ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی_ دوکتۆر مەهدی ڕەحمەتی:ڕاگەیاندنی قبووڵکردنی ئاگربەستی دوو هەفتەیی لەلایەن ئێران و ئەمریکا و دەستپێکردنی نزیکی دانوستانەکانی نێوان لایەنەکان بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتن لەلایەن شەهباز شەریف سەرۆک وەزیرانی پاکستانەوە چەندین خاڵی سەرەکی لەخۆگرتبوو، یەکەمیان جەختکردنەوە بوو لەسەر قبووڵکردنی ئاگربەست لەلایەن ئێران و ئەمریکا و هاوپەیمانەکانیانەوە، دواتر جەختی لەوە کردەوە کە ئەم ئاگربەستە لوبنانیش دەگرێتەوە.
ڕاستەوخۆ دوای ئەوە عێراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران لە تویتێکدا سوپاسی سەرۆک وەزیرانی پاکستان شەهباز شەریف و فەرماندە عاسیم مونیر فەرماندەی سوپای پاکستانی کرد بۆ هەوڵە ماندوویی نەناسەکانیان بۆ کۆتایی هێنان بە شەڕ لە ناوچەکەدا و جەختی لەوە کردەوە: “لە وەڵامی داواکاری برایانەی سەرۆک وەزیرانی پاکستان لە تویتەکەیدا، و بە لەبەرچاوگرتنی داواکاریی ئەمریکا بۆ دانوستان لەسەر پێشنیارەکانی ١٥ خاڵی، و ڕاگەیاندنی سەرۆک کۆماری ئەمریکا کە تەواوی پێشنیارەکانی ١٠ خاڵیی ئێران وەک بنەمایەک بۆ دانوستان قبووڵ دەکات، لێرەوە بە ناوی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی ئێران ڕادەگەیەنم: ئەگەر هێرشەکان بۆ سەر کۆماری ئیسلامی ئێران ڕابگرن، هێزە چەکدارە بەهێزەکانی ئێمەش هێرشە بەرگرییەکانیان ڕادەگرن.” ئەم تویتە لە هەنگاوی داهاتوودا لەلایەن ترەمپەوە دووبارە بڵاوکرایەوە. ئەمەش لە کەناڵی ئێکس ئاماژەی بە ڕێککەوتنێکی ڕوون کرد کە لەسەر بنەمای پێشنیارەکانی لایەنەکان وەک بنەمایەک بۆ ئاگربەست و دانوستان. هەرچەندە لە تویتەکەی عێراقچیدا باسی لوبنانی نەکردووە، بەڵام سەرجەم وەشانی بڵاوکراوەکانی ئەو پێشنیارە 10 خاڵییە، بەبێ گوێدانە ئەوەی ئەمریکا هەڵدەبژێرێت بۆ بەکارهێنانی، لوبنان و حزبوڵا لە سەرەوەی لیستەکەدا دادەنێن.
بەڵام چەند کاتژمێرێک دوای ئەم کاردانەوە میدیا-دیپلۆماسیانە، هێرشی ئاسمانی قورس و بێ وێنەی دژی حزبوڵا لە گەڕەکی بەیروت دەستیپێکرد، بەجۆرێک کە هەندێک سەرچاوە ئەم هێرشانەیان بە بێ وێنە لە ساڵی ١٩٨٢ەوە ناوبرد و بەگوێرەی سەرچاوە لوبنانییەکان، نزیکەی ٢٠٠ کەس لەو هێرشانەدا شەهید بوون و نزیکەی ٨٠٠ کەسیش بریندار بوون. لە لایەکی دیکەوە نووسینگەی نەتانیاهۆ بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە کە ئاگربەستەکەی بە پەیوەند لەگەڵ حزبوڵا و لوبنان نەزانی و باسی لە بەردەوامیی شەڕ لەو بەرەیەدا کرد.
چاوەڕوان دەکرا ئەم هەڵوێستە کە جیاواز بوو لەوەی پێشتر باس کرابوو، لەلایەن لایەنی ئەمریکییەوە ڕاست بکرێتەوە و ڕێگری لە تاوانەکەی نەتانیاهۆ بکرێت؛ بەڵام بە ڕێبازێکی تەواو جیاواز، بە ڕێککەوت ترەمپ و لیڤیت و ڤانس زۆرجار هەوڵیان دەدا بە زمانێکی دوور لە کەرامەتی دیپلۆماسی ڕابگەیەنن کە لە سەرەتاوە هیچ ڕێککەوتنێک نەبووە بۆ ئەوەی ئەم ئاگربەستە لوبنان بگرێتەوە. ئەوەی جێگای سەرنجە، لایەنی ئەمریکی، بە گرنگیدان بەو بانگەشەیەی کە تێڕوانینی هەڵەی ئێران بووەتە هۆی ئەوەی کە گریمانە بکرێت کە لوبنانیش لە پلانی ئاگربەستدا جێگیر بووە؛ کاردانەوەکانی دواتری سەرۆکوەزیرانی پاکستان و باڵیۆزی ئەو وڵاتە لە ئەمریکا پشتگوێ خست، کە دواهەمینیان بەڕاشکاوی ڕێککەوتنی وەستاندنی شەڕی لوبنانیان دووپاتکردەوە.
کۆماری ئیسلامیی ئێران لە دانوستانەکانی لەگەڵ ئەمریکییەکان لە ماوەی پانزە ساڵی ڕابردوودا هەمیشە ڕووبەڕووی ئەو کێشەیە بووەتەوە کە یان هەندێک لە حکومەتەکانی ئەمریکا دانیان بە بەڵێنەکانی حکومەتی پێشوودا نەناوە (وەک ڕێککەوتنی ئەتۆمی بەرجام) یان بە ئاسانی چاوپۆشییان لەوە کردووە کە حکومەتێک خۆی قبووڵی کردووە و وەک بەستێنێکی هاوبەش باسی کردووە و مێژووی پرسەکەیان ڕەتکردووەتەوە یان هەڵوەشاندۆتەوە (وەک ئەو دانوستانانەی کە پێش... شەڕی ١٢ ڕۆژە و شەڕی ئەم دواییە). ئەم ئاڕاستە نایاسایی و نائەخلاقییە لە دیپلۆماسیەتی ئەمریکادا، دیالۆگ لەگەڵ ئەمریکای کردۆتە بابەتێک بۆ حکومەتی ئێران کە نەک هەر ئەنجام نادات، بەڵکوو دەبێتە هۆی بەفیڕۆدانی دەرفەت و لاوازبوونی ئێران.
ئەمریکییەکان بە هاوبەشی ڕژێمی زایۆنیستی و بیرۆکەی هەڵەی ناتانیاهۆ کە پێیان وابوو ئێران بە هێرشێکی کورتخایەن یان دەبێت بە تەواوی تەسلیم بێت یان بکەوێت، چوونە ناو شەڕێکەوە کە بە گوتەی زۆرینەی ڕەهای سیاسەتمەداران و شرۆڤەکاران، نەیانتوانی بە ئامانجەکانیان بگەن. جگە لە مەترسی خستنە سەر ئاسایشی وزە لە ناوچەکە و جیهان، وڵاتانی کەنداوی فارسیش کە ساڵانێک بوو بۆ دەستەبەرکردنی ئاسایشی خۆیان لەوێ جێگیر بوون، بەرەو شەڕێکی چاوەڕواننەکراو ڕۆیشتن. لە بێلایەنکردنی بیرۆکەی ئەمریکی بۆ هێرشکردنە سەر ئێران بۆ ڕووخانی کۆماری ئیسلامی، یەکێک لە هۆکارە هەرە گرنگەکان هاوپشتی کۆمەڵایەتی و چوونە سەر شەقامەکان بوو. ئەم ڕێبازە نابەرپرسیارانەی ئەمریکییەکان دەبێتە هۆی ئەوەی ئەم گرووپە کۆمەڵایەتییە کاریگەر و بێشومارە، کە لەسەر بنەمای ئەزموونەکانی پێشوو و هەڵسەنگاندنێک بۆ کردار و هەڵوێستەکانی ئێستا، هیچ پشتیوانییەکیان بۆ دانوستانەکانی ئەم دواییە نەبێت کە بڕیارە بە پێشێلکردنی بەڵێنێکی پێشوەختە دەست پێبکات، و پشتیوانی حکومەت نەکەن لە بەدواداچوونی ئەم بژاردەیە. لەم حاڵەتەدا ئەگەری هەر ڕێککەوتنێک کەمتر دەبێت لە پێشوو و ئەو بارودۆخە ناسکانەی پێشتر لاواز بوون هێندەی تر ناجێگیرتر دەکات.
ئەگەر ئاگربەست لە لوبنان سەرەڕای ئەوەی لە بەڵگەنامە بڵاوکراوەکاندا هاتووە و ئێران جەختی لەسەر کردووەتەوە ڕاست نەبێت، ئەوا پێشێلکردنی لەلایەن ئێرانەوە بۆ پشتیوانی لە حزبوڵڵا و دەوڵەتی لوبنان پێشێلکردنی ئاگربەستی دوو هەفتەیی نییە. لە لایەک ئێران بە هەڵە تێگەیشتن لە مادەکانی ڕێککەوتنی ئاگربەست و تۆمەتبارکردنی بە نەزانی هەژمار بکرێت و لە لایەکی دیکەشەوە ناتوانرێت داوا بکرێت کە لە ناوچەیەکدا پابەندی ئاگربەستەکە بێت کە لە ڕێککەوتنەکەدا نەهاتووە. ئەگەر حکومەتی ئەمریکا هەوڵی چارەسەرکردنی کێشەکانی ناوچەکە و دانوستان لەگەڵ ئێران بدات، پێویستە سەرەتا ڕۆڵی نەتانیاهۆ لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکادا ڕوون بکاتەوە و سنوورداری بکات و دواتریش بەشداری لە کۆبوونەوەکانی ناوچەکەدا بکات. سروشتییە لەم دۆخەدا، یەکەم، ئێران بەبێ ئاسۆیەک بۆ چارەسەرکردنی هەموو لایەنەکانی، نەتوانێت دانوستان لەسەر ئەم شەڕە وجودییە بکات و دووەم: ئەمریکا لە خولگەیەکدا دەخاتە تەڵەوە کە هەرجارە بە دەستێوەردانێکی چاوەڕواننەکراوی نەتانیاهۆ بەرەوڕووبوونەوەیەکی توندوتیژتر و سەختتری لێدەکەوێتەوە و حکومەتی ئەمریکاش تێوەگلاوە و پارەی خەونە درۆینەکانی سەرۆکوەزیرانی ڕژێمی زایۆنیستی دەدات.
ئەگەر ترەمپ و ئەمریکا بەڕاستی ئامادەی دانوستان لەگەڵ کۆماری ئیسلامی بن، دەبێ پێشوەختە لەوە تێگەیشتبن کە پەیوەندی شۆڕشی ئیسلامی لەگەڵ بزووتنەوەی خۆڕاگری، پەیوەندییەک نییە وەک باوەپیارە لەگەڵ باڵە سیاسییەکان، کە هەرکاتێک پێویست بوو، دەتوانێت بۆ ئامانجە سیاسییەکانی خۆی بەکاریان بهێنێت یان لە کاتی سەختیدا پشتگوێیان بخات و لەسەر بنەمای بنەمای بەرژەوەندیی خۆی بیانکاتە کارتی موزایەدە و یاری بۆ ئامانجەکانی خۆی، وەک چۆن ڕژێم و ئەمریکا لە دەیەکانی ڕابردوودا لەگەڵ گرووپە کوردییەکان کردوویانە.
لەم ڕوانگەیەوە، لە چوارچێوەی هزری سیاسی کۆماری ئیسلامیدا، زاحیە وەک پایتەختی ئێران وایە و گرنگییەکەی لە تاران کەمتر نییە. ئەم ڕێبازە نەک هەر بە مانای دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆیی لوبنان نییە، بەڵکوو ڕەسەنایەتی ڕێبازی لوبنان لە بەرەی خۆڕاگریش دەردەخات کە حیزبوڵڵا نوێنەرایەتی دەکات و لە ئێراندا لە لوبنان گرنگی کەمتر نییە و لە هەر گفتوگۆیەک یان ڕێککەوتنێکی ئەگەریدا دەبێتە پرسێکی زیندوو و بەردەوام دەبێت.
Your Comment