بە پێی ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، ئەوەی ئەم دۆخە جیا دەکاتەوە، تەنیا شکست نییە لە بوارێکی دیاریکراودا، بەڵکوو بێتوانایی گۆڕینی دەسەڵاتی سەختە بۆ دەستکەوتێکی سیاسی بەردەوام؛ پرسێک کە لە جاران زیاتر دەرکەوتووە، بە تایبەت لە ڕێبازەکانی دۆناڵد ترامپدا.
لەم چوارچێوەیەدا وەسفکردنی "مۆتەکەی ستراتیژی" ڕەنگدانەوەی ئەو واقیعەیە کە تێیدا بژاردەکانی پێش واشنتۆن هەموویان تێچووی زۆریان هەیە و هیچ گەرەنتی سەرکەوتنیان نییە. ئەم دۆخە کاتێک دروست بوو کە ئامانجە ڕاگەیەندراو و شاراوەکانی ئەمریکا لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم دواییەی لەگەڵ ئێران بە کردەوە بەدی نەهات.
بیرۆکەی سەرەتایی لە واشنتۆن لەسەر ئەو بنەمایە دامەزرابوو کە بە جێبەجێکردنی فشاری سەربازی، ئابووری و دەروونی هاوکات، دەکرێت تاران لە ماوەیەکی دیاریکراودا ناچار بکرێت پاشەکشە بکات. بەڵام بە کردەوە نە ژێرخانی سەرەکی ئێران وەک پێشبینی دەکرا داڕما و نە ئیرادەی سیاسی تاران لاواز بوو.
بە پێچەوانەی ئەم حیساباتانە، ئێران بە پشتبەستن بە تێکەڵەیەک لە کەرەستەی ڕەق و نەرم توانی دەستپێشخەرییەکە لە مەیدانەکەدا بپارێزێت. یەکێک لە گرنگترین پێکهاتەکانی ئەم ڕێبازە بەکارهێنانی مۆدێلی شەڕی ناهاوسەنگ بوو؛ مۆدێلێک کە لە بنەڕەتدا بۆ پووچەڵ کردنی باڵادەستی کلاسیکی لایەنی بەرامبەر داڕێژراوە.
لە چوارچێوەیەکی لەو جۆرەدا، لەبری ئەوەی بەشداری لە ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ و تێچووی زۆردا بکەین، گرنگی بە دروستکردنی فشاری ناوخۆیی و پەستان و پێشبینینەکراو دەدرێت. ئەمەش وایکرد ئەمریکا سەرەڕای دەسەڵاتی سەربازی باڵای خۆی، سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوە بەدەستبهێنێت.
جگە لەوەش گرنگی ژێئۆپۆلەتیکی گەرووی هورمز وەک یەکێک لە گەرووە تەنگەبەرەکانی وزە سەرەکییەکانی جیهان بوو بە چەقۆیەکی یەکلاکەرەوە لە هاوکێشەکاندا.
توانای ئێران بۆ تێکدانی ئەم ڕێگایە، تەنانەت لە ئاستێکی ئەگەریدا، تێچووی مەترسییەکانی بۆ ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی زیاد کرد.
ئەم فاکتەرە نەک هەر ڕەهەندی سەربازی، بەڵکوو ڕەهەندە ئابووری و دەروونییەکانی قەیرانەکەی چڕتر کردەوە و هەر بڕیارێک لە واشنتۆن ئاڵۆزتر دەکات.
بەڵام ڕەنگە گرنگترین نیشانەی چەقبەستوویی ستراتیژی لە قۆناغی دوای کۆتایی هاتنی قۆناغی سەرەکی ململانێکاندا ببینرێت. لەم کاتەدا چاوەڕوان دەکرا ئەمریکا بتوانێت لانیکەم بەشێک لە ئامانجەکانی بچەسپێنێت یان ڕێگایەکی نوێ بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ئێران دابڕێژێت. بەڵام ئەرزی واقیع دەریخست کە نەک هەر دەستکەوتێکی بەرجەستە بەدەست نەهاتووە، بەڵکوو تواناکانی ئێران لە هەندێک بواردا بەهێزتر بوون. ئەمەش وایکرد کەلێنی نێوان "تێگەیشتن لە دەسەڵات" و "کاریگەری ڕاستەقینەی" زیاتر دەربکەوێت.
لەسەر ئاستی ناوخۆی ئەمریکا ئەم شکستانە بێ تێچوون نەبوون. زیادبوونی تێچووی دارایی شەڕەکە، فشار لەسەر ڕای گشتی و گومان لە کاریگەریی ئەو سیاسەتانەی کە پەسەندکراون، هەموویان بوونەتە هۆی لاوازبوونی پێگەی سیاسی ترامپ. لە ئاقارێکی ئاوادا، هەر بڕیارێکی نوێ- جا بە ئامانجی پەرەپێدانی گرژییەکان بێت یان کەمکردنەوەیان- مەترسیی جددی لەگەڵدایە.
بەردەوامبوون لەسەر ڕێگای ئێستا دەتوانێت سەرچاوە و متمانەی ئەمریکا زیاتر لەناوببات، لە کاتێکدا پاشەکشەکردن وەک دانپێدانانێکی بێدەنگ بە شکست سەیر دەکرێت.
لە لایەکی دیکەوە ئێران توانیویەتی بە پاراستنی یەکگرتوویی ناوخۆیی یەکێک لە گرنگترین ئامانجەکانی لایەنی بەرامبەر لەم هاوکێشەیەدا پووچەڵ بکاتەوە.
ئەزموونەکان دەریانخستووە کە گوشارە دەرەکییەکان، لە زۆر حاڵەتدا، هاودەنگی ناوخۆیی لە ئێراندا بەهێزتر کردووە نەک دووبەرەکی دروست بکەن. ئەمەش یەکێک بووە لە حیساباتە هەڵەکان لە ستراتیژییەکانی ئەمریکادا کە بەردەوام دووبارە دەبێتەوە. لە ڕاستیدا واشنتۆن نەیتوانیوە تێگەیشتنێکی ورد لە داینامیکی ناوخۆیی ئێران بەدەست بهێنێت، ئەمەش وایکردووە کە داڕشتنی سیاسەتی کاریگەر قورس بێت.
لە ڕەهەندی ناوچەییشدا پێشهاتەکان هەڵوێستی ئەمریکایان ئاڵۆز کردووە. هاوپەیمانە نەریتییەکانی واشنتۆن لە ڕابردوو وریاتر بوون لە تێچووی ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لەگەڵ ئێران. لە لایەکی دیکەوە هەندێک لە یاریزانە ناوچەییەکان هەوڵیان داوە بە گرتنەبەری سیاسەتی هاوسەنگتر خۆیان لە ململانێیەکی تێچووی زۆر نەگلێنن. ئەم گۆڕانکارییانە بە شێوەیەکی کاریگەر مەودای مانۆڕەکانی ئەمریکایان سنووردار کردووە و ئەگەری پێکهێنانی کۆدەنگییەکی ناوچەیی دژی ئێران کەمکردووەتەوە.
لەم جۆرە هەلومەرجەدا ئەوەی بە "مۆتەکی ستراتیژی" ناودەبرێت، دۆخێکی ڕاگوزەر نییە، بەڵکو دەرئەنجامی کەڵەکەبوونی حیساباتی هەڵە و بێتوانایی خۆگونجاندنە لەگەڵ واقیعەکانی سەر زەوی. ئەمریکا لەبەردەم هاوکێشەیەکدایە کە ئامرازە تەقلیدییەکانی دەسەڵات وەک جاران کاریگەر نەماون و ئەکتەرێکی وەک ئێران توانیویەتی کەلێنەکانی ئێستا کەڵک وەربگرێت بۆ ئەوەی هاوسەنگییەکە بە قازانجی خۆی بگۆڕێت.
بە گشتی دەتوانین بڵێین ئەو چەقبەستووییەی ئێستا زیاتر لە هەموو شتێک دەرئەنجامی دژایەتییەکی بنەڕەتییە: لە لایەک خواستی ئەمریکا بۆ پاراستنی وێنەی هەژموونی خۆی و لە لایەکی دیکەش سنووردارکردنی ڕاستەقینە لە مومارەسەکردنی ئەم هەژموونەدا. ئەم دژایەتییە لە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێراندا گەیشتووەتە لوتکە و بووەتە هۆی ئەوەی هەموو کردارێک دەرئەنجامی پێشبینی نەکراوی هەبێت.
لە کۆتاییدا ئەوەی دەتوانرێت لەم پێشهاتانە وەربگیرێت، گۆڕانکارییەکی وردە وردە لە یاساکانی یارییەکەدایە. ئێران نیشانی دا کە دەتوانێت تێچووی بەرچاو بەسەر دیوەکەی تردا بسەپێنێت و ڕێگری بکات لە گەیشتن بە ئامانجەکانی. هەرچەندە ئەم مۆدێلە ڕەنگە بە تەواوی ببێتە هۆی سەرکەوتنێکی کلاسیک، بەڵام کاریگەرییەکی سەرنجڕاکێشی هەبووە لە دروستکردنی ڕێگریکردن و پاراستنی پێگەیەکی ستراتیژیدا.
بەم پێیە، “مۆتەکەی ستراتیژی” ترامپ نەک تەنیا لە خاڵێکی دیاریکراودا، بەڵکو لە چوارچێوەی ڕەوتێکی درێژخایەنیشدا شی بکرێتەوە؛ پرۆسەیەک کە تیایدا قازانجەکانی ئەمریکا ڕووبەڕووی تەحەددای زیاتر بووەتەوە و ئەکتەرەکانی وەک ئێران بە پشتبەستن بە ڕێبازە نەرم و فرە چینەکان توانیویانە هاوکێشەکان بە شێوەیەک پێناسە بکەنەوە کە واشنتۆن دەرچوون تا دێت قورستر بێت.
Your Comment