرۆیی تایبەتمەند و توانای بەرهەمهێنانەوەی تەکنەلۆژیا بەو ئاسانییە لەناو ناچێت.
بەرنامەی ئەتۆمی ئێران لە ماوەی چەند دەیەیەکدا پێکهاتووە و پەرەی پێدراوە. ئەم بەرنامەیە تەنها پشت بە چەند بینایەک یان کۆمەڵێک ئامێر نابەستێت، بەڵکوو دەرئەنجامی پێکهێنانی تۆڕێکی پسپۆڕ و ناوەندی زانستی و ئەزموونی کارکردن و توانای پیشەسازییە.
بۆیە تەنانەت زیانگەیاندن بە دامەزراوەکانی ئێستاش مەرج نییە بە مانای کۆتایی هاتنی توانای زانستی و تەکنەلۆژی وڵات بێت.
ئەمە بۆ بوارە ستراتژیکەکانی تری ئێرانیش ڕاستە. تواناکانی بەرگری و پیشەسازی و تەکنەلۆژیای وڵات بەدرێژایی ساڵان پەرەی سەندووە و هەندێکیان گۆڕدراون بۆ زانست و ئەزموون کە بە تەنها لەناوبردنی ژێرخانی فیزیکی ناتوانێت لەناویان ببات.
لە ڕاستیدا یەکێک لە سنووردارکردنە بنەڕەتییەکانی ستراتیژییەکان کە لەسەر بنەمای لەناوبردنی ژێرخانی دامەزراوە، ئەوەیە کە وا گریمانە دەکەن کە بە لەناوبردنی ئامرازەکانی ئێستا، توانای بەرهەمهێنان و بنیاتنانەوەی ئەو ئامرازانەش دەتوانرێت لەناوببرێت؛ کاتێک مەرج نییە ئەو دووانە وەک یەک بن.
لە لەناوبردنی جیهازاتەوە بۆ شکستی ستراتیژی؛ مەودایەکی یەکلاکەرەوە
پرسی دووەم جیاوازی نێوان سەرکەوتنی ئۆپەراسیۆنی و سەرکەوتنی ستراتیژییە. سوپای ئەمریکا توانایەکی بەرزی هەیە بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی دوور مەودا و بەکارهێنانی چەکی پێشکەوتوو و زیانگەیاندن بە ئامانجە دیاریکراوەکان. بەڵام سەرکەوتن لە لەناوبردنی ئامانجە سەربازییەکان بۆ خۆی بە مانای گەیشتن بە ئامانجە سیاسییەکانی ئۆپەراسیۆنێک نییە.
ئامانجی کۆتایی هەر ستراتیژییەکی سەربازی تەنیا لەناوبردنی ئامێر و ژێرخانی لایەنی بەرامبەر نییە؛ دەبێت هەلومەرجێک دروست بکات کە لایەنی بەرامبەر یان دەستبەرداری سیاسەتەکەی بێت یان ناچار بێت داواکارییەکانی دەستدرێژکار قبووڵ بکات. لێرەدایە کە حیساباتە سەربازییەکان لەگەڵ واقیعە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان بەریەکدەکەون.
تەنانەت ئەگەر ئەمریکا زیانێکی زۆر بە دامەزراوەکانی ئێران بگەیەنێت، هێشتا ڕووبەڕووی پرسیاری بنەڕەتی دەبێتەوە: ئایا ئەم زیانانە حیساباتی سیاسی تاران دەگۆڕێت؟ ئایا توانا زانستی و پیشەسازییەکانی وڵات لەناو دەچن؟ ئایا ئێران ناتوانێت ئاوەدان بکاتەوە و لەسەر ڕێبازەکەی بەردەوام بێت؟ وە، لە هەمووی گرنگتر، ئایا بەکارهێنانی دەسەڵاتی سەربازی دەتوانێت ئیرادەی سیاسی وڵاتێک بشکێنێت؟
وەڵامی ئەم پرسیارانە تەنیا بە حیسابکردنی هێزی تەقینەوەی چەک یان ڕادەی لەناوبردنی ئامانجەکان دیاری ناکرێت. هەروەها ئەزموونی مێژوویی نیشانی داوە کە باڵادەستی سەربازی مەرج نییە بە مانای توانای سەپاندنی ئیرادەی سیاسی بێت.
چەکی ئەتۆمی؛ بەزاندنی هێڵی سوور بە دەرئەنجامی پێشبینی نەکراو
خاڵی سێیەم دەرئەنجامە سیاسی و نێودەوڵەتییەکانی ئەگەری بەکارهێنانی چەکی ئەتۆمی لەلایەن ئەمریکاوە. کردەوەیەکی لەو شێوەیە، تەنانەت ئەگەر ئامانجی لەناوبردنی دامەزراوە ژێرزەوینییەکانی ئێرانیش بێت، تەنیا ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی دژ بە وڵاتێک نابێت؛ هەروەها دەکرێت ببێتە قەیران لەسەر ئاستی ناوچەیی و نێودەوڵەتی.
لە ماوەی دەیەکانی ڕابردوودا، ئەمریکا هەمیشە هەوڵی داوە خۆی وەک بەرگریکارێک لە بڵاونەبوونەوەی چەکی ئەتۆمی نیشان بدات و بەرنامەی ئەتۆمی ئێران بخاتە چوارچێوەی نیگەرانییەکان سەبارەت بە بڵاوبوونەوەی چەکی ئەتۆمی. کەڵک وەرگرتن لە چەکی ئەتۆمی دژ بە ئێران بە شێوەیەکی جددی دژایەتی ئەم بانگەشەیە دەکات.
لە هەلومەرجێکی لەو جۆرەدا واشنتۆن نەک هەر ڕووبەڕووی ڕەخنەی بەربڵاوی نێودەوڵەتی دەبێتەوە، بەڵکوو متمانەی سیاسی و ئەخلاقی خۆی لە پرسی بڵاونەکردنەوەی چەکدا بە توندی لاواز دەکات. چۆن مرۆڤ باس لە پێویستی ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی چەکی ئەتۆمی بکات، بەڵام ئەم چەکانە بۆ چارەسەرکردنی ململانێیەکی سیاسی و ئەمنی بەکاربهێنێت؟
جگە لەوەش بەکارهێنانی چەکی ئەتۆمی دەتوانێت ئاستەنگی نۆرماتیڤ بۆ قەدەغەکردنی بەکارهێنانی ئەو چەکانە لاواز بکات و نیگەرانییەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر سەبارەت بە ئاسایشی خۆیان و متمانەپێکراوی پابەندبوونەکانی زلهێزەکان زیاتر بکات. هەروەها ڕەنگە ڕووداوێکی لەم شێوەیە حیساباتی ئەمنی حکومەتەکانی دیکە بگۆڕێت و هاندەر بۆ پێداچوونەوە بە سیاسەتەکانی بەرگری و ئەتۆمی بەهێزتر بکات.
جوگرافیای ناوچەکە؛ تێچوونەکانی دەرەوەی سنوورەکانی ئێران
دەرئەنجامە ئەگەرییەکانی بەکارهێنانی چەکی نائاسایی تەنیا لە سنوورەکانی ئێراندا سنووردار نابێت. پێگەی جوگرافیای ئێران و پەیوەندییە ئابووری و ژینگەیی و ئەمنییەکانی لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ بەو مانایەیە کە هەر جۆرە بەکارهێنانێکی چەکی ئەتۆمی مەترسییەکانی دەرەوەی بازنەی ئامانجێکی سەربازی دروست دەکات.
بەپێی جۆری چەکەکە و بارودۆخی تەقینەوەکە و کەش و هەوا و جوگرافیا، پیسبوونی تیشکدەر دەتوانێت کاریگەری بەرفراوانی مرۆڤ و ژینگەیی هەبێت. ئەم دەرئەنجامانە ڕەنگە کاریگەرییان لەسەر وڵاتانی دراوسێ، سەرچاوە ئاوییەکان، چالاکییە کشتوکاڵییەکان و ژینگەی ناوچەکەش هەبێت.
لە لایەکی تریشەوە کارێکی لەو شێوەیە دەتوانێت شەپۆلێکی ناسەقامگیری سیاسی و ئەمنی لە ناوچەکەدا دروست بکات. لە دۆخێکدا کە ڕۆژئاوای ئاسیا ڕووبەڕووی چەندین قەیران بووەتەوە، پەرەپێدانی ڕووبەڕووبوونەوەیەک بۆ ئاستی بەکارهێنانی چەکی ئەتۆمی، کۆنتڕۆڵکردنی دەرئەنجامەکانی لەڕادەبەدەر قورس دەکات.
بۆیە تێچووی بڕیارێکی لەو شێوەیە تەنیا بەو بڕە زیانانە سنووردار نییە کە بە ئێران کەوتووە؛ هەروەها ڕەنگە ئاسایشی هاوپەیمانە ناوچەییەکانی ئەمریکا و بەرژەوەندییە ئابوورییەکانی و سەقامگیری ڕێڕەوی بازرگانی و وزەی ستراتیژیی ڕووبەڕووی مەترسیی جددی ببنەوە.
پرسی سەرەکی: دەسەڵاتی تێکدەر وەک دەسەڵاتی سەرکەوتوو نییە
دواجار باس لە ئەگەری بەکارهێنانی چەکی نائاسایی ئەمریکا لە دژی ئێران دەبێت لە چوارچێوەی واقیعێکی بنچینەیی دا لێکۆڵینەوەی بۆ بکرێت.
لە کاتێکدا دەسەڵاتی سەربازی دەتوانێ هاوکێشەکانی سەر زەوی بگۆڕێت، بەڵام بە تەنیا ناتوانێت هەموو دەرئەنجامە سیاسی و ستراتیژییەکانی ڕووبەڕووبوونەوەیەک دیاری بکات.
ڕەنگە ئەمریکا توانای ئەوەی هەبێت کە زیانێکی زۆر بە ژێرخانی ئێران بگەیەنێت؛ بەڵام ئەم توانایە جیاوازە لە لەناوبردنی زانست و ئیرادەی سیاسی و توانای ئاوەدانکردنەوە و دەسەڵاتی نیشتمانی وڵاتێک. تەنانەت بەکارهێنانی چەکی وێرانکەری بێ وێنە ناتوانێت گەرەنتی ئەو دەرئەنجامە سیاسییە بکات کە واشنتۆن ئارەزووی دەکات.
لەم ڕوانگەیەوە، ئاسۆی بەکارهێنانی چەکی ئەتۆمی نابێت وەک نیشانەیەکی یەکلاکەرەوەی باڵادەستی و دەسەڵاتی ڕەهای ئەمریکا، بەڵکوو وەک هۆشدارییەک سەبارەت بە سنوورداربوونی ئامرازە ئاساییەکان و سەختی گەیشتن بە ئامانجە ستراتیژییەکان لە دژی ئێران سەیر بکرێت.
مەسەلەکە ئەوە نییە کە ئەمریکا چەندە خاوەنی دەسەڵاتی وێرانکەرە؛ پرسیار ئەوەیە ئایا دەتوانێت پشت بەو دەسەڵاتە ببەستێت بۆ سەپاندنی دەرئەنجامە سیاسییە خوازراوەکەی بەسەر ئێراندا؟ وەڵامی ئەم پرسیارە زۆر ئاڵۆزترە لەو حیساباتانەی پەیوەستن بە هێزی چەکەوە. وێرانکردنی ئیمکاناتێک، تەنانەت ئەگەر بەربڵاو و بێ وێنە بێت، بە مانای شکستی وڵاتێک نییە؛ هەروەک چۆن مەرج نییە باڵادەستی لە بواری سەربازیدا سەرکەوتن لە بواری سیاسیدا بهێنێتە ئاراوە.
Your Comment