جەژنی سه‌دەمین ساڵیادی شانۆنامە نووسینی کوردی به‌ڕێوه‌ چوو

دوێنێ ئێواره‌ به‌ به‌شداری مامۆستایان و لاینگرانی شانۆی کوردی ڕێوڕه‌سمی جەژنی سەد ساڵەیی شانۆنووسی کوردی له‌ زانکۆ کوردستان به‌ڕێوه‌ چوو.

به‌ ڕاپۆرتی ئاژانسی مێهر، دوێنێ ئێواره‌ به‌ به‌شداری مامۆستایان و لاینگرانی شانۆی کوردی ڕێوڕه‌سمی سه‌دەمین ساڵیادی شانۆنامەنووسیی کوردی له‌ زانکۆ کوردستان به‌ڕێوه‌ چوو.

به‌ پێی ئه‌م ڕاپۆرته‌، یه‌که‌م شانۆی کوردی به‌ ناوی "مه‌می ئاڵان" و له‌ نووسینی عه‌بدولڕه‌حیم حه‌کاری له‌ ساڵی ۱۹۱۸ نووسراوه‌ و هه‌ر به‌م بۆنه‌وه‌ زانکۆ کوردستان ڕێوڕه‌سمێکی به‌ڕێوه‌ برد.

له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م ڕێوڕه‌سمه‌، فه‌ردین ئه‌خلاقیان، سه‌رۆکی زانکۆی کوردستان وتی: ئاماده‌بوونی هه‌موو میوانی به‌ڕێز له‌ سه‌رجه‌م شاره‌ کوردییه‌کان ڕێز ده‌گرم و ئه‌م ئاماده‌ بوونه‌ دڵگه‌رمییه‌ بۆ ئێمه‌ که‌ درێژه‌ی زیاتر به‌م به‌رنامه‌ فه‌رهه‌نگیانه‌ بده‌ین.

ئه‌و زیادی کرد: یه‌کێک له‌ بنه‌ما سه‌ره‌کییه‌کانی هه‌ر کۆمه‌ڵگایه‌ک، پێڵشکه‌وتنی فه‌رهه‌نگی ئه‌و کۆمه‌ڵگایه‌ و له‌م نێوانه‌دا هونه‌ر، به‌ تایبه‌ت هونه‌ره‌کانی وه‌ک شانۆ و سینه‌ما ڕۆڵی گرنگیان له‌ ئه‌ستۆیه‌. شانۆنووسی یه‌که‌م جۆری بوونی ئه‌م هونه‌رانه‌ له‌ مێژووی مرۆڤدا بووه‌، به‌ڕاستی جێگه‌ی خۆشحاڵییه‌ که‌ شانۆ نووسی کوردی زیاتر له‌ ۱۰۰ پێشینه‌ی هه‌یه‌.

سه‌رۆکی زانکۆ کوردستان هه‌روه‌ها وتی: یه‌کێک له‌ ئامانجه‌ سه‌ره‌کییه‌کانی زانکۆ کوردستان به‌رز کردنه‌وه‌ی ئاستی فه‌رهه‌نگی کوردستانه‌ و هه‌ر به‌م بۆنه‌وه‌ به‌رنامه‌ی سه‌دەمین ساڵیادی شانۆ نووسی کوردیمان به‌ڕێوه‌ برد، ئێمه‌ به‌رده‌وام ده‌بین له‌م جۆره‌ به‌رنامانه‌ و هیوادارین ساڵی داهاتوو ئه‌م به‌رنامه‌یه‌ له‌ ئاستێکی گه‌وره‌ تر و فراوان تر به‌ڕێوه‌ بچێت.

ئه‌خلاقیان له‌ کۆتایی قسه‌کانی خۆی سپاسی ئه‌نجومه‌نی زمانی کوردی و ئه‌نجومه‌نی لێکۆڵینه‌وه‌ی هونه‌ری کرد به‌ بۆنه‌ی به‌ڕێوه‌ بردنی ئه‌م ڕێوڕه‌سمه‌.

هه‌روه‌ها له‌ درێژه‌ی ئه‌م به‌رنامه‌یه‌، دوکتور به‌ختیار سه‌جادی وتی: شانۆ له‌ ڕۆژئاوا زیاتر له‌ ۲ هه‌زار ساڵ پێشینه‌ی هه‌یه‌ و ۴۰۰ ساڵ به‌ر له‌ زاین به‌ زمانی یۆنانی شانۆ نامه‌ نووسراوه‌. گرنگی شانۆ له‌ یۆنانی کۆن به‌و پله‌یه‌ بووه‌ که‌ ئه‌ره‌ستو له‌ کتێبی "ته‌کنیکی شێعر" ئاماژه‌ی داوه‌ به‌ شانۆ و گرنگی ئه‌م هونه‌ره‌ له‌ فه‌لسه‌فه‌ی یۆنان.

وتیشی: برتراند راسل له‌ لێکۆڵینه‌وه‌کانی خۆی سه‌باره‌ت به‌ فه‌له‌سه‌فه‌ له‌ یۆنانی کۆن به‌م خاڵه‌ هه‌ره‌ گرنگه‌ ئاماژه‌ ده‌کات که‌ ئه‌ساسه‌ن لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ فه‌له‌سه‌فه‌ به‌بێ لێکدانه‌وه‌ی دروست و وردی شانۆنامه‌کانی یۆنان مومکین نییه‌. له‌ ڕۆژهه‌ڵات کرده‌ی شانۆیی هه‌بووه‌، وه‌ک ده‌بینین له‌ زۆربه‌ی ئاینه‌کان جۆرێک له‌ شانۆگه‌ری هه‌یه‌، به‌ڵام وه‌ک بیرۆکه‌ و به‌ دەق شانۆ له‌ ڕۆژهه‌ڵات ئاماده‌ نه‌بووه‌، به‌لای ئێمه‌وه‌ خودی شانۆ نووسی و تێکستی شانۆیه‌ که‌ گرنگی هه‌یه‌ چون کاریگه‌ری ئه‌م ستایلی نووسینه‌ له‌ سه‌ر چوارچێوه‌کانی زمان یه‌کجار گرنگه‌.

ئه‌م مامۆستایه‌ی زانکۆ کوردستان وتی: بۆ یه‌که‌م جار له‌ ساڵی ۱۹۱۸ عه‌بدول ڕه‌حیم حه‌کاری یه‌که‌م شانۆی کوردی به‌ زاراوه‌ی کرمانجی نووسی، ئه‌و که‌سێک بوو که‌ ئاگاداری ئه‌ده‌بی سه‌رده‌می خۆی بوو، له‌ ڕاستیدا ئه‌م شانۆیه‌ له‌ زیندان له‌ زه‌ینیدا خوڵقا و دواجار ساڵی ۱۹۱٨ نووسی، هه‌ر بۆیه‌ من به‌رده‌وام له‌ دوای ئه‌وه‌ بووم تاکوو ساڵی ۲۰۱۸ بگات و پێشنیاری وه‌ها مه‌راسمێک به‌ زانکۆ کوردستان بده‌م. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ زاراوه‌ی سۆرانی ۷۰ ساڵ به‌ر له‌ ئێستا شانۆنامه‌ نووسی ده‌ستی به‌ کار کرد و مامۆستا پێره‌مێرد و گۆڕان یه‌که‌م شانۆنامه‌کانی زاراوه‌ی سۆرانیان نووسی.

سه‌جادی وتی: خودی وشه‌ی شانۆ له‌ زمانی کوردی پێشینه‌که‌ی بۆ ۷۰ ساڵ به‌ر له‌ ئێستادا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ و له‌ وشه‌ی سینۆ-ی ئیتالیایی وه‌رگیراوه‌ و یه‌که‌م جار له‌ لایه‌ن مامۆستا گۆڕانه‌وه‌ داڕێژراوه‌ و به‌ کار هاتووه‌. واتا شانۆ وشه‌یه‌کی مۆدێرن و نوێیه‌. بۆ من ده‌قه‌ شانۆییه‌کان زیاترین گرنگیان هه‌یه‌ و چون چوارچێوه‌ی شانۆنووسی به‌ جۆرێکه‌ که‌ ئه‌و زمانه‌ی پێی ده‌نووسرێت ناچار ده‌بێت گۆڕانکاری بنه‌ڕه‌تی له‌ چوارچێوه‌ی خۆی ساز بکات تاکوو بتوانێت ماناکان و فۆرمی شانۆگه‌ری بۆ به‌رده‌نگه‌کانی بگوازێته‌وه‌، ئه‌م کارامه‌یانه‌ش له‌ زماندا به‌ هۆی شانۆ نووسییه‌وه‌ ساز ده‌بێت زیاترین کاریگه‌ریان له‌ به‌شی دیالۆگ و توانی گفتوگۆ کردندا ده‌بێت.

هه‌روه‌ها له‌ درێژی ڕێوڕه‌سمی سەدەمین ساڵوه‌گه‌ڕی شانۆنووسی کوردی، دوکتور خه‌سره‌و سینا وتی: ڕاسته‌ که‌ یه‌که‌م شانۆ وه‌ک ده‌ق له‌ ۱۰۰ ساڵ به‌ر له‌ ئێستا نووسراوه‌، به‌ڵام من لام وایه‌ که‌ شانۆگه‌ری وه‌ک ده‌ق پێشتریش له‌ زمانی کوردیدا ئاماده‌ بووه‌، بۆ نموونه‌ له‌ دیالۆگه‌کانی نێوان مه‌م و زینی ئه‌حمه‌د خانی.

ئه‌و زیادی کرد: بۆ ئاگاداریتان شێکسپیه‌ر هه‌موو دیالۆگی شانۆکانی به‌ شێعر داڕشتووه‌، واتا فۆرمی شێعری سه‌رده‌می خۆیی هه‌یه‌، که‌واته‌ ئێمه‌ وه‌ک ده‌قیش شێوازی شانۆیمان هه‌بووه‌، ئه‌وه‌ی گرنگه‌ ئێمه‌ بیزانین ئه‌مه‌یه‌ که‌ چه‌ند ئێمه‌ له‌م هونه‌ره‌دا توانیمانه‌ خواست و بیرۆکه‌ی تاکی کورد تێیدا بجوڵێنین.

سینا هه‌روه‌ها وتی: وه‌ک ده‌زانین له‌ کوردستانی تورکیا وه‌ک یه‌که‌م شانۆنامه‌ی کوردی نووسرا، به‌ڵام له‌ هه‌رێمی کوردستان زیاتر په‌ره‌ی سه‌ند و له‌ ئێرانیش کاری شانۆیی کردن زیاتر به‌ وه‌رگێڕانی ده‌قه‌ شانۆییه‌کان ده‌ستی پێ کرد. وه‌رگێڕان پڕۆسه‌یه‌کی پێویسته‌ به‌ڵام ناکرێت شانۆیه‌کی دیگه‌ران بکه‌ینه‌ کوردی و ناوی شانۆی کوردی لێبنێین ئه‌وه‌ی گرنگه‌ به‌رهه‌م و نووسینی شانۆ به‌ زمانی کوردییه‌ و ئه‌وه‌ی ئێمه‌ش له‌م بواره‌دا چیمان هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵگاکانی دیکه‌ دابه‌شی بکه‌ین، له‌ ڕووی نووسینی شانۆ به‌ کوردی زۆر لاوازین و جێگه‌ی کاری یه‌کجار زۆری هه‌یه‌.

ئه‌م مامۆستایه‌ی زانکۆکانی ئێران ئاماژه‌ی دا: یه‌که‌م پرسیار له‌م ڕێگه‌دا ئه‌وه‌یه‌ که‌ چی شانۆی کوردییه‌؟ واتا چ ده‌بێت ڕچاو بکه‌ین تاکوو شوناسی کوردی به‌ شانۆی کوردی بده‌ین؟ 

ئه‌و جه‌ختی کرد: من له‌ لێکۆڵینه‌وه‌کانی خۆم به‌م چه‌ند مه‌رجه‌ سەره‌کییه‌ گه‌یشتووم؛ یه‌که‌م زمان واتا به‌ کوردی نووستین و بیر کردنه‌وه‌، دووهه‌م بیره‌وه‌ری گشتی کۆمه‌ڵگای کوردی، واتا سوود بردن له‌ خاڵه‌ هاوبه‌شه‌کان، سێهه‌م جوغڕافیا، واتا کاتێک ئێمه‌ شانۆی کوردی ده‌نووسین هه‌موو شوێنێک که‌ کوردی تێدا نیشته‌جێ بێت ده‌توانێت ببێته‌ ئامرازی شانۆی کوردی، چواره‌م که‌لتوری گشتی و خاڵه‌ هاوبه‌شه‌کان، پێنجه‌م شوێن، واتا نووسه‌ری شانۆی کوردی ده‌بێت بتوانێت به‌ خوێنه‌ر یان بینه‌ر بیسه‌ڵمێنێت که‌ ڕووداوه‌که‌ له‌ شوێنێکی کوردیدا ڕوویداوه‌ تاکوو ئه‌و بتوانێت خه‌یاڵی بکات.

سینا له‌ کۆتایدا وتی: ئێمه‌ پێویستمان به‌وه‌یه‌ ئه‌م خاڵانه‌ به‌ وردی له‌به‌رچاو بگرین تاکوو بتوانین نووسینی شانۆ به‌ زمانی کوردی به‌ ئاستێکی باش بگه‌یه‌نین.

شایانی باسه‌ که‌ له‌ میانه‌ی ئه‌م ڕێوڕه‌سمه‌ شانۆی مه‌می ئاڵان له‌ لایه‌ن خوێندکارانی زانکۆ کوردستان نمایش کرا و له‌م چه‌ند که‌سایه‌تییه‌ بواری شانۆی کوردی ڕێز گیرا:

 ئیسماعیل پاشایی، خه‌سرو سینا، جه‌لال نه‌سیری، ڕه‌زا شه‌جێعی، سیمین چایچی، سابیر دڵبینا، سابیر نیکبه‌خت، عه‌لیڕه‌زا محه‌مه‌دیان، زاهد ئارمی، ره‌حمان هوشیاری، به‌ختیار په‌نجەیی، ره‌حیم عبدول ڕه‌حیم زادە، تریفە که‌ریمیان و غوڵامڕه‌زا هێمه‌تیان.

News Code 17173

نیشانەکان

بۆچوونی ئێوە

You are replying to: .
  • 2 + 2 =