نتانیاهۆ لە گەمارۆی دۆڕان؛ هەڵبژاردنی مەرگ و ژیان

ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: سەرۆک وەزیران کە ساڵانێکە بە بەڵێنی دەستەبەرکردنی ئاسایشی ئیسرائیل و شکستپێهێنانی دوژمنەکانی و بەدەستهێنانی "سەرکەوتنی ڕەها" سیاسەتەکانی خۆی پاساو هێناوەتەوە، ئێستا دەبێت وەڵامی پرسیارێکی بنەڕەتی بداتەوە: ئەگەر ستراتیژییەکانی ئەوەندە سەرکەوتوو بوون، بۆچی پرسی ئێران بەردەوام بووە لە یەکێک لە گرنگترین تەرکیزەکانی هەڕەشە و پڕوپاگەندەی ئەمنی ئیسرائیل؟
ناتانیاهۆ لە دۆخێکدایە کە شکستە سیاسییەکەی دەتوانێت کۆتایی ماوەیەکی درێژخایەنی دەسەڵاتدانان و ئیدیعای ئەمنی بێت. هەرچەندە هێشتا دەرئەنجامی هەڵبژاردنەکە نادیارە، بەڵام بەڵگە سیاسییەکان و ڕەخنە ناوخۆییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوبراو ڕووبەڕووی یەکێک لە سەختترین تاقیکردنەوەکانی ژیانی سیاسی خۆی دەبێتەوە. شکستی ئەمنی ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ و دەرئەنجامەکانی، متمانە بە ئامێری ئەمنی ئیسرائیلی بە توندی خستووەتە ژێر پرسیارەوە.
لە بەڵێنی ئاسایشی ڕەهاوە بۆ قەیرانی متمانە
ساڵانێکە نەتانیاهۆ هەوڵدەدات خۆی وەک سیاسەتمەدارێک پیشان بدات کە توانای مامەڵەکردنی لەگەڵ هەڕەشە ئەمنییەکان باشترە لە هەموو ڕکابەرەکانی.

بەڵام ئۆپەراسیۆنی ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ دەریخست کە ئەم ئیدیعایەی ئاسایشی هەمەلایەنە چەندە لاواز بووە. سەرسوڕمانی خزمەتگوزارییە هەواڵگری و سەربازییەکانی ئیسرائیل و هاتنە ناوەوەی هێزەکانی حەماس بۆ ناوچە و شارۆچکەکانی دەوروبەری غەززە و کوشتن و گرتنی ژمارەیەکی زۆر لە ئیسرائیلییەکان، گورزێکی مێژوویی لە وێنەی ئەمنیی ڕژیم دا.
دوای ئەوە حکومەتی نەتانیاهۆ ئۆپەراسیۆنێکی بەرفراوانی لە غەززە دەستپێکرد و مەودای ڕووبەڕووبوونەوەی ئیسرائیل لەگەڵ حزبوڵای لوبنان و ئێرانیش فراوانتر بوو. نەتانیاهۆ هەوڵیدا دەستکەوتە سەربازییەکانی ئەم ئۆپەراسیۆنانە وەک نیشانەیەک بۆ دووبارە بنیاتنانەوەی هێزی خۆڕاگری ئیسرائیل بخاتەڕوو؛ بەڵام کێشە بنەڕەتییەکەی هەر ماوە: هێزی لەناوبردنی سەربازی وەک گەیشتن بە ئامانجە ستراتیژییەکان نییە.
کاتێک ململانێ درێژدەبێتەوە و تێچووی مرۆیی و ئابووری زیاد دەکات و حکومەت بەردەوام دەبێت لە قسەکردن لەسەر پێویستی درێژەدان بە ئۆپەراسیۆنەکان بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی کۆتایی، پرسیارەکە جددیتر دەبێت: ئایا ستراتیژی هەڵبژێردراو توانیویەتی ئاسایشی بەردەوام دروست بکات یان بە سادەیی سووڕێکی نوێی ململانێی پێکهێناوە؟
ئێران؛ کەیسێک کە ناتانیاهۆ ناتوانێت بە دروشم کۆتایی پێبێنێت
ئێران یەکێک بووە لە میحوەرە سەرەکییەکانی ستراتیژی ئەمنی نەتانیاهۆ. ناوبراو چەندین جار لە سیاسەتەکانیدا ڕووبەڕووبوونەوەی بەرنامەی ئەتۆمی ئێران و هێزی مووشەکی و کاریگەریی ناوچەیی لە پێشینەی کارەکانی داناوە و هەوڵی داوە ئەم دۆسیەیە وەک بەڵگەیەک بۆ پێویستی بەردەوامبوونی سەرکردایەتییەکەی بخاتەڕوو.
بەڵام دەرئەنجامی هەڵمەتێکی سەربازی تەنیا بە ڕاگەیاندنی سەرکەوتن لەلایەن دەستدرێژکارەوە ناپێورێت. پێوەرە ڕاستەقینەکە بریتییە لە ڕادەی گەیشتن بە ئامانجە ڕاگەیەندراوەکان و گۆڕانکاریی بەردەوام لە هاوسەنگی هێز و توانای ڕێگریکردن لە گەڕانەوە بۆ قەیرانەکان.

ئەگەر دوای ئۆپەراسیۆنی بەرفراوان، ئەگەری ڕووبەڕووبوونەوەی نوێ لەگەڵ ئێران هێشتا بوونی هەبێت، ئەم دۆخە نیشان دەدات کە ئەو پرسە لە ڕوانگەی ستراتیژییەوە چارەسەر نەکراوە.
ڕاپۆرتێکی ئەم دواییەی کەناڵی ١٢ی ئیسرائیل سەبارەت بە ناکۆکییەکی لە نێوان ناتانیاهۆ و سەرۆکی ئەرکانی سوپای ئیسرائیل ئیال زەمیر سەبارەت بە ئەگەری ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی نوێ کە ئێران تێیدا بەشدارە، تیشکی خستە سەر ئەم دژایەتییە. بە پێی ئەم ڕاپۆرتە، ئەو هەنگاوە پێشنیار کراوە دەکرا ببێتە هۆی ڕووبەڕووبوونەوەی بەرفراوانتر لەگەڵ تاران. بەرپرسانی ئیسرائیل وردەکاریی ئەو ناکۆکییەیان ڕەتکردۆتەوە یان پرسیاریان کردووە، بەڵام بڵاوکردنەوەی ڕاپۆرتێکی لەو شێوەیە لە سەروبەندی هەڵبژاردنەکاندا تیشک دەخاتە سەر هەستیاری پرسی ئێران.
هەروەها یایر لاپید، سەرۆکی ڕەوتی ئۆپۆزسیۆنی نەتانیاهۆ، ڕەخنەی لە ئەدای سەرۆکوەزیرانی ئیسڕائیل گرت و وتی: نابێت ئاسایشی ئیسرائیل وەک ئامرازێک بۆ پڕوپاگەندەی هەڵبژاردن بەکاربهێنرێت. بە ئاماژەدان بە بەڵێنەکانی نەتانیاهۆ سەبارەت بە ئێران جەختی لەوە کردەوە کە سەرۆک وەزیران چەندین جار باسی “سەرکەوتنی ڕەها”ی کردووە، بەڵام ئەنجامە چاوەڕوانکراوەکانی بەدەست نەهێناوە.
ئەم ڕەخنەیە لە ناو دامەزراوەی سیاسی ئیسرائیلەوە گورزێکە لە گێڕانەوەی سەرکەوتنی نەتانیاهۆ، چونکە ئەوە نیشان دەدات کە تەنانەت ڕکابەرە ناوخۆییەکانیشی هەڕەشەی ئێران بە هاوتای سەرکەوتنی ستراتیژی نازانن.
میحوەری بەرخۆدان؛ تێچووی ستراتیژی ڕووبەڕووبوونەوەی فرە بەرەیی
پرسی ئێران تاکە حاڵەتی تاقیکردنەوەی نەتانیاهۆ نییە. هەروەها غەززە و لوبنان و گۆڕەپانەکانی دیکەی ناوچەیی بوونەتە بەشێک لە کارنامەی ئەمنی حکومەتەکەی. لەم بەرانەشدا ئیسرائیل توانیویەتی گورزی سەربازی قورس لە هەندێک گرووپی بەرخۆدان بدات؛ بەڵام لێدانی گورزێکی سەربازی بە تەنیا بە مانای نەهێشتنی توانای بەرخۆدان یان بەدەستهێنانی نەزمێکی ناوچەیی بەپێی خواستەکانی تەلئەبیب نییە.

لە غەززە، ئۆپەراسیۆنە سەربازییە بەرفراوانەکە بە سادەیی شکستی هێنا لە گەیشتن بە هەموو ئامانجە ڕاگەیەندراوەکانی ئیسرائیل.

لە لوبنان لاوازبوونی دەسەڵاتی حزبوڵڵا بە نەهێشتنی تەواوەتی ئەم ئەکتەرە یەکسان ناکرێت بەبێ ئەوەی لە دۆخی سیاسی و ئەمنی دوای ململانێکان بکۆڵرێتەوە.

لەسەر ئاستی هەرێمایەتیش ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران نیشانی داوە کە فشاری سەربازی مەرج نییە ببێتە هۆی تەسلیمبوونی سیاسی لایەنی بەرامبەر.
بۆیە مەسەلەی سەرەکی بۆ نەتانیاهۆ تەنیا ژمارەی ئەو ئۆپەراسیۆنانە نییە کە ئەنجام دەدرێن یان بڕی ئەو زیانانەی کە بە لایەنی دیکە دەگەیەنن؛ پرسیارەکە ئەوەیە ئایا ئەم ئۆپەراسیۆنانە توانیویانە ئامانجە ستراتیژییە ڕاگەیەندراوەکان وەربگێڕن بۆ ئەنجامێکی بەردەوام.
ناتانیاهۆ ڕووبەڕووی دژایەتییەکی بنەڕەتی دەبێتەوە: تا زیاتر باس لە سەرکەوتنی کۆتایی بکات، هەڕەشەکان و پێویستی ئۆپەراسیۆنی نوێ زیاتر پرسیارەکە توندتر دەکات کە ئایا ئەو سەرکەوتنە بەدەست دێت یان نا.
هەڵبژاردن؛ تاقیکردنەوەی کۆتایی تۆماری نەتانیاهۆ
کێبڕکێی هەڵبژاردنەکانی ئیسرائیل لە دۆخێکدا بەڕێوەدەچێت کە هیچ کام لە کوتلە سەرەکییەکان، بەپێی ڕاپرسییە بڵاوکراوەکان، ڕێگایەکی دیاریکراو و بێ بەربەستیان بۆ پێکهێنانی حکومەت نییە. بەدەستهێنانی زۆرینەی 61 کورسی لە کۆی 120 کورسی کنێست بەندە بە دروستکردنی هاوپەیمانی و دانوستانەکانی دوای هەڵبژاردن. بەم شێوەیە تەنانەت ئەدای هەڵبژاردنی حزبەکان بە تەنیا چارەنووسی حکومەتی داهاتوو دیاری ناکات.
بەڵام پرسی نەتانیاهۆ تەنها ژمارەی کورسییەکانی لیکود نییە. دەبێت وەڵامی شکستی ئەمنی ٧ی ئۆکتۆبەر و تێچووی ململانێ درێژخایەنەکان و دۆخی یەدەگەکان و ناکۆکی ناوخۆیی و کەلێنی نێوان بەڵێنەکانی سەرکەوتن و ئەنجامە ڕاستەقینەکان بداتەوە. نەیارەکانی هەوڵ دەدەن هەڵبژاردنەکە بکەنە دەرفەتێک بۆ کۆتاییهێنان بە سەرکردایەتییەکەی؛ لایەنگرانی هێشتا پشت بە ئەزموونی سیاسی و سیاسەتە ئەمنییەکانی ئەو دەبەستن.
لە دۆخێکی وادا هەڵبژاردن بۆ نەتانیاهۆ مانایەکی سیاسی نزیک لە ژیان و مردن هەیە: هێشتنەوەی دەسەڵات دەتوانێت دەرفەتی پێبدات بەردەوام بێت لە گێڕانەوەی خۆی سەبارەت بە پێشهاتەکانی ناوچەکە، بەڵام لەدەستدانی دەسەڵات دەبێتە تەحەدای جددی پێگەی سیاسی و متمانەپێکراوی ئەو.
لە کۆتاییدا ناتوانرێت تۆماری نەتانیاهۆ بە دروشمی هەڵمەتی هەڵبژاردن یان ئیدیعای سەرکەوتنی ڕەها بپێورێت. لە جێبەجێکردنی بەڵێنی ئاسایشی بەردەوام و گۆڕینی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بۆ سەرکەوتنێکی ستراتیژی یەکلاکەرەوە، بە شێوەیەکی دزێوانە شکستی هێناوە. ئێران لە ناوەندی حیساباتە ئەمنییەکانی ئیسرائیلدا ماوەتەوە و ئەو بەرانەی پەیوەستن بە میحوەری بەرخۆدان، سەرەڕای لێدانی قورسی سەربازی، بوونەتە پرسێکی چارەسەرنەکراو لە ستراتیژی ناوچەیی تەلئەبیبدا. ئەمە لاوازی سەرەکی نەتانیاهۆیە لە سەروبەندی هەڵبژاردنەکاندا: دەتوانێت جارێکی دیکە باسی سەرکەوتن بکات، بەڵام ناتوانێت بە سادەیی وشەکە دووبارە بکاتەوە و بۆشایی نێوان بەڵێنەکان و ئەنجامە ستراتیژییەکانی دابخات. هەڵبژاردنی ٢٧ی ئۆکتۆبەر، لە سەرووی هەموو شتێکەوە، تاقیکردنەوەی ئەم بۆشاییە و ئاستی متمانەی کۆمەڵگای ئیسرائیل بە سەرکردایەتییەکەی هەیە.