ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: تاران و وڵاتانی نێوەندگر لەم ڕۆژانەدا بوونەتە جێی سەرنجی ماراسۆنێکی دیپلۆماسی؛ ماراسۆنێک کە لە لایەک هەوڵدان بۆ کۆنتڕۆڵکردنی گرژی و گەیشتن بە ڕێککەوتنی سەرەتایی نێوان ئێران و ئەمریکا و لە لایەکی دیکەشەوە سێبەری هەڕەشەیەکی سەربازی و ئەگەری گەڕانەوەی ناوچەکەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی بەرفراوان. سەردانی بەردەوامی شاندی قەتەر، ئاڵوگۆڕی پەیام لە نێوان تاران و واشنتۆن و ڕاوێژکاری چڕ لە پشت دەرگا داخراوەکانەوە، ئاماژەن بۆ ئەوەی کە هەوڵە دیپلۆماسییەکان چوونەتە قۆناغێکی چارەنووسسازەوە.
ئامادەبوونی شاندی قەتەر لە تاران، هاوکات لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ڕاپۆرتەکان سەبارەت بە نامە نهێنییەکەی جێگری سەرۆکی ئەمریکا بۆ موحسین ڕەزایی، ئاماژەیە بۆ هەوڵێکی نوێی واشنتۆن بۆ زیندووکردنەوەی ڕێگای دیپلۆماسی؛ هەوڵێک کە وادیارە هێشتا فایلە ئەتۆمییەکە لە ناوەندی داواکارییەکانی ئەمریکادا دادەنێت. بەڵام تاران پێش ئەوەی بچێتە ناو هەر دانوستانێکەوە، دەیەوێت گۆڕانکارییەکی ڕاستەقینە لە بارودۆخی مەیدانی و هەڵگرتنی گەمارۆی دەریایی و وشکانی و ئازادکردنی سەروەت و سامانە بەستووەکانی ڕوو بدات.
هەنگاوە دیپلۆماسییە چڕەکانی تاران و دۆحە، لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ڕاپۆرتەکان سەبارەت بە ئەگەری هەنگاوی سەربازیی ئەمریکا لە دژی ئێران، ئاماژەن بۆ ئەوەی کە دۆسیەی تاران- واشنتۆن پێی ناوەتە قۆناغێکی مەترسیدارەوە؛ قۆناغێک کە هەوڵەکان بۆ گەیشتن بە لێکتێگەیشتنێکی سەرەتایی بە ئامانجی ڕێگریکردن لە شەڕێکی بەرفراوان شانبەشانی فشارە سیاسی و سەربازییە بەردەوامەکان بەدواداچوونیان بۆ دەکرێت.
سەفەری گەڕانەوەی شاندی قەتەر بۆ تاران و ئەنجامدانی دانوستانی چڕ و پڕی ١٢ کاتژمێری نیشان دەدات کە نێوەندگیریی دۆحە بۆ لێکنزیککردنەوەی ئێران و ئەمریکا هێشتا بە جددی بەردەوامە. هەروەها پەیوەندی بەردەوامی ناوبژیوانانی قەتەر لەگەڵ کۆشکی سپی و ئەگەری بەردەوامی دانوستانەکان لە دۆحە لەگەڵ نوێنەرانی هەردوولا ئاماژەیە بۆ هەوڵدان بۆ گۆڕینی ئاڵوگۆڕی پەیامی ناڕاستەوخۆ بۆ ڕێگایەکی کردەیی بۆ ڕێککەوتن.
لەم نێوەندەدا پشتڕاستکردنەوەی وەرگرتنی نامەی جێگری سەرۆکی ئەمریکا لەلایەن تارانەوە گرنگییەکی تایبەتی هەیە؛ چونکە ئەوە دەردەخات کە کەناڵی پەیوەندی نێوان هەردوو وڵات هێشتا چالاکە، سەرەڕای جیاوازییە قووڵەکان و کەشوهەوای گرژی ناوچەکە.
بەپێی ڕاپۆرتە بڵاوکراوەکان، سەرنجی سەرەکی ڕاوێژکارییەکان، پلانی حەوت خاڵیی ئێرانە؛ چوارچێوەیەک کە بەڕواڵەت سەرنجی لەسەر چارەسەرکردنی قۆناغبەندی ناکۆکییە ئەتۆمییەکان، سووککردنی سزاکان، دیاریکردنی سنووردارکردنی دەریایی و دامەزراندنی گەرەنتی هاوبەشە. ئیدیعاکانی ئەلعەرەبیە سەبارەت بە ئەگەری گواستنەوەی کۆگاکانی یۆرانیۆمی پیتێنراو بۆ وڵاتی سێیەم، کردنەوەی گەرووی هورمز لە ماوەی حەوت ڕۆژدا، هەروەها ڕۆڵی چین لە دەستەبەرکردنی ڕێککەوتنەکەدا ئاماژەن بۆ ئەوەی کە ڕەهەندە ئەگەرییەکانی لێکتێگەیشتنەکە لە پرسی ئەتۆمی تێدەپەڕن؛ هەرچەندە ئەم وردەکاریانە هێشتا پشتڕاستکردنەوەی فەرمی سەربەخۆیان بەدەست نەهێناوە.
بەڵام گرنگترین تەحەدا لە دانوستانەکاندا پرسی دڵنیابوون لە جێبەجێکردنی بەڵێنەکان و ئەو ڕێکوپێکییەی کە بەڵێننامەکان جێبەجێ دەکرێن، دەمێنێتەوە. تاران دەیەوێت گەرەنتی باوەڕپێکراوی هەبێت بۆ پابەندبوونە ئەگەرییەکانی، هەروەها واشنتۆن هەوڵدەدات ئیمتیاز و گەرەنتی تایبەت لە مەلەفی ئەتۆمیدا وەربگرێت. بۆیە هەر ڕێککەوتنێکی بەردەوام پێویستی بە میکانیزمێکی هاوسەنگ و قۆناغبەندی و پشتڕاستکراوە دەبێت. پرسیاری سەرەکی ئەوەیە کە ئایا ئیدارەی ترامپ ئامادەیە خۆی لە سیاسەتی زۆرترین فشار دوور بخاتەوە بۆ ئەوەی ئێران بگەڕێنێتەوە سەر مێزی دانوستان، یان هێشتا دەیەوێت پێش ئەوەی هیچ هەنگاوێکی کردەیی بگرێتەبەر، ئیمتیازاتی ئەتۆمی لە تاران وەربگرێت؟
لە لایەکی دیکەوە ڕاپۆرتی MSNow سەبارەت بە ئەگەری هێرشی ئەمریکا بۆ سەر ئێران لە ٤ی ئەم مانگە، دۆخەکەی زیاتر ئاڵۆزتر کردووە. هەرچەندە ئەم بانگەشەیە هێشتا بەو مانایە نییە کە واشنتۆن بڕیارێکی یەکلاکەرەوەی بۆ گرتنەبەری هەنگاوی سەربازی داوە، بەڵام بڵاوبوونەوەی ئەم جۆرە ڕاپۆرتانە، لەگەڵ هەنگاوە دیپلۆماسییەکان، ئەوە نیشان دەدات کە ناوچەکە هێشتا ڕووبەڕووی مەترسیی هەڵە حیسابکردن و پەرەسەندنی نەخوازراوی گرژییەکان بووەتەوە.
خاڵی سەرەکی ئەوەیە کە وڵاتانی ناوچەکەش بە باشی ئاگاداری دەرئەنجامەکانی شەڕێکی بەرفراوانن؛ شەڕێک کە دەتوانێت کاریگەری لەسەر ئاسایشی کەنداوی فارس، هاتوچۆی دەریایی، بازاڕی وزە و سەقامگیری ئابووری ناوچەکە هەبێت. لەم ڕوانگەیەوە، نێوەندگیری قەتەر تەنها هەوڵێک نییە بۆ ئاسانکاری گفتوگۆ لە نێوان هەردوولادا، بەڵکوو بەشێکە لە هەوڵێکی ناوچەیی بۆ ڕێگریکردن لە قەیرانێک کە دەرئەنجامەکانی سنووری نییە.
فایلە ئەتۆمییەکە؛ جیاوازی سەرەکی
ڕاپۆرتی ئاکسیۆس بە ئاماژەدان بە سێ سەرچاوەی ئەمریکی و ئیسرائیلی و ناوچەیی ئاماژە بەوە دەکات کە ناوبژیوانانی قەتەر لە هەوڵی ئەوەدان ئێران ڕازی بکەن کە ڕێگە بە پشکنەرانی نەتەوە یەکگرتووەکان بدەن بچنە ناو دامەزراوە ئەتۆمییە بۆردومانکراوەکانی لە بەرامبەر هەڵگرتنی بەشێک لە سزاکانی ئەمریکا.
هەروەها ئەلعەرەبیە بە پشتبەستن بە سەرچاوە ئاگادارەکان ڕاپۆرتی دا کە ناوبژیوانان باس لە ئەگەری چوونە ژوورەوەی پشکنەران دەکەن بۆ ئەم دامەزراوانە لە بەرامبەر ئازادکردنی بەشێک لە سەروەت و سامانی بەستووی ئێران.
بەبێ گوێدانە ئەوەی کە ئەم ڕاپۆرتانە تا چەند لەگەڵ پێشنیاری فەرمی واشنتۆن هاوتەریبن، ڕاستییەکی گرنگ ئەوەیە کە ئەمریکا بەردەوامە لە هەوڵدان بۆ ئەوەی بەڵێنە ئەتۆمییەکانی ئێران بخاتە ناوەندی هەر لێکتێگەیشتنێکەوە.
تەنانەت بانگەشەی ئەلعەرەبیە کە وازهێنان لە بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران دەبێتە بنەمای دانوستانەکانی واشنتۆن، ئەوە نیشان دەدات کە کەلێنی نێوان هەڵوێستەکانی هەردوولا هێشتا جێگەی سەرنجە.
بە گشتی پێویستە پێشهاتەکانی ئەم دواییە وەک هەوڵێک بۆ دروستکردنی پەنجەرەیەکی دیپلۆماسی سەیر بکرێت پێش ئەوەی قەیرانەکە بچێتە قۆناغێکی تێچووی زیاترەوە. پرسیاری سەرەکی ئێستا ئەوەیە کە ئایا تاران و واشنتۆن دەتوانن ئەو دەرفەتە بقۆزنەوە بۆ گەیشتن بە لێکتێگەیشتنێکی سەرەتایی و هاوسەنگ، یان ناکۆکی لەسەر گەرەنتی و بەڵێنەکان جارێکی دیکە دەبێتە هۆی بنبەست لە ڕێڕەوی دیپلۆماسی؟
ئێستا تاران و واشنتۆن ڕووبەڕووی تاقیکردنەوەیەکی چارەنووسساز دەبنەوە، ئەویش گۆڕینی پەیامەکان، نێوەندگیرییەکان و ڕاوێژکارییەکانی پشت پەردە بۆ ڕێککەوتنێکە کە بتوانێت ڕێگری لە گەڕانەوە بۆ شەڕ بکات.
هێشتا ناتوانین باس لە ڕێککەوتنێکی نزیک بکەین، بەڵام بەردەوامیی دانوستانەکان ئەوە نیشان دەدات کە دیپلۆماسی دوا قسەی نەبووە؛ هەرچەندە کات بۆ تاقیکردنەوەی ئەم ڕێگایە بێ سنوور نییە.
ناوچەکە چاوەڕوانی دەرئەنجامی ماراسۆنێکە کە کۆتایی دێت
تەنانەت بانگەشەی ئەلعەرەبیە کە وازهێنان لە بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران دەبێتە بنەمای دانوستانەکانی واشنتۆن، ئەوە نیشان دەدات کە کەلێنی نێوان هەڵوێستەکانی هەردوولا هێشتا جێگەی سەرنجە.
بە گشتی پێویستە پێشهاتەکانی ئەم دواییە وەک هەوڵێک بۆ دروستکردنی پەنجەرەیەکی دیپلۆماسی سەیر بکرێت پێش ئەوەی قەیرانەکە بچێتە قۆناغێکی تێچووی زیاترەوە. پرسیاری سەرەکی ئێستا ئەوەیە کە ئایا تاران و واشنتۆن دەتوانن ئەو دەرفەتە کەڵک وەربگرن بۆ گەیشتن بە لێکتێگەیشتنێکی سەرەتایی و هاوسەنگ، یان ناکۆکی لەسەر گەرەنتی و بەڵێنەکان جارێکی دیکە دەبێتە هۆی بنبەست لەسەر ڕێگای دیپلۆماسی؟
ئێستا تاران و واشنتۆن ڕووبەڕووی تاقیکردنەوەیەکی چارەنووسساز دەبنەوە، ئەویش گۆڕینی پەیامەکان، نێوەندگیرییەکان و ڕاوێژکارییەکانی پشت پەردە بۆ ڕێککەوتنێک کە بتوانێت ڕێگری لە گەڕانەوە بۆ شەڕ بکات. هێشتا ناتوانین باس لە ڕێککەوتنێکی نزیک بکەین، بەڵام بەردەوامیی دانوستانەکان ئەوە نیشان دەدات کە دیپلۆماسی دوا قسەی نەبووە؛ هەرچەندە کاتی تاقیکردنەوەی ئەم ڕێگایە بێ سنوور نییە.
ناوچەکە چاوەڕوانی دەرئەنجامی ماراسۆنێکە کە کۆتاییەکەی نەک تەنها کاریگەری لەسەر چارەنووسی دانوستانەکانی ئێران و ئەمریکا، بەڵکو کاریگەری لەسەر ڕێبازی ئەمنی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە چەند ڕۆژی داهاتوودا هەیە.
Your Comment