ئاژانسی هەواڵی مێهر، گرووپی نێودەوڵەتی: ناکۆکی لەسەر گەرووی هورمز تەنیا لە دەوری ئازادی کەشتیوانی یان ئاسایشی دابینکردنی وزە ناخولێتەوە، بەڵکو پرسی سەرەکی سەرلەنوێ پێناسەکردنەوەی هاوسەنگی هێز لە کەنداوی فارس و ڕۆژئاوای ئاسیایە.
گەروو بۆتە ئامرازێکی سیاسی کە ئێران بۆ دووبارە پێناسەکردنەوەی ڕێساکانی ڕاگرتن و هەژموونی خۆی بەکاری دەهێنێت و لە بەرامبەردا ئەمریکا پێشگرتن لەم پەرەسەندنە بە پێویستییەک بۆ پاراستنی نەزمێکی ناوچەیی کە خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی خۆی و هاوپەیمانەکانی بکات، بە ڕێبەرایەتی ڕژێمی زایۆنیستی دەبینێت.
بۆیە لێکەوتەکانی ململانێی گەرووی هورمز لە ئابووری جیهانی تێدەپەڕێت و ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر ئاسایشی ناوخۆی ڕژێمی زایۆنی هەیە.
ئێران دەزانێت هاوسەنگی تەقلیدیی هێز لە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئەمریکا و ڕژێمی زایۆنی لە بەرژەوەندی ئەو نییە، هەر بۆیە ناوەندی کێشکردنی خۆی لە مەیدانی باڵادەستی سەربازییەوە گۆڕیوە بۆ مەیدانی یەکگرتنی ئابووری جیهانی. ئێران پێویست ناکات بۆ هەمیشەیی گەرووی هورمز دابخات، بەڵکو پێویست دەکات کاریگەری لەسەر کەشتیوانی هەبێت و ئەو هاوکێشەیە بەسەر دوژمندا بسەپێنێت کە ئاسایشی کەنداوی فارس بەبێ لەبەرچاوگرتنی بەرژەوەندییەکانی ئێران گەرەنتی ناکرێ.
لەم ڕوانگەیەوە گەرووی هورمز تەنیا کارتێکی فشاری سەربازی نییە، بەڵکو ئامرازێکە بۆ بەدەستهێنانی "دانپێدانانی سیاسی" بە ڕۆڵی ناوچەیی ئێران.
مەترسی سەرەکی بۆ ڕژێمی زایۆنی ئەوەیە کە سەرکەوتنی ئەم هاوکێشەیە بە مانای وەرینی یەکێک لە پایە هەرە گرنگەکانی ئاسایشی ناوخۆیی ئەو ڕژێمە، واتە درێژەدان بە هەژموونی ئەمریکا بەسەر نەزمی ئەمنیەتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.
ستراتیژی ڕژێمی زایۆنی بۆ ماوەی چەند دەیە لەسەر بنەمای ئەو گریمانەیە بووە کە ئەمریکا توانای پاراستنی ڕێگاکانی بازرگانی و وزە و ڕاگرتنی زلهێزە ناوچەییەکان و سەپاندنی ڕێساکانی بەشداریکردنی هەیە.
بەڵام ئەگەر ئێران توانای پەکخستنی کەشتیوانی یان سەپاندنی مەرجی خۆی بەسەر جووڵەی کەشتییەکاندا بەدەستبهێنێت، ئەمە بە شێوەیەکی کاریگەر بە مانای گواستنەوەی بەشێک لە دەستپێشخەری ستراتیژی ناوچەکە لە واشنتۆنەوە بۆ تاران دەبێت.
ئەم کاریگەرییە تەنیا لە لایەنی سەربازییەوە سنووردار نییە، بەڵکو ئەو ژینگە سیاسییەی کە لە ڕژێمی زایۆنیدا زاڵ بووە، دەگرێتەوە. لەگەڵ زیادبوونی تێچووی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران بۆ ئابووری جیهانی، فشارە نێودەوڵەتییەکان بۆ دوورکەوتنەوە لە شەڕە بەرفراوانەکان و هەوڵدان بۆ داڕشتنی ڕێککەوتننامەیەک کە بەرژەوەندییەکانی ئێران لەبەرچاو بگرن، زیاد دەکات.
ئەمەش شوێنی مانۆڕی تەلئەبیب سنووردار دەکات، چونکە هەر ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی گەورە لە داهاتوودا نەک تەنها بە ئەنجامەکانی سەر زەوی، بەڵکوو بە کاریگەرییەکانی لەسەر ئاسایشی وزە و بازرگانی نێودەوڵەتیش دەپێورێت.
لە بەرامبەردا ناکۆکی لەسەر گەرووی هورمز دەرفەت دەدات بە ئێران کە پێگەی خۆی لەگەڵ دەوڵەتانی کەنداوی فارس بەهێزتر بکات. سەرەڕای بەردەوامی پشتبەستنیان بە هاوبەشی ئەمنی لەگەڵ ئەمریکا، ئەم دەوڵەتانە لەوە تێدەگەن کە هەر ڕووبەڕووبوونەوەیەکی ئاشکرا دەتوانێت دامەزراوە نەوتییەکان و بەندەرەکانیان بکاتە ئامانج.
لەگەڵ بەهێزبوونی ئەم لێکتێگەیشتنە، پێویستی دەوڵەتانی کەنداو بۆ دامەزراندنی کەناڵی لێکتێگەیشتن لەگەڵ تاران زیاتر دەبێت.
لە ڕوانگەی ئیسرائیلەوە هەر کاڵبوونەوەیەکی یەکگرتوویی ناوچەیی لە دژی ئێران بە گۆڕانکارییەکی ستراتیجی دادەنرێت کە کاریگەریی تۆڕی ئامریکا و ئیسرائیلی کەمدەکاتەوە.
هەروەها هاوکێشەکانی شەڕی گەرووی هورمز تەنیا لە کەنداوی فارسدا سنووردار نییە، بەڵکو درێژدەبێتەوە بۆ دەریای سوور و باب ئەلمەندەب؛ و ئێران دەتوانێت لە ڕێگەی هاوپەیمانەکانییەوە بازنەی فشارەکان لەسەر بازرگانی نێودەوڵەتی فراوانتر بکات.
ئەمەش تەحەددیاتی ڕژێمی ئیسرائیل دوو هێندە دەکات، کە زیاتر پشت بە ڕێڕەوی ئاوی دەریایی دەبەستێت بۆ بازرگانی و هاوردەکردن و هەناردەکردن. لەگەڵ فراوانبوونی بازنەی هەڕەشە دەریاییەکان، پێویستی ڕژێمی ئیسرائیل بۆ دابەشکردنی سەرچاوە سەربازییەکانی لە نێوان بەرە جیاوازەکاندا زیاتر دەبێت، ئەمەش لە هەمان کاتدا تێچووی خۆپاراستن و بەرگری زیاد دەکات.
لە هەمووی گرنگتر، ناکۆکی لەسەر ئەم گەرووە ستراتیژییە نوێنەرایەتی گۆڕانکاری لە سروشتی "دەسەڵاتی ناوچەیی" دەکات.
ئێران لەبری ئەوەی هەوڵی زاڵبوون بەسەر زەویدا بدات، "جوگرافیا" بۆ سەپاندنی کاریگەری سیاسی بەکاردەهێنێت. ئەگەر ئێران سەرکەوتوو بێت لە دانانی ئەو هاوکێشەیەی کە سەقامگیری کەشتیوانی تەنیا بە ڕەزامەندی خۆی بەدەست دێت، ئەوا لە دەرەوەی سنوورە سەربازییەکانیەوە نفوز بەدەست دەهێنێت و توانایەکی زیاتری بۆ خۆی دابین دەکات بۆ کاریگەری لەسەر بڕیارەکانی زلهێزە نێودەوڵەتی و ناوچەییەکان.
بۆیە شەڕی هورمز تەنیا شەڕێک نییە لەسەر ڕێڕەوێکی دەریایی، بەڵکو شەڕێکە لەسەر “ناسنامەی نەزمی ئەمنی لە ڕۆژئاوای ئاسیا”. سەرکەوتنی ئەمریکا لە نەهێشتنی هێڵی کاریگەری ئێران بە واتای پاراستنی ئەو ژینگە ستراتیژییە دێت کە بەرژەوەندییەکانی ئیسرائیل لەسەری بنیات نراوە؛ لە کاتێکدا سەرکەوتنی ئێران لە گۆڕینی گەرووەکە بۆ ئامرازێکی کاریگەر، بازدانێک دەدات بە پڕۆژە ناوچەییەکەی و ڕێگە خۆش دەکات بۆ ناوچەیەکی فرە جەمسەری کە تێیدا باڵادەستی ئەمریکا وردە وردە لە بەرژەوەندی هاوسەنگی نوێدا کەم دەبێتەوە.
بۆیە بۆ ڕژێمی زایۆنیستی گەرووی هورمز زیاترە لە پرسی نرخی نەوت یان ئاسایشی کەشتیوانی؛ تاقیکردنەوەیەکە بۆ داهاتووی هاوسەنگی هێز کە ستراتیژی ئەمنییان بۆ دەیان ساڵە لەسەری دامەزراوە.
گەروو ئامانجی ڕاستەقینەی ئەم ململانێیە نییە، بەڵکو ئامرازێکە کە بتوانێت هاوسەنگی کاریگەری لە ناوچەکەدا بکێشێتەوە و دەرئەنجامەکانی ڕاستەوخۆ کاریگەرییان لەسەر ئاسایشی ناوخۆی تەلئەبیب و ئەو ژینگە ستراتیژییە دەبێت کە تێیدا کاردەکات.
Your Comment