بە پێی ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، ڕاگەیاندنی ئاگربەستی ترامپ هەوڵێکە بۆ داڕشتنی گێڕانەوەی سیاسی دیاریکراو؛ گێڕانەوەیەک کە تیایدا ئەمریکا و خودی ترامپ وەک "دەڵاڵی ئاشتی" دەردەکەون و ئەکتەرەکانی دیکە بەتایبەت بەرخۆدانی لوبنان و ڕۆڵی ئێران پەراوێز دەخرێن.
بەڵام واقیعی دیمەنەکە لە دەقی ئەم ڕاگەیاندنەدا نییە بەڵکوو لە پرۆسەی پێشهاتەکانی ئەم دواییەدایە؛ پرۆسەیەک کە نیشان دەدات ئەم ئاگربەستە بەرهەمی ئیرادەی واشنتۆن نییە، بەڵکوو دەرئەنجامی هاوسەنگییەکی سەپێنراوە.
خاڵی یەکەم کە پێویستە ئاماژەی پێبکرێت، سروشتی ڕاستەقینەی ململانێکانی باشووری لوبنانە. بە پێچەوانەی ئەوەی کە لە هەندێک گێڕانەوەدا ئاماژەی پێکراوە، ئەم ڕووبەڕووبوونەوەیە لە بنەڕەتدا لە نێوان حکومەتی لوبنان و ڕژێمی زایۆنیدا نییە، بەڵکوو لە نێوان بەرخۆدانی حیزبوڵڵا و سوپای ئیسرائیلدایە. حکومەتی لوبنان یاریزانێکی یەکلاکەرەوە نەبووە لەم هاوکێشەیەدا، بەڵکوو چاودێرێک بووە یان لە باشترین حاڵەتدا یاریزانێکی پەراوێزخراو بووە. بۆیە هەر هەوڵێک بۆ گەڕاندنەوەی ئاگربەست بۆ "ڕێککەوتن لەگەڵ حکومەتی لوبنان" لە ڕاستیدا هەڵگەڕانەوەی هۆشیارانەی واقیعە.
ئەم هەڵگەڕانەوە دوو ئەرکی هەیە. لە لایەک ئەمریکا و ئیسرائیل هەوڵ دەدەن خۆیان لەو ڕاستییە بپارێزن کە لایەنی ڕاستەقینەی ئەوان لە مەیدانەکەدا ئەکتەرێکی نادەوڵەتییە بەڵام بەهێزە کە بە تیشک خستنە سەر ڕۆڵی حکومەتی لوبنان توانیویەتی ڕێساکانی ململانێکان بگۆڕێت. لە لایەکی دیکەوە ئەم گێڕانەوەیە دەکرێت وەک ئامرازێک بۆ دروستکردنی دابەشبوونێکی ناوخۆیی لە لوبنان بەکاربهێنرێت؛ دابەشبوونێک لە نێوان حکومەت و بەرخۆدان و ڕای گشتیدا، کە هەریەکەیان تێڕوانینێکی جیاوازیان دەبێت بۆ ئەم ئاگربەستە.
بەڵام پرسیاری سەرەکی ئەوەیە: چی ئیسرائیلی ناچار کرد دوای چەند هەفتەیەک لە هێرش و ڕەتکردنەوەی هیچ ئاگربەستێک پشوویەکی لەو شێوەیە قبووڵ بکات؟ دەبێت وەڵامەکەی لە گۆڕانی هاوسەنگیی هێز لەسەر زەویدا بدۆزینەوە. لە ماوەی ٤٠ ڕۆژی ڕابردوودا، هێرشە دووبارەکانی ئیسرائیل بۆ سەر باشووری لوبنان نەک هەر نەیتوانیوە ئامانجە ڕاگەیەندراوەکانی ڕژێم بپێکێت، بەڵکوو تێچووی ئەمنی و سەربازیشی زیاد کردووە. بەرخۆدانی لوبنان بە پاراستنی ئاستێکی ڕێگری چالاکانە توانیویەتی هاوکێشەیەک دروست بکات کە تێیدا بەردەوامی ململانێکان تادێت تێچووی زیاتری بۆ ئیسرائیل بووە.
لەم جۆرە هەلومەرجەدا ئاگربەست هەڵبژاردەیەکی خۆبەخشانە نییە، بەڵکوو پێویستییەکی سەپێنراوە. ئەمە ئەو خاڵەیە کە گێڕانەوەی فەرمی ئەمریکا هەوڵی شاردنەوەی دەدات. کاتێک ترامپ باس لە “سەرەتای ئاگربەست” دەکات، لە ڕاستیدا خەریکە دەرئەنجامی پرۆسەیەکی ئاڵۆزی گوشار و بەرەنگاربوونەوەی بڕیارێکی سیاسی سادە کەم دەکاتەوە؛ بڕیارێک کە پێدەچێت لە ژوورەکانی دانوستانەکانی واشنتۆندا درابێت.
خاڵێکی تری گرنگ پەیوەندی نێوان ئەم ئاگربەستە و دانوستانەکانی نێوان ئێران و ئەمریکایە. لە چەند هەفتەی ڕابردوودا یەکێک لە مەرجە سەرەکییەکانی ئێران بۆ پێشخستنی ئەم دانوستانانە درێژکردنەوەی ئاگربەست بووە بۆ بەرەی لوبنان.
ئەم مەرجە بەشێک بووە لە ستراتیژییەکی گەورە بۆ بەڕێوەبردنی مەیدانی و دانوستان لە یەک کاتدا. بە واتایەکی تر، ئێران هەوڵی داوە نیشان بدات کە هەر پێشکەوتنێک لەسەر مێزی دانوستان بەبێ کەمکردنەوەی گرژییەکان لە مەیدانەکانی ئۆپەراسیۆنەکاندا مومکین نییە. تۆڕی "i24"ی ئیسرائیلی نووسیویەتی ئێران ئاگربەستی لوبنانی بەسەر ئەمریکادا سەپاندووە. دەسەڵاتی ئێران لە شەڕی چل ڕۆژەدا، ئێستا وایکردووە زۆرێک لە دەزگاکانی ڕاگەیاندنی جیهانی باس لە دەسەڵاتی یەکلاکەرەوەی تاران لە دژی واشنتۆن بکەن.
ڕووداوی لوبنان ئەم ڕاستییەی بە باشی دەرخستووە.
ئێستا بە ڕاگەیاندنی ئاگربەست لە لوبنان دەکرێت بڵێین کە مەرجی ئێران تا ڕادەیەکی زۆر جێبەجێ بووە. ئەمەش بەو مانایەیە کە بە پێچەوانەی گێڕانەوەی ئەمریکی، ئەوە واشنتۆن نەبوو کە ئاگربەستەکەی "بە دیاری" بەخشی، بەڵکوو ئێران بوو کە توانی یەکێک لە مەرجەکانی خۆی بەسەر لایەنەکەی تردا بسەپێنێت. لەو چوارچێوەیەدا ئاگربەست زیاترە لە ئیمتیازێک لەلایەن ئەمریکاوە، ئیمتیازێکە کە ئێران و میحوەری بەرخۆدان وەریگرتووە.
بێگومان ئەم ڕاستییە لای لایەنی بەرامبەر زۆر قبوڵکراو نییە. هەر لەبەر ئەم هۆکارە هەوڵ دەدرێت کە نوێنەرایەتی ئەم پێشهاتە بکرێت وەک ئەوەی دەرئەنجامی "دیپلۆماسی چالاک"ی واشنتۆن بێت بە تیشک خستنە سەر ڕۆڵی نێوەندگیری ئەمریکا. بەڵام چاوخشاندنێکی وردتر لە سەنگەرەکان، دەمانباتەوە بۆ خاڵێکی چارەنووسساز، ئەویش گۆڕانی هاوسەنگی هێز. تا ئیسرائیل خۆی لە پێگەیەکی باڵاتردا دەبینی، هەستی بە پێویستی ئاگربەست نەدەکرد. بەڵام لەگەڵ زیادبوونی تێچووی درێژەدان بە ململانێکان و کاڵبوونەوەی ئاسۆی سەرکەوتنی یەکلاکەرەوە، قبووڵکردنی ئاگربەست بوو بە بژاردەیەکی لۆژیکی. لەم نێوەندەدا ڕۆڵی ئەمریکا زیاتر ئاسانکاری بووە نەک دیاریکەر.
لێرەدا ئەوەی گرنگە گێڕانەوەکان نییە، بەڵکوو واقیعە بنەڕەتییەکانن. ڕاستییەکە ئەوەیە کە بەبێ پێکهێنانی هاوسەنگی ڕاگر لەلایەن ئێران و حزبوڵا، ئاگربەستێکی لەو شێوەیە لە پلەی یەکەمدا مومکین نەدەبوو. ئەم هاوسەنگییە نەک لە ژوورەکانی دانوستاندا، بەڵکوو لە مەیدانەکەدا دروست بوو؛ بوارێک کە بەرخۆدان سەرەڕای گوشارە بەرفراوانەکان توانیویەتی پێگەی خۆی بپارێزێت.
لە کۆتاییدا دەبێت بڵێین کە ڕاگەیاندنی ترامپ دەبێت وەک بەشێک لە شەڕی گێڕانەوەکان لێکبدرێتەوە. لەم شەڕەدا هەر لایەنێک هەوڵ دەدات تیشک بخاتە سەر ڕۆڵی خۆی و ڕۆڵی ئەوانی دیکە کەم بکاتەوە. بەڵام بۆ شرۆڤەکاری ورد، ئەوەی گرنگە، تێپەڕاندنی ئەم چینە گێڕانەوەیانە و گەیشتن بە ناوەکی ڕاستەقینەی پێشهاتەکان. لەم ڕوانگەیەوە ناکرێ ئاگربەستی ئەم دواییە بگەڕێندرێتەوە بۆ هەوڵە دیپلۆماسییەکانی ئەمریکا.
ئەم ئاگربەستە دەرئەنجامی پرۆسەیەکی ئاڵۆزی گوشار و بەرخۆدان و موزایەدەیە کە تێیدا ئێران و میحوەری بەرخۆدان توانیویانە بەشێک لە داواکارییەکانیان بەسەر دیوەکەی تردا بسەپێنن. هەر گێڕانەوەیەکی تر، ئەگەر ئەم ڕاستییە پشتگوێ بخات، بە ناچاری دەشێوێت.
Your Comment