به‌راوه‌رد کردنی ئه‌ده‌بی کوردی له‌گه‌ڵ ئه‌ده‌بی فارسی و عه‌ره‌بی هه‌ڵه‌یه‌

له‌ میانه‌ی حه‌وته‌مین پێشانگای کتێبی کودستان کۆبوونه‌وه‌ی ئه‌دبی کوردی به‌ به‌شداری هیوا قادر، عه‌تا نه‌هایی و بێهروز چه‌مه‌ن ئارا به‌ڕێوه‌ چوو.

به‌ ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر، له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م کۆبوونه‌وه‌دا هیوا قادر، شاعری کورد سه‌باره‌ت به‌ مێژووی شێعری کوردی وتی: زمان گرنگ ترین ئامرازی نواندن و گواستنه‌وه‌ی تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی هه‌ر کۆمه‌ڵگایه‌که‌، له‌ ڕاستیدا شاعرانی کلاسیکی کورد دوای ئه‌وه‌ی له‌م بابه‌ته‌ گرنگه‌ ئاگادار بوونه‌وه‌ هه‌وڵیان دا تاکوو به‌ زمانی کوردی شێعر بڵێنه‌وه‌.

ئه‌و زیادی کرد: نالی یه‌که‌م شاعیری کورد بوو که‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی زمانی زمانی فارسی و عه‌ره‌بی به‌ باشی ده‌زانی ڕیسکی شێعر نووسین به‌ کوردی ده‌ست پێ کرد و یه‌که‌م دیوانی کوردی بڵاو کرده‌وه‌.

هیوا قادر وتی: دوای نالی که‌سانی وه‌ک حاجی قادری کۆیی دێنه‌ ساحه‌که‌ ئه‌م چینه‌ له‌ شاعرانی کورد هه‌ست به‌ قه‌یرانی نه‌زانینی زمانی کوردی له‌ کۆمه‌ڵگای کوردی ده‌که‌ن و هه‌ر به‌م بۆنه‌وه‌ خه‌ونی ئه‌وان و ناوه‌ڕۆکی شێعری ئه‌وان له‌ عیرفان و عه‌شقه‌وه‌ بۆ ناسیۆناڵیستی کوردی و په‌ره‌دان به‌ زمانی کوردی ده‌گۆڕدرێت.

ئه‌م شاعره‌ کورده‌ی هه‌رێمی کوردستان له‌ درێژه‌دا ئاماژه‌ی به‌ شێعری نوێی کوردی کرد و وتی: دوای چه‌ند ساڵێک له‌ سستی که‌ به‌ سه‌ر شێعر و زمانی کوردیدا تێپه‌ڕ بوو، گۆڕان هاته‌ ساحه‌که‌ و ده‌ریچه‌یه‌کی ته‌واو نوێ و جیاوازی به‌ سه‌ر زمان و ناوه‌ڕۆک و فۆڕمی شێعری کوردیدا کرده‌ووه که‌ کاریگه‌ری زۆری به‌ دوای خۆیدا هێنا.

ئاماژه‌شی دا: دوای گۆڕان گرووپی ڕوانگه‌ سه‌ری هه‌ڵدا که‌ له‌ سه‌ر ئه‌م باوه‌ڕه‌ بوون شێعری بێ ناوه‌ڕۆک و بێ په‌یام هیچ مانایه‌کی نییه‌ و شێعر نییه‌، نموونه‌ی هه‌ره‌ دیاریان مامۆستا له‌تیف هه‌ڵمه‌ته‌، بۆ نموونه‌ ئه‌وا له‌ پارچه‌ شێعریکیدا ده‌ڵێت ئه‌گه‌ر تۆڵه‌ قوڕێک به‌ ده‌ستی منداڵانه‌وه‌ بده‌یت گه‌مه‌ی پێده‌که‌ن به‌ڵام بیده‌ ده‌ست منداڵێکی کورد تفه‌نگێکی لێ ساز ه‌کات، ئه‌مه‌ به‌ڕای من زۆر کاره‌ساتبار بوو، تۆ بڕوانه‌ ئێمه‌ هه‌موو کۆمه‌ڵگا و ته‌نانه‌ت منداڵی منداڵه‌کانیشمان ده‌که‌ینه‌ قوربانی ئایدۆلۆژیایه‌ک که‌ زیاترین کاره‌ساتیشی بۆمان خوڵقاندووه‌، من ڕه‌خنه‌ی زۆرم له‌ سه‌ر ئه‌م ڕه‌وته‌ هه‌بووه‌.

له‌ کۆتایدا ئاماژه‌ی به‌ ئه‌زموونی شێعری شێرکۆ بێکه‌س کرد و وتی: دواجار شێرکۆ هاته‌ ساحه‌که‌ و توانی به‌ ئه‌فسوونی زمانی و شێعری خۆی ئه‌م سنووره‌ سه‌خت و ئایدۆلۆژیایانه‌ بشکێنێت و کاریگه‌ری ئه‌م شاعره‌ش به‌ سه‌ر زمانی کوردییه‌وه‌ تاکوو ئه‌مڕۆ درێژه‌ی هه‌یه‌.

هه‌روه‌ها له‌ درێژه‌ی کۆبوونه‌وه‌که‌ عه‌تا نه‌هایی سه‌باره‌ت به‌ ڕه‌وتی چیرۆک نووسی کوردی وتی: یه‌که‌م چیرۆکی کوردی له‌ ساڵی ۱۹۲۰ به‌ ناوی "له‌ خه‌ومدا" له‌ سه‌ر ده‌ستی جه‌میل سائیب نووسرا، ئه‌ویش وه‌ک گۆشه‌ نووسین بۆ ڕۆژنامه‌کان ده‌نووسرا.

زیادیشی کرد: له‌ ڕووی مێژووییه‌وه‌، چیرۆک نووسی کوردی هاوکات له‌گه‌ڵ چیرۆک نووسی فارسی و تورکی و عه‌ره‌بی ده‌ستی پێ کردووه‌، به‌ڵام له‌ ڕووی ئه‌زموونی باشی چیرۆک نووسی ئێمه‌ به‌ هۆی ئاسته‌نگی زۆر وه‌ک قه‌ده‌غه‌ بوونی زمانی کوردی، نه‌مانتوانیوه‌ هه‌موو قۆناغه‌کان به‌ باشی ببڕین، قۆناغی ڕئالیسیتی، زه‌ینی و ده‌قیمان هه‌بووه‌ به‌ڵام هاوکات هیچیان له‌ لای ئێمه‌ به‌ باشی ئه‌زموون نه‌کراوه‌. هه‌ر بۆیه‌ ئه‌ده‌بی ئێمه‌ وه‌ک سیاسه‌تیشـمان له‌ په‌ڕاوێزی په‌ڕاوێزی ئه‌ده‌بی جیهان دایه‌.

نه‌هایی هه‌روه‌ها وتی: یه‌کێک له‌ کێشه‌کانی ئێمه‌ هه‌وڵ بۆ مێژوو دروست کردنه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین خۆمان به‌ ئه‌ده‌بی فارسی و تورکی و عه‌ره‌بی به‌راورد بکه‌ین و شانازی پێکه‌وه‌ بکه‌ین، ئه‌م کاره‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا هه‌ڵه‌یه‌ چون هه‌ر زمانێک به‌ پێی کۆمه‌ڵگای و دۆخی تایبه‌ت به‌ خۆی ئه‌زمونی زمانی و ئه‌ده‌بی تایبه‌ت به‌ خۆیی هه‌یه‌.

ڕاشیگه‌یاند هێشتا زۆربه‌ی نووسرانی کورد خۆیان نه‌بوونه‌ته‌ تاک و ڕۆشنبیر ئیدی چ له‌ کۆمه‌ڵگا چاوه‌ڕوان بکه‌ین، زۆربه‌یان هێشتا به‌ هه‌مان خولیای بیه‌ت و مه‌ته‌ڵه‌کان چیرۆک و ڕۆمان ده‌نووسنه‌وه‌ چۆن له‌ نووسه‌ری وا چاوه‌ڕوانی ئه‌ده‌بی جدی ده‌کرێت؟ هه‌ڵبه‌ت وه‌ک وتم نابێت دۆخی کۆمه‌ڵگای کوردی له‌ بیر بکرێت.

ئه‌م ڕۆمانووسه‌ کورده‌ سه‌باره‌ت به‌ جیهانی بوونی چیرۆک نووسینی کوردی وتی: له‌م سه‌رده‌مه‌دا پاره‌ به‌ وه‌رگێڕ بده‌ کتێبت بۆ ده‌کاته‌ ئینگلیزی یان زمانه‌کانی دیکه‌، هه‌روه‌ها دوو شتی زۆر گرنگ له‌م نێوانه‌دا هه‌یه‌، ئایا ئه‌ده‌بی ئێمه‌ وه‌ک سینه‌مای کوردی یان سینه‌مای ڕۆژهه‌ڵاتی، ئه‌ده‌بێکی جیهانییه‌ یان چون شتی نوێ و سرنج ڕاکێشی تێدایه‌ له‌ لایه‌ن ڕۆژئاواوه‌ وه‌رده‌گیردرێت.

ئه‌و جه‌ختی کرد: تۆ لاوازترین شت له‌ سه‌ر ئه‌نفاڵ بنووسه‌ ڕۆژئاواییه‌کان چێژی لێده‌به‌ن چون ئێمه‌ ناناسن واتا به‌ هه‌مان نیگای شه‌رق شناسانه‌ هێشتا له‌ ئێمه‌ و دۆخه‌که‌مان چێژ ده‌به‌ن، ئایا ئه‌مه‌ به‌ مانای جیهانی بوونی ئه‌ده‌بی ئێمه‌یه‌؟ بێ گومان نه‌خێر، واتا نه‌ک هه‌ر ئێمه‌ که‌ ته‌نانه‌ت زۆربه‌ی وڵاتان و نووسه‌رانی ئه‌م ناوچه‌ش نه‌یانتوانیوه‌ به‌ ئاستی ئه‌ده‌بی جیهانی بگه‌ن.

له‌ درێژه‌ی کۆڕه‌که‌ بێهروز چه‌مه‌ن ئاڕا باسی شانامه‌ی کوردی کرد و وتی: مێژووی ئه‌ده‌بی کوردی زۆر ڕوون نییه‌ له‌ کوێوه‌ ده‌ست پێ ده‌کات چون کورد له‌ بنه‌ڕه‌تدا بڕوای به‌ نووسین نه‌بووه‌، کورد زیاتر به‌ نه‌ریتی له‌به‌ر کردن بڕوای هه‌بووه‌، بۆیه‌ هه‌موو ئه‌ده‌به‌که‌یشی ئه‌زموونێکی شیفاهی و له‌ به‌ر کردن بووه‌.

ئه‌و زیادی کرد: ئێمه‌ له‌ ڕووی نۆسخه‌کانی شانامه‌ که‌ ماوه‌ ده‌زانین که‌ شانامه‌ی کوردی له‌ سه‌ده‌کانی ۱۵ زاینی نووسراوه‌ته‌وه‌ به‌ڵام پێشتر چی بووه‌ زۆر ئاگاداری نین.

چه‌مه‌ن ئاڕا هه‌روه‌ها وتی: له‌ فه‌لاتی ئێران ۳ جۆر شانامه‌ هه‌یه‌ یه‌که‌م سیستانی، کوردی و نه‌قاڵی که‌ تایبه‌ته‌ به‌ ناوه‌ندی ئێران، فرده‌وسی له‌ هه‌موو ئه‌م ڕه‌وایه‌تانه‌ که‌ڵک ده‌بات و شانامه‌ گه‌وره‌که‌ی خۆی ده‌نووسێته‌وه‌.

ئاماژه‌شی دا: شانه‌مه‌ی فرده‌وسی ۲ گۆڕنکاری تێدا کراوه‌ یه‌که‌م گرێ دانی دین و مه‌زهه‌ب به‌ چیرۆکه‌ حیماسییه‌کانه‌، واتا دینی زه‌رده‌شت ئاوێته‌ی پاڵه‌وانی ده‌کات و دووهه‌م چیرۆکه‌کان مێژوودار و زه‌مه‌ندار ده‌کات، ئه‌مه‌ له‌ حاڵێک دایه‌ که‌ پێشتر له‌ شانامه‌ی کوردی یان سیستانی ئه‌م شتانه‌ بوونی نه‌بووه‌ و فرده‌وسی خۆی ئه‌م نوێگه‌ریانه‌ ده‌کات.

News Code 17339

نیشانەکان

بۆچوونی ئێوە

You are replying to: .
  • 6 + 4 =