ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: هەڕەشەی بەرپرسانی ئەمریکی و زایۆنیستی له دژی ئێران جارێکی تر چڕتر بووەتەوه . لە قسەکردن لەسەر بەکارهێنانی بۆمبی قورس تا جەختکردنەوە لەسەر پێویستی بەناو یەکلایی کردنەوەی کاری ئێران، لێدوانی وا دەدرێن کە دەریدەخەن کە ڕەوتی شەڕخوازەکان هێشتا بەدوای سەپاندنی ئیرادەی خۆیاندان بەسەر کۆماری ئیسلامی ئێراندا.
بەڵام ئەزموونی دەیان ساڵی ڕابردوو و بە تایبەت ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازیی ئەم دواییە، نیشانی دا کە هەڕەشە و گوشارە سەربازییەکان پێویست ناکات ببێتە هۆی هێنانەدی ئامانجە سیاسییەکانی واشنتۆن و تەلئەڤیڤ.
لەم نێوەندەدا مەسەلەکە تەنیا ڕووبەڕووبوونەوەی ئێران لەگەڵ ئەمریکا و ڕژێمی زایۆنی نییە؛ هەروەها وڵاتانی ناوچەکە دەبێ بڕیارێکی ڕوون بدەن سەبارەت بە پێگەی خۆیان لە پێشهاتەکانی داهاتوودا.
ئاسایشی ناوچەکە بە پێچەوانەی خەیاڵی هەندێک لە حکومەتەکان پرسێکی دابەشکراو نییە کە وڵاتێک بتوانێت خاک و ئاو و ئاسمانی خۆی بۆ ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی دژی دراوسێکەی دابین بکات و لە هەمان کاتدا چاوەڕێی ئەوە بکات کە پارێزراو بێت لە لێکەوتەکانی.
پەیامی تاران بۆ وڵاتانی ناوچەکە ڕوونە: بەشداریکردن لە سەرکێشی سەربازی دژی ئێران گەرەنتی ئاسایشیان ناکات، بەڵکو زیاتر مەودای نائەمنی فراوانتر دەکات.
هەڕەشەی نوێ و دووبارەبوونەوەی حیساباتی ڕابردوو
کاربەدەستانی ئەمریکی و زایۆنیستی باس لە پەرەسەندنی گوشارەکان بۆ سەر ئێران دەکەن لە دۆخێکدا کە هەردووکیان بەرەوڕووی ئاستەنگە سیاسییە ناوخۆییەکان و نیگەرانییەکانی هەڵبژاردن دەبنەوە. بنیامین ناتانیاهۆ ڕووبەڕووی فشارە ناوخۆییەکان دەبێتەوە بۆ پاراستنی پێگەی سیاسی خۆی، هەروەها دۆناڵد ترەمپ دەبێت دەرئەنجامەکانی سیاسەتەکانی ئیدارەکەی لە فەزای سیاسی ئەمریکادا بەڕێوەببات.
هەموو هەڕەشە سەربازییەکان تەنیا بە ڕەچاوکردنی هەڵبژاردن ڕوون ناکرێنەوە، بەڵکوو ئیستغلالکردنی سیاسی کەشوهەوای ڕووبەڕووبوونەوە و نمایشکردنی دەسەڵات یەکێکە لەو هۆکارانەی کە پێویستە لە شیکردنەوەی هەڵسوکەوتی سەرکردەکانی ئەم دوو لایەنەدا لەبەرچاو بگیرێت.
بابەتی بنەڕەتی ئەوەیە کە هەڕەشەی نوێ گۆڕانکاری لە واقیعە ستراتیژییەکانی ناوچەکەدا ناکات. ئێران وڵاتێکە کە توانای بەرگری و جوگرافی و مرۆیی بەرچاوی هەیە و هەر هەنگاوێکی سەربازی لەدژی ئەو وڵاتە دەرئەنجامەکانی لە دەرەوەی حیساباتی سەرەتایی هێرشبەرەکان دەبێت. ئەزمونی ململانێکانی ئەم دواییەش دەریخستووە کە توانای زیانگەیاندن نابێ هاوتا بکرێت لەگەڵ توانای سەپاندنی ئیرادەی سیاسی بەسەر ئێراندا.
بەڵام یەکێک لە گرنگترین لایەنەکانی هەر پەرەسەندنی ڕووبەڕووبوونەوەکە ڕۆڵی هەندێک وڵاتی ناوچەکەیە؛ ئەو وڵاتانەی کە لە کاتی ململانێکانی ئەم دواییەدا توانا خاکی یان سەربازییەکانیان بۆ ئەمریکا دابین کردووە، بە پشتبەستن بە هەڵوێستە ڕاگەیەندراوەکانی ئێران. ئەگەر ڕێبازێکی لەو شێوەیە ببێتە هۆی ئاسانکاری هێرشکردنە سەر ئێران، ئەوا ئەم وڵاتانە لە پێگەی چاودێرانی پێشهاتەکان دوور دەخاتەوە و دەیانکاتە بەشێک لە هاوکێشە ئەمنییەکانی ڕووبەڕووبوونەوەکە.
ئاسایشی ناوچەیی، واقیعێکی بەیەکەوە گرێدراو
لە کۆبوونەوەی ئەنجوومەنی وەزیرانی ڕێکخراوی هاوکاری ئیسلامی لە بەغدا، سەید عەباس عەراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران جەختی لە یەکتر گرێدانی ئاسایشی وڵاتانی ناوچەکە کردەوە و ڕایگەیاند: یان پێکەوە ئاسایش بنیات دەنێین، یان پێکەوە بەرگەی نائەمنی دەگرین.
ئەم لێدوانە تەنیا هۆشدارییەکی دیپلۆماسی نییە؛ بەڵکو واقیعێکی بنەڕەتی لە جوگرافیای سیاسی کەنداوی فارس و ڕۆژئاوای ئاسیادا دەرئەبڕێت. وڵاتانی ناوچەکە لە ڕووی جوگرافیا و ئابووری و بازرگانی و وزە و ژێرخانی پەیوەندییەوە وابەستەن. هەر ململانێیەکی گەورە دەتوانێت کاریگەری لەسەر ڕێگاکانی کەشتیوانی، بازاڕەکانی وزە، وەبەرهێنان، گواستنەوە و سەقامگیری ئابووری هەبێت. بۆیە هیچ دەوڵەتێک ناتوانێت وا گریمانە بکات کە دەرئەنجامەکانی قەیرانەکە تەنها ئاراستەی لایەنی ئامانج دەبێت بە ئامادەکردنی زەمینە بۆ ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان دژی دراوسێکەی.
ئەم ڕاستییە بە تایبەتی بۆ ئەو وڵاتانەی کە میوانداری بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا دەکەن، گرنگە. میوانداریکردنی هێزە بیانییەکان بۆ خۆی بە مانای بەشداریکردن لە هیچ ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیدا نییە؛ بەڵام ئەگەر خاک، ئاسمانی وڵاتێک یان ژێرخانی وڵاتێک بۆ هێرشکردنە سەر ئێران بەکاربهێنرێت، ئەوا ئەو وڵاتە دەبێت بەرپرسیارێتی سیاسی و ئەمنیش لە بڕیارەکەیدا قبوڵ بکات. حکومەتەکانی ناوچەکە دەبێ جیاوازی بکەن لە نێوان هاوکاریی بەرگری ئاسایی و بەشداریکردن لە کردارەکاندا کە دەتوانێت ململانێیەکی بەرفراوان هەڵگیرسێنێت.
هۆشداری سەبارەت بە بەشداریکردن لە جەنگ mongering
ئەم بۆچوونە لە هەڵوێستی پێشووی بەرپرسانی ئێرانیشدا ڕەنگدانەوەی هەبووە. موحسین ڕەزایی کە لە کاتی دەربڕینی ئەو لێدوانانەی کە پێشتر ئاماژەیان پێکرا، ئەندامی ئەنجومەنی تێگەیشتنی ئیستحقاقی بوو، وڵاتانی عەرەبی و موسڵمانی ناوچەکەی سەبارەت بە ئامانجەکانی ڕژێمی زایۆنی هۆشداری دا و وتی: پەیوەست بوون بە پڕۆژەی بڵاوکردنەوەی ناتەبایی و ململانێ لە ناوچەکەدا دەتوانێت لێکەوتەی جددی بەدوای خۆیدا بهێنێت.
بنەمای ئەم هۆشدارییە ئەوەیە کە لاوازکردنی ئاسایشی ناوچەکە لە بەرژەوەندی درێژخایەنی هیچ کام لە وڵاتەکانیدا نییە. ئەگەر ڕکابەرییە سیاسییەکان یان ڕەچاوکردنی کورتخایەن حکومەتەکانی هەرێم ببنە هۆی هاوکاریکردن لە کردەوە سەربازییەکان دژی یەکتر، ئەنجامەکەی دەتوانێت زیادبوونی وابەستەیی ئەمنی بەیەکەوە، ناسەقامگیری بەرفراوان و لاوازی زیاتری ژێرخانی گرینگ بێت. لەم جۆرە بارودۆخانەدا، ڕەنگە تێچووی بڕیارەکانی ئەمڕۆ زۆر لە خەمڵاندنە سەرەتاییەکانی حکومەتەکان زیاتر بێت.
محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی مەجلیسی شۆرای ئیسلامی، هەروەها هۆشداری داوە سەبارەت بە هاوکاری لە بواری داتا و زیرەکی دەستکرد و ئاماژەی بە پێویستی پێشگرتن لە پاڵپشتی دارایی و ژێرخانی ئەو کۆمپانیایانە کردووە کە بە وتەی ناوبراو ڕۆڵیان هەیە لە پشتیوانی لە دەستدرێژی سەربازی. ئەم هەڵوێستە ئەوە نیشان دەدات کە لە ڕوانگەی تارانەوە، مەودای پشتیوانی لە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان تەنیا لە بنکە و کەرەستەی شەڕکردندا سنووردار نییە و توانا ئابووری و تەکنەلۆژی و ژێرخانییەکەش دەتوانن لە حیساباتی ئەمنیدا جێگەی خۆیان بدۆزنەوە.
پەیامی ئەم هەڵوێستانە بۆ وڵاتانی ناوچەکە ڕوونە: پێویستە حکومەتەکان پێش ئەوەی هەر ئەگەرێک بۆ ئۆپەراسیۆنی سەربازی دژی ئێران دابین بکەن، دەرئەنجامە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆکانی بڕیارێکی لەو شێوەیە بسەنگێنن. بەشداریکردن لە شەڕەکەدا، تەنانەت ئەگەر لە سەرەتادا سنووردار یان ناڕاستەوخۆ دەرکەوێت، دەتوانێت مەودای بەرپرسیارێتی و لاوازییان زیاد بکات.
ئێران ملکەچی فشارەکان نابێت
بۆ کۆماری ئیسلامی ئێران، پرسەکە تەنیا ناکۆکییەکی بەشەکی یان کێبڕکێیەکی سنوورداری ناوچەیی نییە. کاتێک بەرپرسانی ئەمریکی و زایۆنیستی باس لە ئامانجگەلێک دەکەن کە لە ڕوانگەی تارانەوە هەڕەشە لە بوون و سەربەخۆیی وڵات دەکەن، سروشتییە کە پرسی بەرگری لە ئاسایشی نەتەوەیی لە ناوەندی حیساباتی ئێراندا بێت. لە وەها هەلومەرجێکدا چاوەڕوانی تەسلیمبوونی ئێران بۆ هەڕەشە و گوشارە سەربازییەکان، هەڵسەنگاندنێکی واقیعیانە نییە بۆ ئیرادەی سیاسی وڵات.
ڕێبەری مەزنی ئینقلابی ئیسلامی لە پەیامەکەیدا بۆ شەڕڤانانی هەسەدە لە لوبنان لە ٢٤ی پووشپەڕدا، هەروەها جەختی لە بەردەوامیی جیهاد و خۆڕاگری کردەوە و وتی: جگە لە جیهاد و خۆڕاگری هیچ ڕێگایەک نەماوە و بەردەوام بوون لەسەر ئەو ڕێبازە سەرکەوتنی بەڵێندراوی خودا بۆ خەباتکارانی ڕێگای ڕاست دەگەیەنێت.
لەم چوارچێوەیەدا، هۆشداری ئێران بۆ وڵاتانی ناوچەکە دەبێ بە بەشێک لە هەوڵێک بۆ کێشانی هێڵی سووری ئەمنی هەژمار بکرێت. تاران چاوەڕێی ئەوە دەکات حکومەتەکانی دراوسێ ڕێگە نەدەن خاک و ئیمکانات و ژێرخانەکانیان ببنە ئامرازێک بۆ هێرشکردنە سەر ئێران. ئەم هۆشدارییە بانگهێشت نییە بۆ فراوانکردنی ململانێکە؛ بەڵکو جەخت لەسەر ئەو ڕاستییە دەکاتەوە کە ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی شەڕ پێویستی بە بڕیاری بەرپرسیارانە لەلایەن هەموو حکومەتەکانی ناوچەکەوە هەیە.
ئێستا وڵاتانی ناوچەکە لەبەردەم هەڵبژاردەیەکی گرنگدان، ئەویش ئەوەیە کە دەتوانن هەوڵی کەمکردنەوەی گرژی و دروستکردنی میکانیزمی ئەمنی بەکۆمەڵ بدەن بە دوورکەوتنەوە لە پەیوەستبوون بە سەرگەرمییە سەربازییەکانەوە، یان خۆیان بخەنە بەردەم دەرئەنجامە پێشبینیکراوەکانی قەیرانێکی بەرفراوان بە ئامادەکردنی زەمینە بۆ کردەوەی دوژمنکارانە. ئاسایشی بەردەوام لە ڕێگەی بەکارهێنانی ئامرازیی زەوی و ئاسانکارییەکانی دراوسێکانەوە بەدەست ناهێنرێت. پەیامی ئێران ڕوونە: ئاسایشی ناوچەکە دەبێت بۆ هەمووان بێت، چونکە لە جوگرافیای بەیەکەوە گرێدراوی ڕۆژئاوای ئاسیادا هیچ وڵاتێک ناتوانێت ئاگری نائەمنی لە ماڵی دراوسێکەیدا هەڵبگیرسێنێت و دڵنیابێت لەوەی بڵێسەی ئاگرەکەی هەرگیز ناگاتە ماڵی خۆی.
Your Comment