بە پێی ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، ئەم شەڕە نەک هەر نەیتوانی ئامانجە ستراتیژییەکانی واشنتۆن و تەلئەبیب بەدیبهێنێت، بەڵکوو بووە هۆی ئەوەی زۆرێک لە وڵاتانی ناوچەکە بە چەمکی بەندیواری ئاسایش و پشتبەستنیان بە ئەمریکا بچنەوە.
لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا دەوڵەتانی عەرەبی کەنداوی فارس پێیان وابوو کە بوونی سەربازی ئەمریکا و چەتری ئەمنی واشنتۆن دەتوانێت ئاسایشیان زامن بکات، بەڵام شەڕی ئەم دواییە نیشانی دا کە ئەم ئاسایشە قەرزکراوە لە ساتەوەختە گرنگەکاندا کاریگەریی نییە.
لە کاتی هێرشەکانی ئێراندا، وڵاتانی عەرەبی هەستیان بەوە کرد کە لە ئەگەری ڕوودانی شەڕێکی بەرفراوان، ئەمریکا هەوڵی بەڕێوەبردنی قەیرانەکە دەدات بۆ بەرژەوەندییەکانی خۆی نەک هەوڵی بەرگریکردنی ڕاستەقینەی هاوپەیمانە ناوچەییەکانی.
ئەم پرسە بووە هۆی ئەوەی چەمکی ئاسایش لە ناوچەکەدا بچێتە قۆناغێکی نوێ؛ قۆناغێک کە وڵاتانی ناوچەکە زیاتر لە جاران گرنگی بە توانا ناوخۆییەکان و هاوکاریی ناوچەیی و واقیعە ژێئۆپۆلەتیکیەکان دەدەن.
لە نێو ئەمانەدا، ڕەنگە گرنگترین پێشهاتی دوای شەڕ، گۆڕانی باری یاسایی و ئەمنیی گەرووی هورمز بێت. گەروو هەمیشە بە یەکێک لە گرنگترین شا دەمارەکان دادەنرێت بۆ گواستنەوەی وزە لە جیهاندا و بەشێکی زۆری نەوت و گازی جیهان تێیدا تێدەپەڕێت.
پێش شەڕەکە، ئەمریکا هەوڵیدا ئاماژەیەک بکات کە ئاسایشی ئەم ڕێڕەوی ئاوە ستراتیژییە تەنیا لە ڕێگەی ئامادەبوونی سەربازی واشنتۆنەوە گەرەنتی دەکرێت، بەڵام ئێستا دۆخەکە گۆڕاوە.
ئێران بە ڕوونی ڕایگەیاندووە کە ئێستا بە شێوەیەکی زیرەکانە بەدواداچوون بۆ بەڕێوەبردنی گەرووی هورمز دەکات. ئەم بابەتە بووەتە یەکێک لە نیگەرانییە سەرەکییەکانی ئیدارەی ترامپ.
ڕاستییەکە ئەوەیە کە پێش شەڕ، ئەمریکییەکان گەرووی هورمزیان بە ناوچەیەکی ژێر کاریگەری خۆیان دەزانی؛ ڕێڕەوێکی ئاوی کە بەلەمەکانی ئەمریکا تێیدا ئامادە بوون و واشنتۆن خۆی وەک گەرەنتیکەری ئاسایشی تێپەڕین ناساند.
بەڵام ئێستا ئێران توانی هاوکێشەیەکی نوێ دروست بکات؛ هاوکێشەیەک کە تێیدا ڕۆڵی تاران لە بەڕێوەبردنی ڕێساکانی ئاسایش و هاتوچۆ لە گەرووی هورمز بووەتە ڕاستییەکی حاشا هەڵنەگر.
ئەم پرسە لە ڕوانگەی ئەمریکاوە بە شکستێکی ستراتیجی دادەنرێت، چونکە ئەوە نیشان دەدات کە سیاسەتی زۆرترین فشار و شەڕ نەیتوانیوە پێگەی ئێران لاواز بکات، بەڵکوو تەنانەت ڕۆڵی جیۆپۆلەتیکی تارانیشی بەهێزتر کردووە.
گرنگی ئەم پرسە کاتێک زیاتر بوو کە باس سەبارەت بە هاوکاریی نێوان ئێران و عومان بۆ لێکۆڵینەوە لە میکانیزمی کۆکردنەوەی کرێ یان کرێی تێپەڕین بە گەرووی هورمزدا هاتە ئاراوە.
ئەم پرسە زۆر زوو واشنتۆنی تووڕە کرد، چونکە ئەمریکا زۆر باش دەزانێت کە هەر گۆڕانکارییەک لە میکانیزمی بەڕێوەبردنی گەرووی هورمزدا دەتوانێت ئاماژە بێت بۆ دەستپێکردنی نەزمێکی نوێی ناوچەیی؛ فەرمانێک کە وڵاتانی ناوچەیی لەبری ئەوەی سیاسەتەکانی ئەمریکا پەیڕەو بکەن، لەسەر بنەمای بەرژەوەندییەکانی خۆیان کاردەکەن.
کاردانەوە توندەکانی بەرپرسانی ئەمریکاش بۆ ئەم نیگەرانییە قووڵە دەگەڕێتەوە. دۆناڵد ترامپ بە زمانێکی بێ وێنە هەڕەشەی کرد کە ئەگەر عومان بەرەو پلانێکی لەو شێوەیە هەنگاو بنێت، ئەوا "دەتەقێتەوە". ئەم هەڕەشە ئاشکرایە لە دژی وڵاتێک کە ساڵانێک بوو بە یاریزانێکی میانڕەو و لایەنگری ڕۆژئاوا لە ناوچەکە دادەنرا، نیشانی دا کە واشنتۆن تەنانەت بچووکترین نیشانەی سەربەخۆیی سیاسی لە کەنداوی فارسیش قبووڵ ناکات.
دوای ئەوە، سکۆت باسنێت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا بوێرانە ڕایگەیاند کە واشنتۆن هیچ هەوڵێک بۆ سەپاندنی باج یان باج بەسەر گەرووی هورمزدا قبوڵ ناکات و هەر لایەنێک بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ بەشدار بێت لەم پرۆسەیەدا دەکاتە ئامانج. ئاماژەی تایبەتی ئەو بۆ عومان هەروەها نیشانی دا کە ئەمریکا زۆر نیگەرانە لە نزیکبوونەوەی مەسقەت و تاران.
بەڵام ئەم هەڕەشانە کاردانەوەی لێکەوتەوە و کاردانەوەی زۆری لەلایەن بلسمەتانی عومانییەوە لێکەوتەوە.
حاتم ئەلتای، سەرنووسەری ڕۆژنامەی عومانی ئەلروەیح، ترامپی بە "بێ توانا لە شەڕ" وەسف کرد و هەڕەشەکانیشی بۆ شکستی ئەمریکا لە پێشخستنی پڕۆژەی ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان وڵاتانی عەرەبی و ڕژێمی زایۆنی گەڕاندەوە.
ئەم هەڵوێستە ئەوە دەردەخات کە تەنانەت لە نێو بلیمەتانی وڵاتانی عەرەبیشدا تێڕوانین لەسەر سیاسەتەکانی ئەمریکا لە گۆڕاندایە و زۆرێکیان ئامادە نین بەرگەی قسە سووکایەتی و هەڕەشەئامێزەکانی واشنتۆن بگرن.
لە هەمان کاتدا، خافێر بالاس، پەراوێز نووسی بلومبێرگ نیوز، هەروەها لە سۆشیال میدیادا نووسیویەتی، بە لەبەرچاوگرتنی هەڕەشە ڕاستەوخۆکانی کۆشکی سپی و وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا، پێدەچێت بەڕاستی عومان بیر لەوە بکاتەوە کە پەیوەندی بە ئێرانەوە بکات بۆ جێبەجێکردنی جۆرێک لە سیستەمی "گومرگی" یان "کرێی ترانزێت" لە گەرووی هورمزدا. گرنگی ئەم سەرنجە ئەوەیە کە تەنانەت شرۆڤەکارانی ڕۆژئاوایی ئێستا ئەگەری ڕێکخستنی نوێ لە گەرووی هورمز بە جددی دەزانن.
لە ڕاستیدا گەرووی هورمز لە دڵی جوگرافیای ئێران و عومان هەڵکەوتووە و سروشتییە کە ئاسایش و بەڕێوەبردن و ڕێساکانی تێپەڕین تێیدا بەبێ ڕەچاوکردنی بەرژەوەندییەکانی ئەو دوو وڵاتە خەیاڵیان پێناکرێت. ساڵانێکە ئەمریکا هەوڵی داوە لە ڕێگەی ئامادەبوونی سەربازی و فشاری سیاسییەوە دەست بەسەر خوێنبەرە گرنگەکانی وزەی جیهاندا بگرێت، بەڵام ئێستا ڕووبەڕووی واقیعێکی نوێ بووەتەوە؛ واقیعێک کە نیشان دەدات وڵاتانی ناوچەکە چیتر ئامادە نین بە سادەیی سیاسەتەکانی کۆشکی سپی جێبەجێ بکەن.
هەڕەشەکانی ئەم دواییەی بەرپرسانی ئەمریکی سەبارەت بە گەرووی هورمز، زیاتر لە نیشانەی هێز، نیشاندەری نیگەرانی قووڵی واشنتۆنە سەبارەت بە گۆڕانی هاوسەنگی هێز لە ناوچەکەدا. دوای شکستهێنان لە پرۆژە ناوچەییەکان و شکستهێنان لە کۆنتڕۆڵکردنی ئێران و نەتوانینی فراوانکردنی پرۆسەی ئاساییکردنەوە، ئێستا ئەمریکا زیاتر لە جاران ڕووبەڕووی قەیرانی کەمبوونەوەی هەژموون بووەتەوە. هەر لەبەر ئەم هۆکارەش زمانی هەڕەشە و گەمارۆکان بووەتە ئامرازی سەرەکی واشنتۆن؛ ئامرازێک کە پێدەچێت چیتر وەک جاران کاریگەر نەبێت.
واقیعەکە ئەوەیە کە سەردەمی سەپاندنی ئیرادە لە ڕێگەی کەشتی جەنگی و گەمارۆی ئابوورییەوە بەرەو کۆتایی دەڕوات. ئێستا لە هەموو کاتێک زیاتر گەلان و حکومەتەکانی ناوچەکە مافی خۆیان بۆ بەڕێوەبردنی ئاسایش و بەرژەوەندییەکانیان دووپات دەکەنەوە. لەم جۆرە هەلومەرجەدا گەرووی هورمز تەنیا ڕێڕەوێکی ئاوی ئابووری نییە، بەڵکو بووەتە هێمای گۆڕانکاری لە هاوسەنگی هێز و دەستپێکی نەزمێکی نوێی ناوچەیی؛ ڕیزبەندییەک کە ڕۆڵی ئەکتەرە ناوخۆییەکان لە جاران یەکلاکەرەوەتر دەبێت و ئەمریکا چیتر ناتوانێت وەک ڕابردوو ئیرادەی خۆی بەسەر ناوچەکەدا بسەپێنێت.
Your Comment