ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: ئەمە ئەو دەسەڵاتەیە کە دەتوانێت سنووری جوگرافی و جیاوازی نەتەوەیی و تەنانەت دابەشبوونی ئایینی تێپەڕێنێت و تۆڕێکی هاوسۆزی و لێکنزیکبوونەوە لە نێوان گەلاندا دروست بکات.
کاریگەریی ڕێبەری شەهیدی شۆڕشی ئیسلامی ئێران دەبێ لەم چوارچێوەیەدا شی بکرێتەوە؛ کەسایەتییەک کە کاریگەرییەکەی بۆ دەیان ساڵ لە سنوورەکانی کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە درێژ بووەوە و دوای شەهیدبوونی، ئەم ڕاستییە بە ڕوونیتر بۆ بیروڕای گشتی جیهانی دەرکەوت.
پرسەی سەرکردە شەهیدەکەی ئێران تەنها ڕێوڕەسمێکی ماتەمینی نیشتمانی نەبوو، بەڵکوو بوو بە ڕووداوێکی ناوازەی ژێئۆپۆلەتیکی و کۆمەڵایەتی و میدیایی.
ئامادەبوونی شاندی فەرمی و کەسایەتییە سیاسی و ئایینی و ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتییەکانی دەیان وڵاتی جیهان، لەگەڵ ملیۆنان کەسی خەمخۆر، تەنیا بەشێک بوو لە ڕەهەندەکانی ئەم ڕووداوە.
گرنگی سەرەکی ئەم مەراسیمە ئەوە بوو کە دەریخست کە کاریگەری سەرکردە تەنها بە خاکی سیاسی ئەو وڵاتەی کە سەرۆکایەتی دەکات ناپێورێت. ڕادەی ئامادەبوونی گەلان و کاردانەوە نێودەوڵەتییەکان وێنەیەکی جیاوازی پێگەی سەرکردەی شەهید لە سیستەمی نێودەوڵەتیدا خستەڕوو؛ وێنەیەک کە لە سنوورەکانی ئێران و تەنانەت جیهانی ئیسلامیش تێپەڕی.
یەکێک لە گرنگترین نیشاندەرەکانی سروشتی سەروو سنووریی کەسایەتی سەرکردەی شەهید، مەودای جوگرافیای ڕێوڕەسمەکانی یادکردنەوەی بوو. هاوکات لەگەڵ پرسە لە ئێران، دەیان ڕێوڕەسمی فەرمی و جەماوەری لە وڵاتانی جیاجیا بەڕێوەچوو.
عێراق، لوبنان، یەمەن، پاکستان، ئەفغانستان، وڵاتانی جۆراوجۆری ئەفریقا، بەشێک لە ئەوروپا، ئەمریکای لاتین و تەنانەت پێکهاتە موسڵمانەکانی ئەمریکای باکوور، هەریەکەیان بە شێوازی خۆیان بەشدارییان لەم پرسە جیهانییە کرد.
ئەم پەرشوبڵاوییە جوگرافییە تەنیا هاوسۆزییەکی هەستی نەبوو؛ ڕەنگدانەوەی تۆڕێک بوو لە پەیوەندییە فیکری و بەهاکان کە بەدرێژایی چەندین ساڵ پێکهاتبوو و ئێستا لە ساتەوەختی شەهیدبوونی سەرکردەدا خۆی نیشان دابوو.
لەم نێوانەدا جیاوازی نێوان "دەسەڵاتی فەرمی" و "دەسەڵاتی کۆمەڵایەتی" گرنگییەکی تایبەتی دەبێت.
زۆرێک لە سەرکردەکانی جیهان تا ئەو کاتەی لە پێکهاتەی دەسەڵاتدا ئامادەبن لە چاوی خەڵکدان، بەڵام لەگەڵ کۆتایی هاتنی بەرپرسیارێتیەکانیان یان تەنانەت مردنیشدا، کاریگەرییەکانیان بە خێرایی کەم دەبێتەوە. لەبەرامبەردا ڕێبەری شەهیدی ئێران لە نێو ئەو کەسایەتیانەدا بوو کە بەشێکی بەرچاوی پێگەی خۆی نەک لە دەسەڵاتی سیاسی، بەڵکوو لە سەرمایەی ڕەمزی و دەسەڵاتی فیکری و متمانەی کۆمەڵایەتییەوە بەدەست هێنابوو.
هەر لەبەر ئەم هۆکارەش ڕێوڕەسمی پرسەکەی بوو بە کردەیەکی کۆمەڵایەتی بەربڵاو و جیهانی نەک بەرنامەیەکی حکومی؛ ڕووداوێک کە تیایدا ئەکتەرەکان تەنها دەوڵەت نەبوون، بەڵکو نەتەوە و نوخبە و گرووپە جەماوەرییەکان و بزووتنەوە فیکرییەکانیش بوون.
هەروەها دەتوانرێت ئەم دیاردەیە لە ڕوانگەی تێئۆرییەکانی هێزی نەرمەوە شی بکرێتەوە.
جۆزێف نای، تیۆریستێکی ئەمریکی، هێزی نەرم بە توانای کاریگەریکردن لە ڕێگەی سۆز و شەرعیەت و قایلکردنەوە پێناسە دەکات.
هەرچەندە ئەم تیۆرییە بە شێوەیەکی سەرەکی سەبارەت بە دەوڵەتەکان پێشنیار کراوە، بەڵام لە پراکتیکدا هەندێک لە سەرکردەکان لە ڕێگەی سیفەتی کەسایەتی و گوتار و ئەدای خۆیانەوە دەبنە سەرچاوەی بەرهەمهێنانی هێزی نەرم.
لە دۆخی ڕێبەری شەهیدی شۆڕشدا، ئەوەی ئەم دەسەڵاتەی لە قاڵب دا، تەنیا پێگەی سیاسی نەبوو؛ بەڵکوو تێکەڵەیەک لە خۆڕاگری لە بنەماکان، پشتیوانی لە گەلانی ژێر فشار، بەرگریکردن لە سەربەخۆیی وڵاتان، دژایەتیکردنی سیستەمی باڵادەستی و جەختکردنەوەیەکی بەردەوام لەسەر دۆزی فەلەستین بوو.
هەمان ئەم تایبەتمەندیانە دڵنیای دەکردەوە کە مەودای کاریگەرییەکانی تەنیا لە کۆمەڵگەیەک یان ئایینێکی دیاریکراودا سنووردار نەمێنێتەوە.
هەروەها ڕوماڵی میدیایی پرسەکەش ئەم ڕاستییەی پشتڕاستکردەوە.
زۆرێک لە دەزگاکانی ڕاگەیاندنی جیهانی، تەنانەت ئەوانەی کە لە ساڵانی ڕابردوودا هەڵوێستی ڕەخنەگرانەیان بەرامبەر بە کۆماری ئیسلامی ئێران گرتبوو، ناچار بوون ڕەهەندە بێوێنەکانی ئەو ڕووداوە ڕووماڵ بکەن. وێنەی ئامادەبوونی ملیۆنان کەس و ڕاپۆرتی ڕێوڕەسمی هاوکات لە وڵاتە جیاوازەکان و ئامادەبوونی کەسایەتییە بیانییەکان تیشکیان خستە سەر ئەو ڕاستییەی کە ئێمە مامەڵە لەگەڵ کەسایەتییەک دەکەین کە سەرمایە کۆمەڵایەتییەکەی لە دەرەوەی چوارچێوە فەرمیەکانی دەسەڵات پێناسە کراوە.
لە ڕاستیدا قەبارەی ڕوماڵی میدیاکان خۆی بوو بە نیشاندەرێک بۆ گرنگی ئەم ڕووداوە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی.
لە لایەکی ترەوە پێویستە لە ڕوانگەی بەرخۆدانی جیۆپۆلەتیکیشەوە پرسەی سەرکردەی شەهیدیش لەبەرچاو بگیرێت.
ئامادەبوونی کەسایەتی و شاندەکانی وڵاتانی جیاواز تەنیا ڕێوڕەسمی نەبوو، بەڵکو ئاماژەیە بۆ بەردەوامیی تۆڕێک لە پەیوەندییە سیاسی و فیکری و کولتوورییەکان کە بەدرێژایی ساڵان لە دەوری گوتاری بەرخۆدان دروست بووە. ئەم تۆڕە بە پێچەوانەی هاوپەیمانییە فەرمییەکان کە لەسەر بنەمای بەرژەوەندییە کورتخایەنەکانی حکومەتەکان پێکدەهێنرێن، لەسەر بنەمای کۆمەڵێک بیروباوەڕ و بەها و ئامانجی هاوبەش دامەزراوە.
بۆیە شەهیدبوونی سەرکردەکەی نەبووە هۆی داڕمانی ئەم تۆڕە، بەڵکو بەرهەمهێنانەوەی و بەهێزکردنی سەرمایە ڕەمزییەکەی بوو. خاڵێکی دیکەی جێی سەرنج ئەوەیە کە پایتەختی ڕەمزی سەرکردەی شەهید تەنیا لە پێکهاتە موسڵمانەکان سنووردار نەبووە.
زۆرێک لە مەراسیمەکانی یادکردنەوەکە کەسایەتییەکانی مەزهەبە ئیسلامییە جیاوازەکان و تەنانەت پەیڕەوانی ئایینەکانی دیکەش بەشداربوون. ئەوەی ئەم ئامادەبوونە هەمەچەشنەی کۆکردەوە، لە سەرووی هەمووشیانەوە، ڕێزگرتن بوو لە هەڵوێستەکانی لە بەرگریکردن لە سەربەخۆیی گەلان، ڕووبەڕووبوونەوەی داگیرکاری، دژایەتیکردنی تاکلایەنە و پشتیوانیکردن لە مافەکانی گەلی فەلەستین.
ئەم تایبەتمەندییە کەسایەتی سەرکردەی شەهیدی لە ئاستی سەرکردەیەکی نەتەوەییەوە بەرزکردەوە بۆ پێگەی دەسەڵاتێکی ئیلهامبەخش بۆ بەشێکی بەرچاو لە ڕای گشتی جیهان.
لە شیکاری کۆتاییدا، ڕەنگە گرنگترین پەیامی پرسەی سەرکردەی شەهید ئەوە بێت کە لە جیهانی ئەمڕۆدا دەسەڵات تەنیا لە ڕووی نیشاندەری ماددییەوە پێناسە ناکرێت.
هەروەها سەرمایەی کۆمەڵایەتی، شەرعیەتی ئەخلاقی، دەسەڵاتی فیکری و توانای ئیلهامبەخشین دەتوانێت هێندەی دەسەڵاتی سەخت کاریگەری لەسەر هاوکێشە نێودەوڵەتییەکان هەبێت، ئەگەر بەردەوامتر نەبێت. ئامادەبوونی خەڵکی دەیان وڵات، بەڕێوەچوونی ڕێوڕەسمی یادکردنەوە لە وڵاتە جیاوازەکان و ڕووماڵکردنی بەربڵاوی ئەم بۆنەیە لە میدیاکانی جیهاندا، هەموویان پشتڕاستی دەکەنەوە کە ڕێبەری شەهیدی شۆڕش بووبووە کەسایەتییەکی دەرەوەی نەتەوەیی و سنووربەزێن؛ کەسایەتییەک کە کاریگەرییەکەی لەسەر بنەمای زۆرەملێ نەبووە، بەڵکو لەسەر بنەمای باوەڕ و متمانە و قبوڵکردنی کۆمەڵایەتی بووە.
لەم ڕوانگەیەوە ناتوانرێت پرسەی سەرکردەی شەهید تەنها بە کۆتایی ژیانی سەرکردەیەکی سیاسی هەژمار بکرێت. ئەم ڕێوڕەسمە نیشاندانی بەردەوامی گوتارێک و بەرهەمهێنانەوەی پایتەختێکی ڕەمزی و بەڵگەی کاریگەریی هەمیشەیی کەسایەتییەک بوو کە توانی لە ماوەی چەند دەیەیەکدا پەیوەندی لەگەڵ نەتەوە جیاوازەکاندا دروست بکات، لە دەرەوەی سنووری جوگرافی و کولتووری و سیاسی.
ڕەنگە هەر لەبەر ئەمەش بێت کە گرنگترین میراتی ئەم مەراسیمە میلۆنان کەسیە کە ڕەنگە وێنەکەی نەبێتەوە، چەسپاندنی ئەو ڕاستییەیە لە یادەوەریی سیاسیی جیهاندا کە هەندێک کەسایەتی تەنانەت دوای شەهیدبوونیشیان، لە هاوکێشە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکاندا لە گوتاردا بەردەوامن و کاریگەرییان بەردەوامە لە تێپەڕاندنی سنوورەکان.
Your Comment