ڕەفتاری ئەم دواییەی دۆناڵد ترامپ بەرامبەر ئێران ناتوانرێت تەنیا لە چوارچێوەی بڕیارێکی سات و ساتدا یان کاردانەوەیەک بەرامبەر بە دۆخێکی دیاریکراودا شی بکرێتەوە؛ ئەوەی لە چەند هەفتەی ڕابردوودا ڕوویداوە، ڕەنگدانەوەی نەخشێکی قووڵترە لە شێوازی ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانە ئاڵۆزەکان. نەخشێک کە بە تێکەڵەیەک لە "زۆرترین هەڕەشە" و "پاشکەوتن لە ساتەوەختی بڕیاردان" پێکهاتووە و جارێکی دیکە لە دۆسیەی درێژکردنەوەی دوو هەفتەی ئاگربەست لەگەڵ ئێراندا بە ڕوونی دەرکەوت.
لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا ترامپ چەندین جار بە زمانێکی تیژ و چارەنووسساز سەبارەت بە کۆتایی هاتنی ئاگربەستەکە قسەی کردووە.
بە دانانی وادەی یەک لە دوای یەک، هەوڵیدا کەشوهەوای دەروونی بە شێوەیەک دابڕێژێت کە ئێران ناچار بێت مەرجەکانی ئەمریکا قبۆوڵ بکات و بەشداری دانوستانەکانی ئیسلام ئاباد بکات.
لەم چوارچێوەیەدا تەنانەت سەپاندن و بەردەوامیی گەمارۆی دەریایی بە هاندەرێک بۆ زیادکردنی فشار دادەنرا؛ لیڤەرێک کە بڕیار بوو تاران بخاتە دۆخێکی "هەڵبژاردن لە نێوان خراپ و خراپتر"دا: یان چوونە ناو دانوستانەکان لە ژێر فشاردا، یان قبووڵکردنی پەرەسەندنی قەیرانەکان.
بەڵام حیساباتەکانی واشنتۆن لە خاڵێکەوە لەگەڵ گۆڕەپان و واقیعی ستراتیژی ئێراندا بەریەککەوتن. تاران بە ڕوونی ڕایگەیاند کە تا گەمارۆی دەریایی بەردەوام بێت هیچ دانوستانێک ناکرێ. ئەم هەڵوێستە بەشێک بوو لە دوکتورینێکی دامەزراو: ڕەتکردنەوەی دانوستان لە ژێر فشاردا. بەم شێوەیە هەوڵی هێنانی ئێران بۆ سەر مێزی دانوستان لە ڕێگەی هەڕەشەکانەوە بە شێوەیەکی کاریگەر گەیشتە بنبەست.
لەم خاڵەدا هەمان شێوازی دووبارەبوونەوەی ڕەفتاری ترامپ چالاک بوو. لەگەڵ نزیکبوونەوەی کۆتایی ئاگربەستی دوو هەفتەیی، سەرۆکی ئەمریکا کە پێشتر چەندین جار باسی درێژنەکردنەوەی ئاگربەستەکەی کردبوو، بە کردەوە ڕووبەڕووی دووڕیانێکی جددی بووەوە: یان ناچار بوو هەڕەشەکەی جێبەجێ بکات و بچێتە قۆناغێکی گرژی و تێچووی پێشبینی نەکراوەوە، یان ناچار بوو لە هەڵوێستە ڕاگەیەندراوەکانی پاشەکشە بکات. هەڵبژاردنی کۆتایی جارێکی دیکە بژاردەی دووەم بوو: درێژکردنەوەی ئاگربەست بە شێوەیەکی تاکلایەنە.
ئەمەش ڕێک ئەوەیە کە لە ئەدەبیاتی سیاسیدا بە “ترامپ هەمیشە مریشک دەردەچێت” کورتکراوەتەوە. دەستەواژەکە باس لە شێوازێکی ڕەفتار دەکات کە لە خاڵە جیاوازەکاندا دووبارە بووەتەوە: ڕاگەیاندنی هەڵوێستی سەخت، بەرزکردنەوەی چاوەڕوانییە بەرزەکان و دواجار پاشەکشەکردن کاتێک ڕووبەڕووی تێچووی ڕاستەقینە دەبێتەوە.
بۆ ئەوەی تێبگەین بۆچی ئەم نەخشەیە بوونی هەیە، پێویستە گرنگی بە شێوازی تێڕوانینی ترامپ بدرێت لە سیاسەتی دەرەوە. ئەو زیاتر سیاسەت وەک نمایشێکی شانۆیی دەبینێت نەک وەک پرۆسەیەکی ئاڵۆز و فرە چین، کە "ڕاگەیاندنی هەڵوێست" خۆی بەشێکە لە دەستکەوتەکە. لەم چوارچێوەیەدا هەڕەشەکردن و دانانی وادە و بەکارهێنانی زمانی جەختکەرەوە بە تەنیا دەتوانرێت وەک نیشانەی دەسەڵات سەیر بکرێت. بەڵام ئەم ڕێبازە کاتێک ڕووبەڕووی واقیعە سەختەکانی گۆڕانکاری جیۆپۆلەتیکی دەبێتەوە، بەرەوڕووی تەحەدا دەبێتەوە.
دۆسیەی ئێران ڕێک لەم جۆرەیە. بە پێچەوانەی هەندێک لە ئەکتەرە نێودەوڵەتییەکانی دیکە کە ڕەنگە کڕنۆش بۆ فشاری دەروونی یان ئابووری بنێن، ئێران توانیویەتی لە ساڵانی ڕابردوودا ئاستێکی خۆپارێزی بنیات بنێت کە تێچووی هەر هەنگاوێکی بەپەلە لە دژی زۆر زیاد دەکات.
ئەم ڕێگرییە تەنیا سەربازی نییە، بەڵکوو تێکەڵەیەک لە هۆکارە جۆراوجۆرەکانە- لە دەسەڵاتی ناوچەییەوە تا توانا ئابووری و وزە- کە پێکەوە فەزای بڕیاردان بۆ لایەنی بەرامبەر ئاڵۆز دەکەن.
لەم جۆرە هەلومەرجەدا هەڕەشە کاتێک مانادار دەبێت کە ئیرادەیەکی ڕاستەقینەی کرداری پشتگیریی بکات.
ئەگەر ئەم ئیرادەیه نەبێت، هەڕەشه نەک تەنیا کاریگەری خۆی له ده ست دەدات، به ڵکوو دەتوانێت ورده ورده ببێته خاڵی لاوازی. ئەمەش ڕێک ئەوەیە کە لە ڕەفتاری ترامپدا دەبینرێت.
هەر جارێک وادەیەک دیاری دەکرێت و دواجار بەسەر دەچێت بەبێ ئەوەی هەڕەشەکە جێبەجێ بکرێت، متمانەی ئەو هەڕەشەیە کەم دەبێتەوە و لایەنی بەرامبەر زیاتر متمانەی بەخۆی دەبێت لە بەرەنگاربوونەوەی.
ڕووداوی ئاگربەستی ئەم دواییە نموونەیەکی ڕوونی ئەم خولەیە. ترامپ هەوڵیدا زۆرترین فشار بکات بە ڕاگەیاندنی ئەوەی کە ئاگربەستەکە درێژ ناکرێتەوە. بەڵام بە کردەوە کاتێک ئێران ڕەتیکردەوە مەرجەکانی قبووڵ بکات، بژاردەکانی واشنتۆن سنووردار بوون. پەرەسەندنی گرژییەکان دەکرا دەرئەنجامەکانی لەدەرەوەی کۆنترۆڵدا هەبێت- لە پچڕانی بازاڕەکانی وزەی جیهانییەوە تا ململانێی فراوانتر لە ناوچەکەدا. لەبەرامبەردا پاشەکشەکردن و درێژکردنەوەی ئاگربەستەکە، لەکاتێکدا لەڕووی سیاسییەوە تێچووی زۆری هەبوو، بەڵام مەترسییەکانی کەمتر بوو.
لە کۆتاییدا هەڵبژاردنی ترامپ دەریخست کە لە هاوکێشەی "نیشاندانی دەسەڵات" و "قبوڵکردنی تێچوونەکان"دا، ئەم دووەمیان هێشتا قورسایی زیاترە. بە واتایەکی تر، ئەو تا ئەو شوێنە دەڕوات کە تێچوونەکان بە شێوەیەکی بەڕێوەبردن دەمێننەوە، بەڵام هەر کە ئاستێکی دیاریکراویان تێپەڕاند، ڕێڕەوی خۆی دەگۆڕێت.
ئەم شێوازە کاریگەری گرنگی لەسەر داهاتوو هەیە. یەکەم: دووبارەکردنەوەی ئەم جۆرە ڕەفتارانە دەتوانێت متمانەی هەڕەشەکانی ئەمریکا لەناو ببات. لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا، بڕواپێکراوی ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە کاریگەریی سیاسەتەکاندا. ئەگەر ئەکتەرێک بەو ئەنجامە بگات کە مەرج نییە هەڕەشە لە لایەنی بەرامبەرەوە ببێتە هۆی کردار، ئەوا لەسەر بنەمای ئەم گریمانەیە حیساباتەکانی خۆی ڕێکدەخات.
دووەم: ئەم دۆخە دەتوانێت ببێتە هۆی بەهێزبوونی ستراتیژی بەرخۆدانی لایەنی بەرامبەر. کاتێک ئێران دەبینێت کە بەرەنگاربوونەوەی فشارەکان لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی پاشەکشەی لایەنی بەرامبەر، ئەوا هاندەرێکی زیاتری دەبێت بۆ بەردەوامبوون لەم ڕێبازە. بەم شێوەیە، هەلۆکی فیدباک دروست دەبێت کە تێیدا هەر جارێک بەرگری زیاتر ئەگەری پاشەکشە زیاد دەکات.
سێیەم: ئەم شێوازە دەتوانێت کاریگەری لەسەر حیساباتی ئەکتەرە نێودەوڵەتییەکانی دیکەش هەبێت. ئەو وڵاتانەی کە لە نزیکەوە بەدواداچوون بۆ پێشهاتەکان دەکەن، لەوانەیە بگەنە ئەو ئەنجامەی کە سیاسەتی "برینکمانشیپ"ی ئەمریکا زیاتر ئامرازێکی موزایەدەیە نەک نیشانەی ئامادەیی بۆ کردەوە. ئەم تێگەیشتنە دەتوانێت لە حاڵەتەکانی دیکەشدا کاریگەری لەسەر ڕەفتارەکانیان هەبێت.
بەڵام ئەم شیکارییە نابێت بەو شێوەیە لێکبدرێتەوە کە ئاماژەیە بۆ بێدەسەڵاتی ڕەهای ئەمریکا یان نەبوونی بژاردە.
Your Comment