زمانێ  که‌ ۵۰۰ ساڵ زمانی ئەدەبی کوردی بووە، ئێستا هیچی لێ نەماوەتەوە

شاعر و نووسه‌رێکی کوردی هه‌ورامانی کتێبێکی کلاسیک و ناوداری سه‌عدی شیرازی کرده‌ووته‌ هه‌ورامی و ڕه‌وانه‌ی بازاڕی کتێبی کردووه‌.

ئاژانسی هه‌واڵی مێهر، به‌شی کوردی؛ حافز ئه‌حمه‌دی، وه‌رگێڕ و شاعیری لاوی کورد له‌ هه‌ورامانی ئێران، له‌م دواییه‌دا کتێبی گوڵستانی سه‌عدی شیرازی که‌ یه‌کێکه‌ له‌ کتێبه‌ ناوداره‌ کلاسیکه‌کانی ئێران، بۆ زمانی هه‌وارمی وه‌رگێڕا و تاکوو ئێسته‌ له‌ لایه‌ن چینی ئه‌ده‌بیه‌وه‌ پێشوازییه‌کی باشی لێکراوه‌ و هه‌رم به‌م هۆیه‌شه‌وه‌ ئه‌م گفتوگۆیه‌مان له‌گه‌ڵ ئه‌نجام داوه‌.

*کورته‌یه‌ک سه‌باره‌ت به‌ ژیانی خۆت باس بکه‌ و چۆن بوو که‌ زمان و ئه‌ده‌بی هه‌ورامیت بۆ کار کردن هه‌ڵبژارد و ده‌ته‌وێت بۆ داهاتوو چی بکه‌ی؟

 لە دایک بووی هەورامانی تەختم، سەرووپیری ـ  ۲۳ ساڵ تەمەنمە. لە شێعرا بە (سەروەش = سەرخۆش) ئەمناسن. لە ساڵی ۸٦ی هه‌تاوی تێگه‌یشتم که ‌به‌هه‌ره‌ی شێعریم هه‌یه‌. دەستم کرد بە شێعر نووسین و دواجار لە ساڵی ۹۲ی هه‌تاوی  ده‌ستم کرد به‌ وەرگێڕانی گوڵستان. داهاتوو نادیاره. بەڵام پلانم زۆره بۆ وەڵاته‌که‌م. بە یارمەتی خوای گەورەوە هه‌ر هه‌موومان ده‌بێت هه‌وڵ بده‌ین تاکوو کتێب خانەیەکی گەورە بۆ زمانی کوردی دروست بکه‌ین.

*چۆن بوو بڕیارت دا وه‌رگێڕان به‌ هه‌وارمی بکه‌ی؟

هەر کەسێک بۆ پاراستنی زمانی خۆی هەوڵ دەدات. منیش هەر وەک هه‌موو نووسەران و وەڕگێڕانی دیکە، یەکەمجار پاراستنی زمانی خۆمم له‌ بەرچاو بوو. هەروەها ویستم تاکوو ئه‌وانه‌ی هەورامیش نین، له‌گه‌ڵ ئەدەبیاتی هەورامی کە بنەمای ئەدەبیاتی کوردییه‌ ئاشنا بکه‌م ـ

*ئایا به‌ر له‌وه‌ی گوڵستانی سه‌عدی بکه‌یته‌ هه‌ورامی ده‌قی دیکه‌شت کردبووه‌ کوردی؟

 نەخەیر، گوڵستانی سەعدی یەکەم بەرهەمم بوو کە هاتە بازاڕ. ئەگەرچی پێش لەوە ده‌قی ئەدەبی و شێعر و شتی دیکه‌م نووسیبوو، بەڵام بەرهەمم نەبووه‌ و به‌ ئاستی کتێب نه‌گه‌یشتبوون.

*بۆچی گوڵستانی سه‌عدیت هه‌ڵبژارد؟

گوڵستانی سەعدی کتێبێکی زۆر زۆر بە نرخە. ده‌ریایه‌کی پڕ پڕ لە زاناییه‌. زۆربه‌ی ڕیش چەرمووه‌کانی هەورامی زمان، مەسەڵ و چیرۆکه‌کانی گوڵستانیان له‌به‌ره‌. گشتیان فەرمایشەکانی شێخی سەعدی‌ له‌ میوانییه‌کان و بۆنه‌کاندا ده‌ڵێنه‌وه‌. کە واتە منیش هەر لە مناڵییه‌وه‌ شتم سه‌باره‌ت به‌ گوڵستانی سه‌عدی دەزانی، بەڵام به کەم و کۆڕیه‌وه‌. کە گەورە بووم و گوڵستانم خوێندەوە، دیم هەموو ئەو شتانەی کە بیستوومە لێرەدا هەیە، به‌ڵام ئه‌مجاره‌یان به تەواوی و تێر و ته‌سه‌لی. داخم لێ ئەهات کە ئەم شتانە به زمانی خۆم لە کتێبخانەکانماندا نەبێت. گوڵستانی سەعدی کتێبێکە کە به ڕای من بۆ هەرکەسێک پێویستە. هەرکەسێک، گرنگ نیه کێیه و چی ئەکات و ته‌مه‌نی چه‌نده‌.

وه‌ک ده‌زانی گوڵستان دەقێکی یه‌کجار ئه‌سته‌م و یه‌کده‌ست و به‌ هێزی هه‌یه‌ له‌ زمانی فارسیدا، چۆن توانیوته‌ ئه‌م ده‌قه‌ به‌هێزه‌ بۆ زمانی کوردی هه‌ورامی بگوازیته‌وه‌؟

بەڵێ وایه. بەڕاستی نەسرێکی پێچ پڵووچ و ئاڵۆزی هەیه. بەڵام ئه‌وه‌ش ڕێگه‌ی خۆی هەیە. کە کەوتیتە سەر شێوازه‌که‌ی ئاسان ئەبێتەوە و زور به ئاسانی ئەتوانی وه‌ریبگێڕیته‌ سه‌ر زمانی کوردی. هه‌ڵبه‌ت هەر کەسێک ناکەوێتە سەر شێوه‌که‌ی ده‌بێت ئه‌ده‌بی کلاسیکی فارسی به‌ باشی بناسی. ده‌بێت به‌لاوه‌تر ڕاهێنانی باشت به‌ زمانی کوردی کردبێت.

ئەم کاره بۆ منیش زۆر سەخت بوو، به‌ڵام به یارمەتی خودای گەوره‌، توانیم وەریگەڕێمە سه‌ر زمانی هه‌ورامی.

*ئایا پێشتر ده‌ق له‌ شێوه‌ی ده‌قی گوڵستان له‌  هه‌ورامیدا بووه‌ که‌ ئیوه‌ وه‌ک سه‌رچاوه‌ی زمانی بۆ وه‌رگێڕانی گوڵستان یارمه‌تی لێوه‌بگری؟

بەداخەوە زمانی هەورامی تەنیا زمانێکە کە کاری زۆر که‌می له‌سه‌ر کراوه‌. لەو بابەتەوە ده‌ڵێم کە زمانێک ۵۰۰ ساڵ زمانی ئەدەبی کوردەواری بووە، ئێستا هیچی لێ نەماوەتەوە. مەبەستم شێعر نییه. بەڕاستی شێعرمان زۆره له‌ زمانی هه‌ورامیدا. بەڵام هیچ دەقێکمان نییه تاکوو وه‌ک سه‌رچاوه‌ و به‌نه‌ما بتوانین ئیشی له‌سه‌ر بکه‌ین. لە بەر ئەمە منیش هیچ سەرچاوێکم نەبوو و هەر بە تەنیایی ئەم کارم ئه‌نجام دا، هه‌ڵبه‌ت له‌ زۆر وشه‌ و ده‌سته‌واژه‌ی نێو شێعره‌کانی هه‌وارمان که‌ڵکم وه‌رگرت.

تاکوو ئێسته‌ پێشوازی له‌ وه‌رگێڕانه‌که‌ت چۆن بووه‌، به‌ تایبه‌تی که‌ گوڵستان له‌و کتێبانه‌یه‌ که‌ له‌ حوجره‌ کوردییه‌کاندا وه‌ک وانه‌ وتراوه‌، ئایا هیچ حوجره‌یه‌کی هه‌ورامان ویستوویه‌تی به‌ کوردی له‌ ڕووی وه‌رگێڕانه‌که‌ی تۆوه‌ گوڵستان به‌ وانه‌ بڵێته‌وه‌؟

پرسیارێکی ئه‌سته‌مه‌، نازانم چی بڵێم، زۆر به داخەوە، نەخەیر. ته‌نانه‌ت نیوەی مامۆستایانی ئایینی لە هەورامانا هێشتا چاویان پێ نەکەوتووە.  مامۆستایان ئه‌ڵێن خۆمان دەیزانین و پێویستێکمان بەوە نییە کە کوڕێکی گه‌نجی عه‌وام پێمان پیشان بدات. بەڵام ئەمە پیشاندان نییه. ئەمە ڕاهێنان به‌ زمانی کوردییه‌. ئەم بەرهەمە لە ژێر چاودێڕی سێ کەسی گەورەی هەوراماندا ئه‌نجام دراوه‌ و هه‌رچی من هه‌ڵه‌م کردبێت ئه‌وان ڕاستیان کردووه‌ته‌وه‌. لانی کەم ئێستا ده‌بێت لە بواری ماناوه‌ هەڵەی کەمی تێدا بێت، یان هەر نەیبێت. بەداخەوە مامۆستاکانمان پێشوازی لێ ناکەن. خەڵکەکەی خۆیشمان کە ئێتر باسی نەکەم باشتره.

شایانە ئەمەش باس بکه‌م کە ئەم بەرهەمە جیا لە ئێران، لە هەورامانی ئه‌ودیویش ده‌ست ده‌که‌وێت. یانی لە کتێبخانه‌کانی هەڵەبجەی شەهید و بیارەدا ده‌توانن ده‌ستی بخه‌ن...

*له‌ ژیانی ئاسایتا به‌ چیه‌وه‌ سه‌رقاڵی، کار و ئیشی ڕاسته‌قینه‌ت چییه‌ و چۆن گو‌زه‌رانی ژیان ده‌که‌ی؟

لە مەریوانا له‌ به‌شی ئەدەبیاتی فارسی دەخوێنم. هەر وەها لە هەورامانا ڕستوورانێکی بچووکی سوننەتیمان هەیە و بۆ خۆم ئیشی تێدا ده‌که‌م و هه‌ر کات ئیشم نه‌بوو کاری ئه‌ده‌بی ده‌که‌م. له‌ ڕووی داراییه‌وه‌ به‌ باشی پێداویستییه‌کانی ژیانمان دابین ناکات، به‌ڵام سازاوین له‌گه‌ڵی...

*ئایا بۆ کۆتایی هیچی دیکه‌ هه‌یه‌ پێت خۆش بێت باسی بکه‌ی؟

سڵامم هه‌یه‌ بۆ هه‌موو خوێنه‌ری کورد و ته‌نیا ئەمە غەزەڵێک لە خۆمه‌ که‌ به‌ هه‌ورامی پێشکەشی ده‌که‌م و هیوادارم به‌ دڵیان بێت:

تا نەسۆچۆ پووشه زەردەو سەربەرەو هێلیانەکێم
ئاشقتنا، هەر مەنوو ئاشق به تۆ بێگانەکێم!

واتەبێت نەوتەو جەفاکاری مجوو تا سۆچنووت
هەرسەکێم بەنزیننێ، خەم چی وەری تاقانەکێم؟

چن به وردی جەن جەنت کەردەن دڵم، ئەی ئافەرین
شەرمەساری و ڕووسیاوی پەی ڕووەو ئاوانەکێم

حەتمەنا سۆچی ئەگەر تۆ بژنەوی حاڵی گولیم
خۆ نمەی وینی، نەبی جارێ چڕوو مێمانەکێم!

هەوکە مارا پەی بەرەیما نۆبە نۆبەی داخەکێت
زوو ژەنوو پشکۆڵەکەی ڕەمموووە تا هەیوانەکێم

تەق تەقوو پاڵایەکاشا تا سەروو بانی ملۆ
بانەکەی ناوا به خاک و بووڵە شانا نانەکێم

چن خوێڕی ڕۆچنی ماڕا، پڕاره و مێنێ لام
دانه دانەی فڕ مدەوشا، تا کە مەڕیا شانەکێم

وڵ وڵا جەرگم، وەفادارا بەڵام هەر تا ئەبەد
نا کە مەوڕۆ، هێقما، پێسەو دڵوو تەیمانەکێم

تۆ وەشت بۆ نازەنینەم، ئەر مرۆ "سەروەش" بەتوون
تا نەبوو پەی پەی مەنۆ یاگێوه پەی پەیمانەکێم...

News Code 4960

نیشانەکان

بۆچوونی ئێوە

You are replying to: .
  • 6 + 7 =