بەپێی ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، مانای سادەتر ئەوەیە کە ڕەوتی پێشهاتەکان دیاری دەکات، تەنیا ئاستی دەسەڵات نییە، بەڵکوو ڕادەی “دڵنیابوون لە بەکارهێنانی ئەو دەسەڵاتە”یە. هەر لەم چوارچێوەیەدایە کە بەشێک لە شرۆڤەکارانی ڕۆژئاوایی لەوانەش لۆرا بلومنفیڵد، ڕاوێژکاری پێشووی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، ئاماژە بە لۆژیکێکی ڕەفتاری سادە بەڵام قووڵ دەکەن، کە ئاماژە بە وتەیەکی ئایەتوڵڵا خومەینی دەکەن: کە لە بەرامبەر دەسەڵاتدا ترس دەتوانێت فشارەکان دەستپێبکات و بەرخۆدان دەتوانێت خاڵی ڕاگرتنی بێت. لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا زلهێزەکان بەزۆری لەسەر بنەمای تێڕوانینیان بۆ "تێچوون و قازانج" کاردەکەن. ئەگەر تێچووی فشاردان بە کەم هەڵسەنگێندرێت، فشار زیاد دەکات؛ و ئەگەر تێچوونەکە زیاد بکات یان ئەگەر ڕووبەڕووی بەرگری بەردەوام بووەوە، ڕەفتارەکان چی دی توندوتیژ نابن. کەواتە پرسی سەرەکی تەنیا دەسەڵاتی سەخت نییە، بەڵکوو "رێژەی هەستپێکراوی ڕێگریکردنە".
لەم چوارچێوەیەدا ترس گۆڕاوێکی دیاریکەرە. ترس، لە شێوەی پاشەکشەی یەک لە دوای یەکدا، پەیامێکی ڕوون بۆ لایەنی بەرامبەر دەنێرێت: کە سنووری ڕەفتارەکان تووشی گۆڕانکاری دەبن. لەم جۆرە بارودۆخانەدا لایەنی بەرامبەر مەودای فشارەکان زیاد دەکات، مەرج نییە لە دوژمنایەتییەوە بێت، بەڵکوو لەسەر بنەمای لۆژیکی عەقڵانی خۆی. چونکە لە حیساباتەکانیدا ئەگەری سەرکەوتن زۆرە و تێچووی پێشکەوتن کەمە. ئەمە ئەو خاڵەیە کە پرۆسەی فشار لە کردارێکی سنووردارەوە دەگۆڕێت بۆ ڕێڕەوێکی وردە وردەی کاریگەر. کاریگەرییەک کە مەرج نییە ململانێی ڕاستەوخۆی تێدابێت، بەڵکوو لە ڕێگەی گۆڕانی وردە وردە لە ڕەفتار و زیادبوونی داواکارییەکان و فراوانکردنی کایەی کاریگەری.
لە بەرامبەردا کاتێک ئەکتەرێک لە بەرامبەر فشاری دەرەکیدا شێوازێکی ڕەفتاری جیاواز دەگرێتەبەر، هاوکێشەکە دەگۆڕێت. ئەم شێوازە بە مانای ڕووبەڕووبوونەوەی ئیحساسی یان کاردانەوەی بەپەلە نییە، بەڵکو بە مانای "بەرگرییەکی یەکگرتوو و بەردەوام و پێشبینیکراو". دێت لەم حاڵەتەدا لایەنی بەرامبەر ڕووبەڕووی واقیعێکی نوێ دەبێتەوە، ئەویش ئەوەیە کە تێچووی فشارەکان لە زیادبووندایە و کەناڵە ئاساییەکانی کاریگەریی ئیتر وەک جاران بە ئاسانی کار ناکەن. خاڵی سەرەکی لێرەدا جیاوازی نێوان "بەرخۆدان" و "شکاندنی دیپلۆماسی"یە. خۆڕاگری و بەرخۆدان بە مانای داخستنی دەرگاکانی دیالۆگ نییە، بەڵکوو پێناسەکردنی هێڵی سووری ڕوون و جێی متمانەیە. لە ڕاستیدا خۆڕاگری کاریگەر کاتێک ڕوودەدات کە لایەنی بەرامبەر بگاتە ئەو ئەنجامەی کە گۆڕینی ڕەفتاری لایەنی بەرامبەر نەک لە ڕێگەی فشاری وردە وردە، بەڵکوو تەنها لە ڕێگەی ڕێککەوتنی ڕاستەقینە و هاوسەنگەوە دەکرێت. ئەمەیە کە دیپلۆماسی لە سەپاندنەوە دەگۆڕێت بۆ ئامرازێکی بەرامبەر، نەک میکانیزمێکی یەکلایەنە بۆ بەدەستهێنانی هەڤیازی.
لە ئاستێکی شیکاریدا دەتوانین بڵێین زلهێزەکان کاتێک ڕووبەڕووی بەربەستێکی پتەو دەبنەوە دەچنە قۆناغی “بەڕێوەبردنی گرژی”؛ بەربەستێک کە نە بە فشاری کورتخایەن دەڕووخێت و نە بە هەڕەشەی وەرزی دەگۆڕێت. لە دۆخێکی وادا لایەنی بەرامبەر ناچارە حیساباتەکانی خۆی پێناسە بکاتەوە. ئەم دووبارە پێناسەکردنەوە بەزۆری بە واتای کەمکردنەوەی زۆرترین چاوەڕوانییەکان و هەنگاونان بەرەو کەمترین بەڵام جێگیرترین خاڵەکانی ڕێککەوتن دێت. لەم ڕوانگەیەوە پەیوەندی نێوان فشار و بەرخۆدان پەیوەندییەکی هێڵی و سادە نییە، بەڵکوو پەیوەندییەکی ڕەفتاری و دینامیکییە. فشار، ئەگەر ڕووبەڕووی بەرگرییەکی ناسک بووەوە، چڕتر دەبێتەوە؛ بەڵام ئەگەر ڕووبەڕووی بەرگرییەکی جێگیر و پێشبینینەکراو بووەوە، بەرەو میانڕەوی دەڕوات. هەر ئەم جیاوازییە وردە ڕێڕەوی جیاواز لە سیاسەتی دەرەوەدا دیاری دەکات. لە زۆرێک لە شیکارییە ستراتیژییەکاندا، جەخت لەوە دەکرێتەوە کە "یەکدەنگی لە ڕەفتاردا" یەکێکە لە گرنگترین توخمەکانی ڕێگریکردن. یەکدەنگی ڕەفتار بەو مانایەیە کە لایەنی بەرامبەر دەتوانێت پێشبینی نەخشێکی دیاریکراوی وەڵامەکان بکات بە تێپەڕبوونی کات. کاتێک ئەم پێشبینیکردنە هەبێت، حیساباتی تێچوون و قازانج دەگۆڕێت و بڕیارەکان بۆ جێبەجێکردنی فشار قورستر دەبن. بە پێچەوانەوە کاتێک پاشەکشەی لەناکاو یان وەڵامدانەوەی ناتەبا ڕوودەدات، لایەنی بەرامبەر ڕووبەڕووی بوارێکی زیاتر دەبێتەوە بۆ تاقیکردنەوە و هەڵە. لەم چوارچێوەیەدا دەتوانین بڵێین ئەوەی کە هەندێک بە "فۆرمۆلی ڕووبەڕووبوونەوە" ناوی دەبەن، لە ڕاستیدا تێکەڵەیەک لە سێ بەشە: یەکەم، بە ڕوونی پێناسەکردنی هێڵە سوورەکان؛ دووەم، پاراستنی یەکدەنگی ڕەفتار بە تێپەڕبوونی کات؛ سێیەم: ڕێگریکردن لە فشاری دەرەکی کە ببێتە ئامرازێک بۆ گۆڕانکاری ناوخۆیی بێ تێچوو. هەر کاتێک ئەم سێ بەشە لاواز دەبن، ڕووبەڕی مانۆڕی لایەنی بەرامبەر زیاد دەکات. بەڵام پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە وەستانەوە لە سیاسەتی دەرەوەدا بە مانای نکۆڵیکردن لە واقیعەکانی دەسەڵات نییە. هیچ ئەکتەرێک لە سیستەمی نێودەوڵەتیدا ناتوانێت لە دەرەوەی سنووردارکردنە پێکهاتەییەکان کار بکات. بۆیە بەرخۆدانی کاریگەر هەمیشە لە چوارچێوەیەکی واقیعیدا پێناسە دەکرێت؛ چوارچێوەیەک کە تێیدا جێگەی پاسیڤیەت و سەرگەرمی نییە. بەڵکوو ئەوەی گرنگە ڕێکخستنی وردی ڕێژەی تێچوون و سوودە لە هەر قۆناغێکی کارلێکەکەدا. لە کۆتاییدا لۆژیکی بەڕێوەبردنی ئەم ڕێبازە لەسەر بنەمایەکی سادە بەڵام چارەنووسساز دامەزراوە: لە سیاسەتی نێودەوڵەتیدا، لایەنی بەرامبەر بە دروشمەکان نەک بە ”کۆمەڵێک ڕەفتاری دووبارەبووەوە“ بڕیار دەدات. ئەگەر ئەم ڕەفتارانە نیشانەی لاوازی و پاشەکشە بن، فشار زیاتر دەبێت؛ و ئەگەر نیشانەی یەکگرتوویی و بەرخۆدان بن، فشار بەرەو بەڕێوەبردن و خۆگونجاندن دەڕوات. لەم ڕوانگەیەوە مشتومڕی سەرەکی لەسەر هەڵبژاردنی نێوان دانوستان یان ڕووبەڕووبوونەوە نییە، بەڵکوو لەسەر کوالیتی و قورسایی ڕەفتار لە هەردوو بوارەکەدایە. خۆڕاگری، ئەگەر زیرەکانە و بەردەوام بێت، تەنانەت دەتوانێت ڕێگای دانوستان لە دەوڵەتێکی سەپێنراو دەربهێنێت و بیکاتە پرۆسەیەکی هاوسەنگتر. بە پێچەوانەوە، نەبوونی تەنانەت باشترین دەرفەتە دیپلۆماسییەکان دەکاتە ئامرازێکی فشار. لە کۆتاییدا، ئەوەی لەم جۆرە شیکارییەدا وەک "فۆرمۆلی ڕووبەڕووبوونەوە" پێشنیار دەکرێت، لە ڕاستیدا نەخشێکی ڕەفتارییە: نەخشێک کە بەپێی ئەو نەخشەیە ترس دەتوانێت فراوانبوونی فشار و بەرخۆدان دەستپێبکات، دەتوانێت خاڵی وەستان بێت یان دووبارە پێناسەکردنەوە بۆی. لەم چوارچێوەیەدا دەتوانرێت بڵێین کە گرتنەبەری ڕێبازێک لەلایەن ئێرانەوە کە لەسەر بنەمای بەرخۆدان و پاراستنی هێڵە سوورەکان لە بەرامبەر فشاری دەرەکیدا دامەزراوە، وردە وردە حیساباتی لایەنی بەرامبەر دەگۆڕێت. کاتێک پەیامی بەرخۆدانی یەکگرتوو و بەردەوام دەنێردرێت، لایەنی بەرامبەر ناچار دەبێت بە کەرەستە و ئاستی داواکارییەکانی خۆیدا بچێتەوە. ئەم ڕەوتە لەبری ئەوەی گرژییەکان زیاتر بکات، دەتوانێت بەرەو بەڕێوەبردنی گرژی و کەمکردنەوەی فشارە تاکلایەنەکان هەنگاو بنێت. لەم ڕوانگەیەوە دەتوانرێت هەندێک نیشانەی ئەم دواییە وەک دەرئەنجامی ئەم گۆڕانکارییە لە هاوسەنگی هەستپێکراویدا سەیر بکرێت؛ گۆڕانکارییەک کە لەسەر بنەمای زیادکردنی تێچووی فشار و کەمکردنەوەی کاریگەریی سیاسەتە سەپێنراوەکان پێکهاتووە.
Your Comment