ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: ناڕەزایەتییە هاوکاتەکانی عەرەب و کوردەکان لە پارێزگای حەسەکەی سووریا دەریدەخات کە پرۆسەی تێکەڵکردنی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا لە پێکهاتەی حکومەتی ناوەندیدا هێشتا ڕووبەڕووی داواکارییە ناکۆکەکانی پێکهاتە ناوخۆییەکان بووەتەوە؛ عەرەبەکان دەیانەوێت جێبەجێکردنی سەروەری دیمەشق خێراتر بکەن و کۆتایی بە پێکهاتە هاوتەریبەکان بهێنن، لە کاتێکدا کوردەکان هۆشداری دەدەن لە لەدەستدانی مافە زمانەوانی و کولتوورییەکانی دوای گەڕانەوەی دامەزراوەکانی دەوڵەت.
بەگوێرەی ڕۆژنامەی "عەرەبی نوێ" ڕۆژی هەینی سەدان کەس لە شاری حەسەکە لە خۆپیشاندانێکدا لەژێر ناوی "هەینی بۆ گەڕاندنەوەی سەروەری" ڕژانە سەر شەقامەکان و داوای مومارەسەی تەواوی سەروەری حکومەتی سووریایان کرد بەسەر پارێزگاکەدا.
گردبوونەوەکە دوای نوێژی هەینی لە مزگەوتی حەزرەتی ئەبوبەکر سدیق لە گەڕەکی غوەیران دەستیپێکرد و بەرەو گۆڕەپانی پارێزگا بەردەوام بوو. هەروەها لە شاری سەرێکانی گردبوونەوەیەک بۆ پشتیوانی لەم ناڕەزایەتیانە بەڕێوەچوو.
خۆپیشاندەران خوازیاری کۆتایی هێنان بە پێکهاتە ئەمنی و ئیدارییە هاوتەریبەکان بوون کە تا ئێستاش لە کاتی هەوڵدان بۆ تێکەڵکردنی هێزەکانی سووریای دیموکرات و دامەزراوە خۆبەڕێوەبەرەکان لە پێکهاتەی حکوومەتی سووریادا چالاکن. گردبوونەوەکان لەلایەن کۆمەڵەی ئازادیخوازانی حەسەکەوە ڕێکخرابوو؛ ڕێکخراوێک کە هاوکات داوا دەکات دانانی بەرپرسانی حکومەت لەسەر بنەمای شایستەیی بێت نەک پشکی سیاسی یان هەرێمی، هەروەها نوێنەرایەتی دادپەروەرانەی پێکهاتە عەرەبی و کورد و سریانیەکان لە ئیدارەی پارێزگاکەدا گەرەنتی بکرێت.
حەسەن عەبدوڵڵا خەڵەف، ڕۆژنامەنووسی سووری بە نیو عەرەبی ڕاگەیاند، دیمەشق زۆر چاوەڕێی کردووە بۆ ئەوەی بە تەواوی سەروەری خۆی لە حەسەکە بسەپێنێت.
ناوبراو ئاماژەی بە بەردەوامی کارپێکردنی پێکهاتە هاوتەریبەکان لە هەرێم کرد و پرسیاری ئەوەی کرد کە چۆن پارێزگایەک دەتوانێت دوو شارەوانی و دوو یەکەی پۆلیسی فریاکەوتن و هاتوچۆ و دوو سوپا و دوو بەشی گواستنەوە و دوو جۆر تابلۆی ئۆتۆمبێل و دوو مۆڵەتی شۆفێری هەبێت.
ئەو ناڕەزایەتیانە لە کاتێکدایە کە شەپۆلێکی دیکەی ناڕەزایەتی لە ناوچە کوردنشینەکانی پارێزگای حەسەکە بەردەوام بوو. خوێندکاران و مامۆستایانی کورد لە چەند ناوچەیەکدا ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بە بڕیارەکەی وەزارەتی پەروەردەی سووریا بۆ سنووردارکردنی خوێندنی زمانی کوردی بۆ سێ دانیشتن لە هەفتەیەکدا.
ڕۆژی پێنجشەممە، قوتابخانەکانی مەعبادە و ڕەمیلان شاهیدی مانگرتنی خوێندکاران بوون و ناڕەزایەتی هاوشێوە لە قامیشلۆ و ناوچەکانی دیکە کە زۆرینەیان کوردن، بەڕێوەچوو. خۆپیشاندەران داوای مافی خوێندن بە زمانی دایکی و دانپێدانانی زمانی کوردی وەک زمانێکی فەرمی لە دەستووری سووریا دەکەن.
بەگوێرەی ڕاپۆرتی نیو عەرەب، لە چەند هەفتەی ڕابردوودا ناڕەزایەتی کوردەکان پەرەی سەندووە و خوێندکاران دەڵێن کە خشتەی وانە وتنەوە بە زمانی کوردی سێ خول بەس نییە بۆ پاراستن و فراوانکردنی زمانەکە. ناکۆکییەکە لە ڕێنمایییەکی وەزارەتی پەروەردەی سووریاوە سەرچاوە دەگرێت کە لە مانگی ئابی ڕابردوودا دەرچووە، کە تیایدا زمانی کوردی وەک "زمانی نەتەوەیی" لە قوتابخانە حکومی و ئەهلییەکان لەو ناوچانەی کە ژمارەی دانیشتووانی کوردی بەرچاویان هەیە، بۆ ماوەی سێ دانیشتن لە هەفتەیەکدا دەخوێندرێت.
تێکۆشەرانی کورد ئەو بڕیارە لەگەڵ سیستەمی پەروەردە لە ناوچە خۆسەرەکاندا بەراورد دەکەن، کە زیاتر لە دە ساڵە زمانی کوردی زمانی سەرەکی فێرکاری بووە. بەشیرە جەمال ئەلدین، پارێزەری سووری، داوای دەستەبەرکردنی مافی زمانی کوردی لە دەستووری سووریای کرد و پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە پێویستە هەموو وانەکان بە زمانی کوردی بخوێندرێن. بە ئاژانسی هاوار نیوزی ڕاگەیاند، سێ دانیشتن بەس نەبوو بۆ فێرکردنی زمانی دایکی.
سروشتی هاوکاتی ئەم دوو شەپۆلە ناڕەزایەتییە، تیشکی خستۆتە سەر ئاستەنگە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی جێبەجێکردنی ڕێککەوتنەکانی ئەمساڵی نێوان دیمەشق و هێزەکانی سووریای دیموکرات.
ڕێککەوتنەکان پێشبینی یەکخستنی دامودەزگا سەربازی و مەدەنییەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا دەکەن بۆ پێکهاتەی حکومەتی ناوەندی و هێزە ئەمنییەکانی حکومەتی سووریاش لە چوارچێوەی ئەم پرۆسەیەدا دەستیان کردووە بە بڵاوەپێکردن لە حەسەکە.
بەڵام جێبەجێکردنی ئەو ڕێککەوتنە لە دوو ڕوانگەی جیاوازەوە ڕەخنەی لێ گیراوە. بەشێک لە دانیشتوانی عەرەبی ناوچەکە پێیان وایە پڕۆسەی یەکگرتن زۆر بە هێواشی بەرەوپێش دەچێت و بەردەوامی کارکردنی پێکهاتە هاوتەریبەکان دۆخێکی ئاڵۆز و ناکارامەی لە بواری ئەمنی و خزمەتگوزارییە گشتیەکاندا دروستکردووە.
لەبەرامبەردا کورد نیگەرانن لەوەی گەڕانەوەی تەواوی دامودەزگاکانی حکومەتی ناوەندی دەبێتە هۆی لاوازبوونی مافە سیاسی و کولتوورییەکان کە لە ساڵانی خۆبەڕێوەبەری لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سوریا دامەزراون.
سامر ئەلئەحمەد، شرۆڤەکاری سیاسی، بە نیو عەرەبی ڕاگەیاند، مەرج نییە خۆپیشاندانەکانی لایەنگری حکومەت دژی ڕێککەوتنەکانی یەکگرتن بێت، بەڵکوو مەبەست لێی فشارخستنە سەر دەسەڵاتدارانی سووریایە بۆ جێبەجێکردنی ڕێککەوتنەکان بە تەواوی.
لە وەها هەلومەرجێکدا دیمەشق لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا ڕووبەڕووی دوو داخوازی جیاواز دەبێتەوە: لە لایەک بەشێک لە کۆمەڵگا دەیەوێت گەڕانەوەی تەواوەتی سەروەری دەوڵەت و کۆتایی هاتنی پێکهاتە هاوتەریبەکان خێراتر بکات و لە لایەکی دیکەشەوە کورد دەیەوێت تێکەڵبوون بە حکومەتی ناوەندی نەکات بە تێچووی لەدەستدانی مافە زمانەوانی و کولتوورییەکانی خۆی. ئەم دۆخە دەریدەخات کە بابەتی سەرەکی لە قۆناغی نوێدا تەنیا یەکخستنی هێزەکانی سووریای دیموکرات و دامەزراوەکانی خۆبەڕێوەبەری نییە، بەڵکوو چۆنێتی پێناسەکردنی پەیوەندی نێوان حکومەتی ناوەندی و پێکهاتە جیاوازەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا بووەتە یەکێک لە تەحەددای سەرەکییەکان بۆ دیمەشق.
Your Comment