ئاژانسی هەواڵی مێهر،بەبی نێودەوڵەتی: ئەم ڕێککەوتنە، زیاتر لەوەی کە دەستکەوتێکی تاکتیکی بێت، وەک دەرفەتێک سەیر دەکرێت بۆ ئەوەی ناوچەکە نەچێتە ناو سووڕێکی گرژی و تێچووی زیاترەوە؛ دەرفەتێک کە پاراستنی ڕاستەوخۆ بەندە بە چۆنیەتی جێبەجێکردنی پابەندبوونەکان و ڕۆڵی نێوەندگیری.
بەڵام پێشهاتەکانی سەر زەوی لە یەکەم کاتژمێرەکانی دوای ڕاگەیاندنی ڕێککەوتنەکەدا دەریانخست کە ئاگربەستەکە بەبێ میکانیزمی چاودێری چالاک لەڕادەبەدەر لاوازە.
هێرشەکان بە تایبەتی لە بەرەی لوبنان نەک هەر لە ڕوانگەی مرۆیی کارەساتبار بوون، بەڵکوو لە ڕوانگەی یاسایی و سیاسییەوە پرسیاری جددی سەبارەت بە مەودا و گەرەنتی جێبەجێکردنی ڕێککەوتنەکە وروژاندووە.
ئەم دۆخە، لەبری ئەوەی بخاتە ژێر پرسیارەوە لە پرەنسیپی ئاگربەست، تیشک دەخاتە سەر پێویستی “گەرەنتیکردنی”.
لە ئەدەبیاتی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا ئاگربەست کاتێک مانادار و بەردەوام دەبێت، کە جگە لە ڕێککەوتنی سەرەتایی، میکانیزمێکی دیاریکراو بۆ چاودێریکردن و وەڵامدانەوەی پێشێلکارییەکەی هەبێت. ئەگەرنا ئاگربەست لەبری ئەوەی ببێتە ئامرازێک بۆ کەمکردنەوەی گرژی، دەبێتە دەرفەتێک بۆ دووبارە گرووپکردنەوە و گۆڕینی شێوازی مەیدانەکان.
هەروەها ئەزموونە ناوچەییەکان بە ڕوونی دەریانخستووە کە نەبوونی ڕۆڵی چالاکانەی ناوبژیوان گرنگترین هۆکارە بۆ داڕمانی خێرای ئەم جۆرە ڕێککەوتنانە.
لەم چوارچێوەیەدا ڕۆڵی ناوبژیوان لێرە لە پاکستان تەنیا لە قۆناغی پێکهێنانی ڕێککەوتنەکاندا سنووردار نییە. نێوەندگیری پرۆسەیەکە نەک ڕووداوێکی یەکجارەکی. هەر لەبەر ئەم هۆکارە، بڕشتی هەر ناوبژیوانێک بەستراوەتەوە بە "پاراستن و جێبەجێکردنی"ەوە، ئەوەندەش بە "دروستکردنی ڕێککەوتن"ەوە بەستراوەتەوە. مرۆڤ ناتوانێت سوود لە قازانجی سیاسی و دیپلۆماسی نێوەندگیری وەربگرێت، بەڵام لە قۆناغی جێبەجێکردندا ڕۆڵەکە لە چاودێریکردندا کورت دەبێتەوە.
پێشهاتەکانی ئەم دواییە بە ڕوونی ئەو ڕاستییە نیشان دەدەن کە ئاگربەستەکە بە کردەوە مەترسیی وەرینە زەوی هەیە بەبێ بەدواداچوونی چالاک.
هێرشەکان بۆ سەر لوبنان بەبێ گوێدانە ڕەهەندە مرۆییەکانیان، پەیامێکی ڕوونیش دەنێرن: هەر ناڕوونییەک لە خستنەڕووی بەرەکان یان لاوازییەک لە چاودێریکردندا دەتوانێت ببێتە هۆی لێکدانەوە تاکلایەنەکان و دواجار پێشێلکردنی کردەیی ڕێککەوتنەکە.
لەم جۆرە بارودۆخانەدا، بێدەنگی یان کەمترین وەڵامی نێوەندگر بەبێ مەبەست ئەم پرۆسەیە خراپتر دەکات.
لەم ڕوانگەیەوە چاوەڕوانی لە ئیسلام ئاباد و سەرۆکوەزیران شەهباز شەریف بەشێکە لە لۆژیکی سروشتی نێوەندگیری. بەشداری چالاکانە بۆ ڕوونکردنەوەی بازنەی ئاگربەستەکە، ڕاگەیاندنی پێشێلکارییەکان و بەکارهێنانی توانا سیاسییەکان بۆ ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی، ڕێوشوێنگەلێکن کە دەتوانن ئەم ڕێککەوتنە لە دۆخێکی ناسکەوە بگۆڕن بۆ چوارچێوەیەکی متمانەپێکراو. ئەگینا کەلێنی نێوان "ڕێککەوتنی ڕاگەیەندراو" و "واقیعی سەر زەوی" بە خێرایی زیاتر دەبێت.
خاڵێکی گرنگی دیکە گۆڕانی بارودۆخی ناوچەکە و بەرزبوونەوەی ئاستی خۆڕاگری ئێرانە. قبووڵکردنی ئاگربەست لەلایەن تارانەوە لە چوارچێوەی هەڵبژاردنێکی عەقڵانیدا بۆ کۆنتڕۆڵکردنی قەیرانەکە ئەنجامدرا، بەڵام ئەم هەڵبژاردنە لە بنەڕەتدا مەرجدارە. بەردەوامی پێشێلکارییەکانی ڕێککەوتنەکە، بەبێ وەڵامێکی کاریگەر لەلایەن نێوەندگیرەوە، دەتوانێت ئەم حیسابکردنە بگۆڕێت و ڕەوتی پێشهاتەکان پاڵ بنێت بە ئاراستەیەکدا کە چیتر بە ئاسانی کۆنتڕۆڵ ناکرێت.
لە کەشێکی ئاوادا کات بووەتە هۆکارێکی دیاریکەر. ئەگەر ئاگربەستەکان لە ڕۆژانی سەرەتاییدا بچەسپێندرێن، بە دەگمەن لە قۆناغەکانی دواتردا زیندوو دەکرێنەوە. هەر لەبەر ئەم هۆکارەش ڕۆڵی ناوبژیوان بە وردی لەم قۆناغە سەرەتاییەدا گرنگ دەبێت؛ کە پێویستە لە کاتی خۆیدا ڕێوشوێن بگیرێتەبەر بۆ ڕێگریکردن لە پێشێلکارییە سنووردارەکان کە ببنە ڕەوتێکی بەردەوام.
بەم پێیە دەتوانرێت بڵێین ئاگربەستی ئێستا هێشتا دەرفەتێکە نەک تاقیکردنەوەیەکی شکستخواردوو. بەڵام پاراستنی ئەم دەرفەتە پێویستی بەوەیە کە نێوەندگیری لە ئاستی ڕەمزی تێپەڕێت و ببێتە کردارێکی چالاک و بەرپرسیارانە. ئێستا پاکستان لە دۆخێکدایە کە بتوانێت ئەم ڕۆڵە بگێڕێت، هەم یارمەتیدان لە دامەزراندنی سەقامگیری ڕێژەیی لە ناوچەکەدا و هەم بۆ بەهێزکردنی متمانەی دیپلۆماسی خۆی.
لە کۆتاییدا دەبێت جەخت لەوە بکرێتەوە کە نێوەندگیری بەرپرسیارێتی لەگەڵ خۆیدا هەڵدەگرێت. ئەم بەرپرسیارێتییە بە ڕاگەیاندنی ڕێککەوتنێک کۆتایی نایەت، بەڵکوو لە جێبەجێکردنیەوە دەست پێدەکات. ئاگربەست کاتێک مانادار دەبێت کە هەموو لایەنەکان پابەندبن پێیەوە و ناوبژیوان بە شێوەیەکی کاریگەر چاودێری ئەم پابەندبوونە بکات. ئەگەرنا ڕێککەوتنەکان بە خێرایی لە واقیعەوە بۆ ڕاگەیاندن تێکدەچن و ئەمەش ڕێک ئەو خاڵەیە کە دەبێت ڕێگری لێبکرێت. ئەگەر پێشێلکارییەکانی ئاگربەست نەوەستن، ئێران وەڵامێکی زۆر چارەنووسساز و پتەو بە دەستدرێژکاران دەداتەوە.
Your Comment