بە پێی ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەگوێرەی ئەو دەزگا میدیایانە، ناوبژیوانانی ناوچەیی بیر لە ئەگەری ئاگربەستی 45 ڕۆژە دەکەنەوە کە لە چوارچێوەی ڕێککەوتنێکی دوو قۆناخیدایە کە دەتوانێت ببێتە هۆی کۆتایی هاتنی هەمیشەیی شەڕەکە.
سەرچاوەیەکی ئاگادار لەو بابەتە بە ئاژانسی ڕۆیتەرزی ڕاگەیاندووە، سەرۆکی سوپای پاکستان "بەدرێژایی شەو" لەگەڵ جێگری سەرۆکی ئەمریکا جەی دی ڤانس، نێردەی تایبەتی ستیڤ ڤیتکاف و عەباس عیراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران لە پەیوەندیدا بووە.
دەزگاکانی ڕاگەیاندن بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە ئەم هەوڵانە بە نێوەندگیری پاکستان دەکرێ وەک هەنگاوێک بەرەو کەمکردنەوەی گرژییەکان و تەنانەت کۆتایی هێنان بە شەڕەکە بخرێنەڕوو، بەڵام بە وردبوونەوە لەم پێشنیازە و سروشتی ئەو ئەکتەرانەی دەستدرێژی دەکەنە سەر ئێران، ڕووبەڕووی پلانێکی ناتەواو و یەکلایەنە و دواجار بێ کەڵک دەبینەوە بۆ ئێران.
ئەزموونی مێژوویی، راستی مەیدانییەکان و تەنانەت ئەدەبیاتی دەوروبەری ئەم پێشنیازە هەموویان نیشان دەدەن کە ئەم ئاگربەستە زیاتر دەرفەتێکە بۆ دووبارە بەرهەمهێنانەوەی قەیرانەکە لە داهاتوویەکی نزیکدا نەک ڕێگەیەک بۆ چارەسەرکردنی.
خاڵی یەکەم کە لەم پلانەدا بە ڕوونی دیارە، نەبوونی هیچ هاوسەنگییەک لە بەڵێنەکانی لایەنەکاندایە. لە کاتێکدا باس لە ئەگەری بەڵێنەکانی ئێران دەکرێت، بە کردەوە هیچ ئاماژەیەکی تایبەت و پابەندکەر بۆ ئەرک و کردارەکانی لایەنی ئەمریکی نییە. ئەمەش ڕەنگدانەوەی ڕوانگەیەکی ڕەگداکوتاوی قووڵە لە داڕشتنی سیاسەتی ئەمریکادا کە دانوستان نەک وەک پرۆسەیەکی دوولایەنە، بەڵکوو وەک ئامرازێک بۆ سەپاندنی داواکارییەکانی خۆی پێناسە دەکات. لە چوارچێوەیەکی وادا ڕێککەوتن بەرهەمی گوشار و سەپاندنە.
بەڵام واقیعی بەرەکانی شەڕ وێنەیەکی جیاواز دەخاتە ڕوو. بە پێچەوانەی بیرۆکەی سەرەتایی پلاندانەرانی ئەم ململانێیە، نەک هەر پێکهاتەی ئۆپەراسیۆنی ئێران نەڕووخاوە، بەڵکوو لە زۆر بواردا توانیویەتی هاوسەنگی بپارێزێت و تەنانەت لە هەندێک شوێن ئیرادەی خۆی بەسەر دیوەکەی دیکەدا بسەپێنێت. هەر ئەم بۆشاییەیە لە نێوان "خەیاڵ لە ناوەندەکانی بیرکردنەوەدا" و "واقیع لە مەیدانەکەدا" کە دەبێتە هۆی ئەوەی کە ئەم جۆرە پلانانە لە سەرەتاوە لەسەر بناغەیەکی لاواز بنیات بنێن. کاتێک لایەنێک بەردەوام دەبێت لە بینینی خۆی لە پێگەیەکی باڵاتر و لایەنەکەی تر لە پێگەی قبووڵکردنی مەرجەکاندا، سروشتییە کە دەرئەنجامی ڕوانگەیەکی لەو شێوەیە ڕێککەوتنێکی ناهاوسەنگ و ناسەقامگیر بێت.
بابەتێکی گرنگتر ئەزموونی مێژووییە لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم جۆرە ئاگربەستانەدا. لە یادەوەری سیاسی و کۆمەڵایەتی نەک تەنیا خەڵکی ئێران بەڵکوو خەڵکی وڵاتانی ناوچەکەش ئاگربەست لەگەڵ ئەمریکا و ڕژێمی زایۆنیستی نەک وەک کۆتایی ململانێکان بەڵکوو وەک چوونە ناو دەوڵەتێکی خۆڵەمێشی “نە شەڕ و نە ئاشتی” پێناسە دەکرێت؛ دۆخێک کە لایەنی بەرامبەر دەرفەتی ئەوەی هەبێت خۆی بنیات بنێتەوە و لە کاتی گونجاودا خولێکی نوێی فشار یان تەنانەت هێرشێک دەستپێبکات. ئەم شێوازە دەرئەنجامی دووبارەبوونەوەی چاودێریکردنە لە ناوچەکەدا.
نموونەیەکی ڕوونی ئەمەش لە پێشهاتەکانی غەززەدا دەبینرێت. لە ساڵانی ڕابردوودا چەندین جار ئاگربەست ڕاگەیەندراوە، بە نێوەندگیری ئەکتەرە جیاوازەکان، لەوانەش ئەمریکا، بەڵام یان ئەم ئاگربەستانە لە ناوەڕاستی ڕێگاکەدا پێشێل کران، یان لایەنی بەرامبەر ئەرکەکانی خۆی جێبەجێ نەکرد. لە زۆر حاڵەتدا ئاگربەست بە سادەیی بوو بە دەرفەتێک بۆ ڕێکخستنەوەی هێزەکان و تەواوکردنی زنجیرە لۆجستیەکان و ئامادەکاری بۆ قۆناغی داهاتووی ململانێکان. ئاساییە لە هەلومەرجێکی لەو جۆرەدا، ئەستەمە متمانە بە کاریگەریی ئاگربەستێکی کاتی بکرێت، بەتایبەتی بەبێ گەرەنتی بابەتیی.
لێرەدا دێینە سەر خاڵە سەرەکییەکە: "گەرەنتی". هەر ئاگربەستێک تەنها کاتێک دەتوانێت مانادار بێت کە بنەمایەکی کردەیی و پشتڕاستکراوەی هەبێت. تەنها واژۆکردنی یاداشتێکی لێکتێگەیشتن یان ڕێککەوتنێکی لەرزۆک ناتوانێت جێگەی گەرەنتی ڕاستەقینە بگرێتەوە.
لەم ڕوانگەیەوە، قبووڵکردنی ئاگربەستێکی کاتی بۆ ماوەی ٤٥ ڕۆژە، بە تایبەت لە دۆخێکدا کە هێشتا هیچ گەرەنتی جێبەجێکردنی نییە، دەتوانرێت بە هەڵەیەکی ستراتیژی هەژمار بکرێت. چونکە ئەم ئاگربەستە، لەبری ئەوەی یارمەتیدەر بێت بۆ چەسپاندنی دەستکەوتەکان، ڕێگە دەدات بە وەرینی ئەو دەستکەوتانە. لەم ماوەیەدا لایەنی بەرامبەر دەتوانێت بە ئاسانی هێزی سەربازی خۆی نۆژەن بکاتەوە و ژێرخانی زیانلێکەوتوو چاک بکاتەوە و تەنانەت پێداچوونەوە بە ستراتیژییەکانی خۆیدا بکات. جگە لەوەش نابێت ڕەهەندە ناوچەییەکانی ئەم ئاگربەستە ٤٥ ڕۆژە چاوپۆشی لێبکرێت. یەکێک لە سیناریۆ ئەگەرییەکان ئەوەیە کە ئەمریکا هەوڵ دەدات ئەم وەستانە بۆ فراوانکردنی بازنەی ململانێکان بەکاربهێنێت. ئەزموونەکان دەریانخستووە کە واشنتۆن لە کاتێکدا بەدوای دروستکردنی هاوپەیمانیدا دەگەڕێت کە ناتوانێت بە تەنیا ئامانجەکانی بەرەوپێش ببات. لەو چوارچێوەیەدا ئاگربەست دەتوانێ ببێتە دەرفەتێک بۆ گوشاری سیاسی و ئەمنی بۆ سەر بەشێک لە وڵاتانی عەرەبی ناوچەکە بۆ ئەوەی بیانخاتە ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لەگەڵ ئێران.
Your Comment