بە پێی ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، ڕافایل وارنۆک سیناتۆری دیموکراتی ئەمریکا لە پەیامێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس نووسیویەتی: ئەنجومەنی پیران هەنگاوێکی گرنگی ناوە بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی نایاسایی ترەمپ لە دژی ئێران.
ئەم شەڕە بە شێوەیەکی نەگبەتانە شکستی هێناوە و بەردەوام دەبم لە لێپرسینەوە لەم سەرۆکە.
هەڵوێستەکانی ئەم دواییەی سیناتۆرەکانی ئەمەریکا و زیادبوونی قەبارەی ڕەخنەکان لە میدیاکانی ئەو وڵاتەدا ئەوە دەردەخەن کە بە پێچەوانەی بیرۆکەی سەرەتایی کۆشکی سپی، چوونە ناوەوەی واشنتۆن بۆ ناو شەڕەکە نەک هەر دەستکەوتێکی ستراتیژی ڕوونی بۆ ئەمریکا نەهێناوە، بەڵکوو بە خێرایی بووەتە یەکێک لە گرنگترین قەیرانە سیاسییە ناوخۆییەکان بۆ ئیدارەی ترامپ.
ئەوەی ئێستا لە کەشی سیاسی ئەمریکادا دەبینرێت، تەنیا جیاوازییەکی حزبی نییە لە نێوان کۆمارییەکان و دیموکراتەکاندا، بەڵکوو ڕەنگدانەوەی نیگەرانییە قووڵەکانی بەشێک لە پێکهاتەی سیاسی ئەمریکایە سەبارەت بەوەی کە وڵاتەکە جارێکی دیکە لە شەڕێکی قورس و تێچووی زۆردا لە ڕۆژئاوای ئاسیادا گیر بخوات؛ شەڕێک کە دەتوانێت سێبەر بخاتە سەر دەرئەنجامەکانی ئەو ساڵانە لەسەر ئابووری و ئاسایش و پێگەی جیهانی ئەمریکا.
لە سەرەتای ئەم ململانێیەدا، ترامپ هەوڵیدا هێرشە سەربازییەکان بۆ سەر ئێران وەک نیشاندانی هێز و گەڕانەوەی “هەژموونی ئەمریکا” بخاتەڕوو.
ئەو و بازنەی نزیکی پێیان وابوو کە گوشاری سەربازی قورس دەتوانێت ئێران ناچار بکات پاشەکشە بکات و لە هەمان کاتدا پێگەی ناوخۆیی سەرۆکی ئەمریکا بەهێز بکات. بەڵام ڕەوتی ڕووداوەکان دەریخست کە لێکدانەوەکانی کۆشکی سپی دوورە لە ڕاستییەکانی سەر زەوی.
نەک هەر ئامانجە ڕاگەیەندراوەکانی ئەمریکا بەدی نەهاتن، بەڵکوو زیادبوونی نائەمنی لە ناوچەکە و بەرزبوونەوەی تێچووی ئابووری و هەڕەشەکان بۆ سەر بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا و نیگەرانییەکانی هاوپەیمانەکانی واشنتۆن وردە وردە بووە هۆی دروستبوونی کەشێکی ناوخۆیی ئەمریکا دژی بەردەوامبوونی شەڕەکە.
جەماوەری ئەمریکا هێشتا یادەوەری شەڕە پڕ تێچووەکەی عێراق و ئەفغانستانیان لەبیر نەکردووە.
دوو شەڕ کە واشنتۆن ملیاردها دۆلاری تێدا خەرج کردووە و دواجار هیچ دەرئەنجامێکی ڕوونی بۆ ئەمریکا نەبوو. ئێستا زۆرێک لە سیاسەتمەدارانی ئەمریکی نیگەرانن لەوەی ترامپ جارێکی دیکە ئەمریکا بە ڕێگایەکدا بباتە چەقدا کە کۆتایییەکی نادیار و تێچووی زۆر زۆرە.
هەر بۆیە تەنانەت بەشێک لەو ڕەوتە سیاسیانەی ئەمریکا کە لە ڕابردوودا پشتیوانیان لە سیاسەتی گوشار دژ بە ئێران دەکرد، ئێستا هۆشداری دەدەن لە درێژەدان بە شەڕ.
پرسێکی تری گرنگ دەرئەنجامە ئابوورییەکانی شەڕە بۆ ئەمریکا. زیادبوونی گرژییەکان لە ڕۆژئاوای ئاسیا هەمیشە هۆکارێک بووە بۆ ناسەقامگیری لە بازاڕەکانی وزە و ئابووری جیهانیدا. لەگەڵ تەشەنەکردنی ململانێکان، نیگەرانییەکان لە بەرزبوونەوەی نرخی نەوت و پەککەوتنی بازرگانی جیهانی و گوشاری زیاتر بۆ سەر ئابووری ئەمریکا زیادی کردووە.
ئەمەش بووەتە هەڕەشەیەکی سیاسی جددی بۆ سەر ترامپ، بەتایبەتی لە دۆخێکدا کە ئابووری ئەمریکا ڕووبەڕووی کێشەی وەک هەڵاوسان و قەرزە قورسەکان و ناڕازیبوونی کۆمەڵایەتی بووەتەوە.
زۆرێک لە شرۆڤەکارانی ئەمریکی پێیان وایە درێژەدان بەو شەڕە دەتوانێت گوشاری ئابووری لەسەر هاووڵاتیانی ئەمریکی زیاد بکات و ببێتە هۆی کەمبوونەوەی جەماوەری سەرۆک کۆمار.
لە لایەکی دیکەوە بەشێک لە بلیمەتە سیاسی و ئەمنییەکانی ئەمریکا نیگەرانن لەوەی کە بەردەوامیی ململانێکان لەگەڵ ئێران واشنتۆن بخاتە ناو قەیرانێکی فراوانتر لە ناوچەکەدا.
ئێران لە ساڵانی ڕابردوودا نیشانی داوە کە توانای بەڕێوەبردن و وەڵامدانەوەی شەڕی ناهاوسەنگی هەیە و هەر ململانێیەکی درێژخایەن دەتوانێت نائەمنی لە سەرانسەری ناوچەکەدا بڵاو بکاتەوە.
ئەمەش وایکردووە زۆرێک لە بەرپرسانی پێشووی ئەمریکا هۆشداری بدەن لە دەرئەنجامە پێشبینینەکراوەکانی ئەم شەڕە.
ئەوان پێیان وایە دەستپێکردنی شەڕ ڕەنگە ئاسان بێت، بەڵام کۆتاییهێنان بەو شەڕە زۆر قورس دەبێت.
لەم نێوەندەدا، پەسەندکردنی بڕیارنامەیەک کە دەسەڵاتەکانی جەنگی ترامپ لە ئەنجومەنی پیران سنووردار دەکات، زیاتر لە هەموو شتێک نیشانەی زیادبوونی درز و درزەکانی ناو پێکهاتەی سیاسی ئەمریکایە.
سیناتۆرەکانی دژبەری ترمپ هەوڵ دەدەن ئەو پەیامە بگەیەنن کە سەرۆکی ئەمریکا بەبێ چاودێری و ڕەزامەندی دامەزراوە یاساییەکان ناتوانێت وڵاتەکە بباتە شەڕێکی گەورەوە. ئەمەش ئەوە دەردەخات کە تەنانەت لەناو حکومەتی ئەمریکاشدا نیگەرانی لە بڕیارە پێشبینینەکراوەکانی ترامپ زیادی کردووە.
زۆرێک لە ڕەخنەگران پێیان وایە سەرۆکی ئەمریکا بە ڕوانگەی سۆزداری و کەسیی خۆی بۆ ئاسایشی نەتەوەیی قومارێکی مەترسیداری کردووە.
لە هەمان کاتدا میدیاکانی ئەمریکا وردە وردە زیاتر ڕەخنەیان لە شەڕەکە گرتووە. لە چەند هەفتەی ڕابردوودا چەندین ڕاپۆرت و شیکاری سەبارەت بە تێچووی شەڕەکە و بێتوانایی ئەمریکا لە گەیشتن بە ئامانجەکانی و ئەگەری بڵاوبوونەوەی قەیرانەکە بڵاوکراونەتەوە.
تەنانەت هەندێک لە دەزگاکانی ڕاگەیاندنی نزیک لە کۆمارییەکان نیگەرانی خۆیان لە بەردەوامیی ئەم ڕەوتە دەربڕیوە.
ئەم گۆڕانکارییە لە میدیادا ئەوە دەردەخات کە بە پێچەوانەی چاوەڕوانییەکانی ترامپ، شەڕەکە نەیتوانیوە کۆدەنگی سیاسی و کۆمەڵایەتی پێویست لە ئەمریکادا دروست بکات.
جێگای سەرنجە کە بەشێک لە نیگەرانییەکانی واشنتۆن پەیوەندییان بە هەڵوێستی نێودەوڵەتی ئەمریکاوە هەیە.
زۆرێک لە شرۆڤەکارانی ئەمریکی پێیان وایە چوونە ناو شەڕێکی نوێ لە ڕۆژئاوای ئاسیا، کاتێک ئەمریکا ڕووبەڕووی کێبڕکێیەکی قورس دەبێتەوە لەلایەن چین و ڕووسیا، دەتوانێت فۆکۆسی ستراتیژی واشنتۆن تێکبدات.
بە بۆچوونی ئەوان، گیرخواردن لە قەیرانێکی درێژخایەن لە ناوچەکەدا نەک هەر دەسەڵاتی ئەمریکا لاواز دەکات، بەڵکوو دەرفەتی زیاتریش بۆ ڕکابەرە نێودەوڵەتییەکانی دەڕەخسێنێت بۆ زیادکردنی کاریگەرییەکانیان.
لە ڕاستیدا ئەوەی ئەمڕۆ لە ئەمریکادا چاودێری دەکرێت، ترسێکی گەشەسەندووە لە دووبارەبوونەوەی هەڵە ستراتیژییەکانی ڕابردوو.
ئەزموونی عێراق و ئەفغانستان هێشتا لە مێشکی کۆمەڵگەی ئەمریکی و بلیمەتی سیاسی وەک سیمبولی شکستی سیاسەتە دەستێوەردانگەرەکانی ئەمریکا ماوەتەوە و ئێستا زۆرێک ترسیان لەوەیە شەڕێک لەگەڵ ئێران بگۆڕێت بۆ قەیرانێکی ئاڵۆزتر.
ئێران بەپێچەوانەی هەندێک وڵاتی ناوچەکە توانای سیاسی و ئەمنی و ناوچەیی بەرفراوانی هەیە، ئەمەش وا دەکات هەر ململانێیەک تێچووی زۆر و پێشبینی نەکراو بۆ ئەمریکا.
ئێستا ترامپ ڕووبەڕووی یەکێک لە ئاستەنگە قورسەکانی ژیانی سیاسی خۆی دەبێتەوە. لەلایەک هەوڵ دەدات وێنەی سەرۆکێکی بەهێز و چارەنووسساز بپارێزێت و لەلایەکی دیکەشەوە ڕووبەڕووی شەپۆلێکی گەشەسەندنی ڕەخنەی ناوخۆیی و نیگەرانی ئابووری و دژایەتی سیاسی دەبێتەوە.
درێژەدان بە شەڕ دەتوانێ گوشارەکانی سەری چڕتر بکاتەوە و تەنانەت هەڕەشەی جددی لە پێگەی سیاسیی لە نێو ئەمریکادا بکات.
هەر لەبەر ئەم هۆکارە زۆرێک لە شرۆڤەکاران پێیان وایە کە کۆشکی سپی ناچار دەبێت لە چەند ڕۆژی داهاتوودا لە نێوان درێژەدان بە سەرکێشیە سەربازییەکەی و قبووڵکردنی ڕاستیە سیاسییە ناوخۆییەکانی ئەمریکادا هەڵبژێرێت.
Your Comment