بە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، داهاتە گومڕوکییەکانی هەرێمی کوردستان لە ڕێگای دەروازی سنووریە خۆجەییەکانەوە، لە مانگەکانی دواییدا تا پەنجا لەسەد کەمی کردووە و بازرگانان لە سەرتاسەری باکووری عێراقەوە بەرەوڕووی ڕاستیەکی پڕ تێچوو بە ناوی دوو جار پێدانی گومڕوک بۆ کاڵاکان بووەتەوە. لە حاڵێکدا کە مۆڵەتی کۆتایی بەغدا بۆ یەکپارچە کردنی دیجیتاڵی سیستەمی گومڕوکی تا کۆتایی ئەمساڵ نزیک دەبێتەوە، بنبەستی نێوان حکومەتی فیدراڵ و هەولێر خەریکە جوگرافیای ئابووری ئەو وڵاتە دەگۆڕێت. ئەو گۆڕانە دەتوانێت ڕێگاکانی بازرگانی کە لە 20 ساڵی ڕابردوودا کۆڵەکەی گەشەی هەرێم بوون، بە گشتی بگۆڕێت. کاڵاگەلێک کە پێشتر لە هەرێمی کوردستان دەهێنرانە نێو عێراقی فیدراڵ، ئێستا ڕێگایەکی پێچەوانە دەپێون چونکوو بازرگانەکان بۆ هەڵاتن لە سیستەمێک کە بازرگانی لە باکووری عێراقیان ڕۆژبەڕۆژ دژوارتر کردووەتەوە، وازیان لە دەروازە سنووریەکانی هەرێم هێناوە و ڕوویان کردووەتە بەندەرەکانی ژێر دەسەڵاتی عێراقی فیدراڵ.
کێشەی گومڕوکی نێوان حکومەتی هەرێم و بەغدا یەکێک لە پێچراوترین و چارەسەرنەکراوترین دۆسیەکان لە کاتی ڕووخانی حکومەتی سەددامەوە تا ئێستایە. ئەوەی کە بە ڕواڵەت کێشەیەکی تەکنیکی لەسەر باجەکان و سیستەمی داتاکان دێتە بەرچاو، لە ڕاستیدا کێشەیەکی قووڵ لەسەر سەروەری، دەسەڵاتی ئیداری و هاوکێشەی دەسەڵاتە.
دوای گشت پرسیەکەی هەرێم بۆ سەربەخۆیی، حکومەتی فیدراڵ هەوڵی دا کۆنترۆڵی تەواو دەروازە سنووریەکان بەدەستەوە بگرێت. پەسەند کردنی یاسای بودجەی سێ ساڵەی فیدراڵ لە ساڵی 2023 هەتا 2025 لایەنی مافیی دایە ئەو کێشەگەلە. ئەو یاسایە هەرێمی کوردستان ناچار دەکات پەنجا لەسەدی داهاتە نانەوتیەکانی خۆی کە باجی گومڕوکەکان گەوەرترینیانە، بڕژێنێتە سەر خەزێنەی فیدراڵ.
لە گەرمەی ئەو قەیرانەی ئێستا، سیستەمی ASYCUDA لەلایەن کۆنفڕانسی بازرگانی و گەشەی نەتەوەیەکگرتووەکان دانراوە و زیاتر لە 90 وڵات دەگرێتەوە. ئەو سیستەمە ئەلکترۆنیە بە ئامانجی بەرەنگار بوونەوەی گەندەڵی، بەرز کردنەوەی داهاتی حکومەتەکان و بازرگانی ئاسان داڕێژراوە و بەپێی ئەوە هەموو هاوردە و هەناردەکان بە ڕوونی تۆمار دەکرێت.
حکومەتی عیراقیش بەکارهێنانی ئەو سیستەمەی دەستپێکردووە و داوای لە هەرێمیش کردووە کە ئەو سیستەمە لە دەروازە سنووریەکانی، ئیبراهیم خەلیل، باشماخ و پەرویزخان بەکار بهێنێت و سەرجەم داتاکان پێوەند بداتە سیستەمی حکومەتی ناوەندیەوە.
ئەوەی کە بە ڕوالەت کێشەیەک لەسەر بەکارهێنانی نۆڵامێرێکی گومروکیە، لە کردەوەدا ڕێکارێک بۆ بووژانەوەی ئابووری ناوخۆیی عیراقە چونکوو هاوکات دوو فاکتەر دەگۆڕێت: یەکەم، پاساودانی دارایی دەروازە سنووریەکانی هەرێم و دووهەم، پێگەی چەقەچەق کردنی هەر یەکە لە لایەنەکان لە کێشەیەکی بەربڵاوتر لەسەر بودجە.
ئەو ڕەوتە ئێستا لە کەم کردنەوەی پەنجا لەسەدی داهاتی گومروکی دەروازەی ئیبراهیم خەلیل و هەروەها لە چەرخینی بازرگانان بەرەو ڕێگا ژێر کۆنترۆڵەکانی حکومەتی فیدراڵ بەرچاوە. لێکەوتەی زنجیرەیی، وەرچەرخانی شیوەی نەریتی بازرگانیە: لە جیاتی هاوردەی کاڵا لە هەرێمەوە بۆ عێراق، ئێستا بەشێکی زیاتر لە وەجبەکان سەرەتا دەچێتە عێراق و پاشان بەرەو هەرێم دەگوازرێتەوە. ئەو بابەتە بۆ هەرێم بەس بە واتای لەدەست دانی داهاتی کومڕوکی نییە؛ بەڵکوو لەدەست دانی کارتێکی ستراتیژیکە چونکوو کۆنترۆڵی دەروازە سنووریەکان یەکێک لە داهاتە نانەوتیەکانە کە هەرێم ڕاستەوخۆ دزەی تێدا هەیە.
گوشاری بەغدا لە ڕێگای دراویشەوە تۆکمە دەبێتەوە. ئەگەر بازرگانەکانی دەرەوی سیستەمی گومڕوکی بناسرێنەوە، لەوانەیە دەستخستنی دۆلاری ئەمریکا لە ڕێگای بەرنامەی بانکی ناوەندی عیراقەوە بە نرخی فەرمی ببچڕێت؛ نرخێک کە چالاکانی بازاڕ، لێی وەکوو خاڵێکی ئەرێنی لەچاو بژاردەکانی دیکە باس دەکەن. ئەو کێشە لەسەر داهاتی هاوردە کردن لە ئاستی بادا، دیاری کەری ڕێگاکەیە. کاتێک کە دەستخستنی دۆلار بە نرخی فەرمی بە لەبەرچاو گرتنی پێداویستیە گومروکیەکان مەرجدار بکرێتەوە، دەروازە سنووریەکانی هەرێم جارێکی دیکە بڕیارێکی بەقازانج نابێت، بەڵکوو پرسی مان و نەمانە. بۆیە مۆڵەتی کۆتایی گرینگە: ئەگەر جێبەجێ کردنی لە کۆتایی 2025 یەکلایی ببێتەوە، هاوردە کردن لە دەروازە سنووریەکانی فیدراڵەوە بە قازانجتر دەبێت و زیانی داهاتی هەرێم قووڵتر دەبێتەوە و کۆچبەری سەرمایە بەرەو بەغدا زیاد دەبێتەوە.
ئەو ڕوون کردنەوە دەتوانێت گەندەڵی کەم بکاتەوە، بەڵام هاوکات سەربەخۆیی ئیداری هەرێمی کوردستان کە بە شیوەی مێژوویی لە سنوورەکانیدا سەپاندوویەتی، کەم دەبێتەوە، بەڵام هاوکات سەربەرخۆیی ئیداری کە هەرێمی کوردستان بە شێوەی مێژوویی لە سنوورەکانی سەپاندوویەتی، سنووردار دەکاتەوە. دابەش کردنی داهاتە نانەوتیەکان بەردەوام یەکێک لە کێشە سەرەکیەکانی نێوان بەغذا و هەرێم بووە و تۆمەتی فیدراڵ ئەوەیە کە هەرێم بۆ کەم کردنەوەی بەشی ئەوان، ڕێژەی داهاتی ڕاستەقینەی نانەوتی کەمتر دەداتە نیشان و ڕاپۆرتی دەکات.
Your Comment