حه‌سه‌ن زیره‌ک، حه‌سه‌ن زیره‌ک نه‌بوو!

"حه‌سه‌ن زیره‌ک، حه‌سه‌ن زیره‌ک نه‌بوو؛ به‌ڵکوو به‌سه‌رهاتی مه‌رگه‌ساتی غوربه‌ت و ته‌نیایی هه‌موومان بوو. له هونه‌ری نه‌ته‌ویی که‌سانێکی وه‌کوو زیره‌کدایه که گله و گازه‌نده‌ی نه‌ریتی و چاره‌نووس‌بینانه به‌ره‌و ره‌خنه و رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی کۆنکرێت و ئیراده‌گه‌رانه وه‌رده‌چه‌رخێت."

ئاژانسی هه‌واڵی مێهر، به‌شی فه‌رهه‌نگ و هونه‌ر- دوکتۆر مه‌سعوود بیننده‌: ڕه‌نگه‌ که‌متر که‌سێک له‌ کۆمه‌ڵگای کورده‌واریدا‌ هاوچه‌شنی حه‌سه‌ن زیره‌ک وه‌کوو سه‌رتۆپی ئیراده‌ی ژیان و سه‌رچه‌شنی ئاواتی چێژ و خۆشی ده‌رکه‌وتبێ و ته‌وژمی‌ئه‌م حه‌زه‌ هه‌م له‌ شێوه‌ی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ژیان و هه‌م له‌ گۆرانی و ئاهه‌نگه‌کانیدا به‌ ڕوونی و ڕاشکاوی خۆی نواندبێ.

 له‌ ڕوانگه‌ی ده‌روونشیکارییه‌وه‌ نه‌بوونی سێبه‌ری به‌رده‌وامی‌باوک به‌سه‌ر ژیانی حه‌سه‌نی منداڵه‌وه، ڕه‌وتی نه‌زمی‌ئودیپیی ڕاهاتنی تێک ده‌شێوێنێ و هۆگری جیهانی دایک و نه‌زمی‌ژنانه‌ی ده‌کات؛ جیهانێک که‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی ڕێسامه‌ندی و چه‌قبه‌ستوویی قانوونی باوک دژ به‌ ناوه‌ندته‌وه‌ری و نه‌زمی‌باوکانه‌یه‌ و خۆی له‌ بێناوه‌ندی و بێ بنه‌ماییدا (antifoundationalist) ده‌بینێته‌وه‌. که‌وایه‌، حه‌سه‌ن زیره‌ک به‌ پێچه‌وانه‌ی نه‌زمی‌باوک‌سه‌روه‌رانه‌ی کۆمه‌ڵگای کوردی، په‌یوه‌ست به‌ مێژووی ونبوو و ناهوشیاری ئه‌م کۆمه‌ڵگایه‌ ده‌بێته‌وه‌ که‌ ئاسه‌واره‌کانیشی له‌ ئه‌ده‌بی زاره‌کی و به‌یت و به‌نده‌کاندا ده‌بینرێته‌وه‌؛ ئه‌و میتراییسمه‌ ژنانه‌یه‌ که‌ به‌رهه‌می‌کۆمه‌ڵگای وه‌رزێڕیی سه‌ره‌تایی له‌ مێژووی مێزۆپۆتامیا بووه‌ که‌ دواتر له‌ لایه‌ن فه‌رهه‌نگی شوانکاره‌یی عیبری و ئارییه‌کانه‌وه‌ تێک ده‌چێت و فه‌رهه‌نگی یه‌کتاخوازانه‌ی ئاسمانگه‌ڕی و ئه‌وپه‌ڕخوازی جێگری ده‌بێت.

حه‌سه‌ن له‌ ته‌مه‌نی منداڵیدا دایکی ڕاسته‌قینه‌شی لێ دوور ده‌که‌وێته‌وه‌، هه‌ر به‌و بۆنه‌یه‌وه‌ هه‌ستی دایکخوازانه‌ی به‌رزه‌جێ ده‌بێته‌وه‌ و له‌ فانتازیای هونه‌ری و مه‌به‌ستی ئه‌ویندارانه‌یدا به‌ خه‌ستی ڕه‌نگ ده‌داته‌وه‌. ناوی ئه‌و کچ و ژنانه‌ی که‌ به‌رده‌وام له‌ گۆرانییه‌کانی زیره‌کدا دووپاته‌ ده‌بنه‌وه‌ زۆرتر له‌وه‌ی به‌رهه‌می‌سۆبژێکتیویته‌ی پیاوسه‌روه‌رانه‌ بۆ ژێرده‌ست خستنی ئۆبژه‌ی ژنانه‌ بێت، به‌رهه‌می‌فانتازیایه‌کی ناشێوازمه‌ندی ژنانه‌یه‌:

“ڕه‌ش ئه‌سمه‌ر، ئایشێ، مریه‌مێ، سه‌بری، که‌ژاڵ، ئامینێ، ئامه‌، ڕابه‌، ڕه‌زیه‌، نوسره‌ت، تووبا، فاتم، ئافتاو، نه‌زاکه‌ت، له‌یلێ، مه‌هتاب، حه‌لیم، شه‌هێن، شه‌هلا، خه‌جێ، مه‌ستووره‌، سۆیبه‌، تووران، پیرۆز، عیسمه‌ت و…”.

ئه‌م فره‌ژنییه‌ له‌ به‌سته‌ و گۆرانییه‌کانی زیره‌کدا که‌ وا دیاره‌ له‌ ژیانی ڕاسته‌قینه‌ی خۆشیدا ده‌رکه‌وته‌ی هه‌بووه‌، سه‌ربه‌ندێکه‌ بۆ یه‌ک ناوی پیرۆز که ناوشیاری زیره‌کی پێوه‌ گرێ دراوه‌ و به‌رده‌وام ئابووریی مه‌یل و ئاڕاسته‌ی لیبیدۆی هونه‌رمه‌ندی دیاری کردووه‌: «ئامین دایکی حه‌سه‌ن زیره‌ک»

زیره‌ک له‌ وه‌سفی ئه‌م ژنانه‌دا که‌ بۆ ئه‌و هێمای جوانی و خۆشه‌ویستی و به‌ گشتی حه‌زی ژیان و تامه‌زرۆی ژیندۆستی بوون، ئه‌و وێنه‌ و وه‌سفه‌ سروشتییانه‌ به‌کار ده‌هێنێ که‌ له‌ ئه‌ده‌بی زاره‌کی و فه‌رهه‌نگی هه‌موانه‌کیی کۆمه‌ڵگای کوردستاندا باوه‌ و به‌ گوێی خه‌ڵکی ئاشنا و له‌ به‌ر دڵانه‌:

“چاومه‌ست‌، که‌ومل، که‌ویار، به‌ڕه‌زای شاخان، که‌نێره‌ی چۆم، گوڵی سێڵاو، به‌فری کوێستان، ئه‌ستێره‌ی ڕۆژ، ئه‌ستێره‌ی سیوه‌یل، مه‌ڕدۆشی جاران، بێری، خونچه‌ی سه‌ر چڵ، شه‌مامه‌ی به‌ بۆن، هه‌ناری ئاودار، ئه‌ستێره‌ی بیست و دوو، هه‌ناری نێو هه‌نجیران، کارگی نێو ڕێواسان، دوڕی نێو ئه‌ڵماس، دۆلاری نێو لیران، باخی هه‌نار، باخی بێ، باخی سێو، له‌ولاو، تووله‌ مێو، ڕه‌شه‌ ڕه‌یحانه‌، به‌فری قه‌ندیل، دار مێخک، سێوی سه‌رلک، گوڵی نێو په‌رژین، گه‌ردن گوڵدان، لیمۆی کاڵ، زه‌رده‌ بێ، هه‌ناری له‌ نێو ڕه‌ز، قۆخی نێو هه‌نجیران، گوڵی شه‌شپه‌ڕ، نارنج و لیمۆ، کارمامز، سووره‌ گوڵ، مه‌زه‌دار، ماینی کوێت، ماینی که‌حلان، ماینی به‌ڵه‌ک، هه‌ڵاڵه‌ی زه‌رد، شه‌تڵی شلێره‌، کۆتره‌ باریکه‌ی، لێو ئاڵ، چڵه‌ بیزا، شه‌مامه‌ی ساوا، چاو باز، ئه‌برۆ سه‌قه‌ڕ، گه‌ردن زه‌رد، که‌وباڕ، شمقاڕ، ته‌ڕلان، خاسه‌ که‌و، دندووکی که‌و، مانگی تابان، شمشاڵ، هه‌ڵووچه‌ی کاڵ، به‌فری ئاڵمه‌ڵوو، خونچه‌ی سێو، داری شمشاد، په‌نیری کوردی، کارخانه‌ی قه‌ند، کشمیش، شه‌مامه‌ی سه‌رته‌رز، گوڵی  لیمۆ و…”.

زیره‌ک هه‌روه‌ها هه‌ستی به دۆخی ناله‌باری ژنان و کچانی کورد کردوه که گیرۆده‌ی ده‌ستی پیاوسالاری بوونه و له به‌ستێنی کۆمه‌ڵگای داخراوی خێڵه‌کیدا له‌ هه‌موو بوارێکه‌وه تووشی هه‌ڵاواردن و نابه‌رابه‌ری کراون. هه‌ر بۆیه له گۆرانییه‌کانیدا تا مه‌جالی هه‌بووبێت ئاوڕی له مه‌ینه‌ته‌کانی ئه‌م توێژه خامۆشه‌ی کۆمه‌ڵگای کوردی داوه‌ته‌وه و به باڵای توانست و تێکۆشانه‌کانیاندا هه‌ڵیداوه:

کیژێکی کوردی سه‌ربه‌ست خوڵقاوی 

به‌ داوی گه‌ردوون گیرۆده ماوی

کیژه کورد بۆچی زه‌رد هه‌ڵگه‌ڕاوی

له بۆ رۆژی خۆت ئاوا داماوی

جوان تێده‌کۆشی بۆ نیشتمانی

کیژه‌ کورده‌که‌ی تفه‌نگ له شانی                           

 منداڵ هه‌ڵده‌گری له دوژمنانی

کیژه‌ کورده‌که‌ی له شاخ و چیا    

 قه‌ولت ده‌ده‌مێ ببه دڵنیا

وا سه‌رده‌که‌وی له‌م ته‌نگاویا

هه‌ر به‌و پێیه‌ که‌ هزر و ئاوه‌زی حه‌سه‌ن پێ به‌سته‌ و ئه‌ستۆبه‌ندی ناوه‌ند و چه‌قێکی دیاریکراو نه‌بووه‌، هونه‌ره‌که‌شی بازنه‌ی ناوچه‌گه‌رانه‌ی تێپه‌ڕاندووه‌ و له‌باتی مۆرکی ناوچه‌یی، شوناسێکی کوردستانی و ئیتۆسێکی ژه‌ڤه‌رکوردستانی پێوه‌ دیاره‌؛ هه‌ر بۆیه‌ له‌ گۆرانیه‌کانیدا وشه‌ی کوردی و فارسی و لوڕی و هه‌وای عه‌ره‌بی و ئه‌رمه‌نی و به‌ پێی زه‌رووره‌تی مێلۆدیا و ڕیتم، دێن و ده‌چن و گوێگر و به‌رده‌نگی عه‌جه‌میش بۆخۆیان ده‌سته‌به‌ر ده‌که‌ن. زیره‌ک که‌ ده‌کرێت وه‌کوو مارکۆپۆلۆی گۆرانیبێژانی کورد ناودێری بکه‌ین، به‌ هۆی په‌ره‌نه‌سه‌ندوویی کوردستان و نه‌بوونی ئیزگه‌ی ده‌نگ و ده‌سه‌ڵاتی پشتیوان، زیاتر له‌ غوربه‌تدا (تاران، به‌غدا، موسڵ، ته‌ورێز) هونه‌ری خۆی پێ گه‌یاندووه‌ و وه‌شانی کردووه‌. غوربه‌ت بۆ هونه‌رمه‌ندی کورد به‌ گشتی سه‌ره‌ڕای ئازاری دووری و ده‌ردی ناسۆری جودایی، هه‌وێنی بزواندنی هه‌ست و سۆزی هونه‌رمه‌ندانه‌ بووه‌ و ئه‌م دۆخه‌ش لای زیره‌ک بێگومان له‌ به‌رز کردنه‌وه‌ی ئاستی داهێنان و تۆکمه‌ کردنی نوێگه‌ری له‌ ئاهه‌نگ و مێلۆدییه‌کانیدا ده‌وری سه‌ره‌کی نواندووه‌.

«جێم نییه‌ تیا بسره‌وم خاكم به ‌سه‌ر بێ‌ لانه‌ خۆم

بێ‌ كه‌س و بێ‌ یار و‌هاوده‌م، بێ‌ مه‌ی و مه‌یخانه‌ خۆم»

زیره‌ک هه‌روه‌ها به‌یتێکی فارسی ده‌خوێنێ که‌ تێیدا باسی دۆخێکی پارادۆکسیکاڵ ده‌کا که‌ له‌وێدا به‌رامبه‌رکێی دووانه‌ی “غوربه‌ت/وه‌ته‌ن” هیچ سه‌نتزێکی بۆ نادۆزرێته‌وه‌، بێجگه‌ له‌ چاره‌نووسێکی تراژیک… .

«نه‌ در غربت دلم شاد است، نه‌ رویی در وطن دارم

الهی بخت من برگردد از آن طالع که‌ من دارم»

وه‌سفی ئه‌م دۆخه‌ به‌ هه‌ندێ جیاوازییه‌وه‌ لای ڕۆشنبیران و هونه‌رمه‌ندانی ئاڵمانی ده‌بینین که‌ پاش ته‌واو بوونی شه‌ڕی دووهه‌می‌جیهانی و ئیمکانی گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ وڵات به‌بێ هیچ هیوادارییه‌ک چاو له‌ داهاتوو ده‌که‌ن:

«له‌ که‌ناری جاده‌که‌ دانیشتووم

شۆفێر خه‌ریکی گۆڕینی تایه‌ی ماشێنه‌که‌یه‌

خۆشیم له‌و شوێنه‌ نایه‌ وا لێی‌هاتووم و

ئه‌و شوێنه‌شم پێ خۆش نیه‌ وا ده‌چم

ئه‌دی بۆچی وا به‌ حه‌سره‌ته‌وه‌ چاو له‌ گۆڕینی تایه‌که‌ ده‌که‌م؟» (برێشت)

غوربه‌ت بۆ حه‌سه‌ن کارکردی ئۆبژه‌ی گچکه‌ی ئا (object petit a)ی لاکانی هه‌یه‌؛ ئۆبژه‌ یان به‌رده‌ستێک که‌ له‌ جێگای ئه‌وه‌ی مه‌یلی ئێمه‌ به‌ره‌و لای خۆی ڕابکێشێ، خۆی هۆکاری به‌دی‌هاتنی مه‌یله‌؛ هه‌ر بۆیه‌ لاکان به‌ هۆکار-ئۆبژه‌ی مه‌یل ناوی لێ ده‌بات. ئه‌م ئۆبژه‌یه‌ نه‌ بایه‌خی مه‌سره‌فی هه‌یه‌ و نه‌ش ده‌ستپێڕاگه‌یشتووه‌، به‌ڵام زێده‌باییه‌ک که‌ که‌یفخۆشیی ئێمه‌ ده‌بزوێنێ و به‌رده‌وام له‌ شوێنێکی دیکه‌دایه‌. گه‌ڕۆک بوونی زیره‌ک و نه‌سره‌وتنی له‌ هیچ شار و گوندێکی نیشتمان و ده‌ره‌وه‌ی نیشتماندا، که‌ دۆخی بێ لانه‌یی و ژه‌ڤه‌رناوچه‌یی بۆ به‌رهه‌م هێناوه‌، ئاماژه‌ به‌و مێکانیزمه‌ له‌ بڕان نه‌هاتووه‌ی‌ مه‌یله‌وباو‌ی زێده‌چێژی‌هاوبه‌سته‌ی غوربه‌ته‌: غوربه‌تێک که‌ خاوه‌نی فۆرمێکی بۆش و بێ ناوه‌رۆکه‌، به‌ڵام‌هانده‌ری خولیایه‌کی بێ ئامانجه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ زێده‌چێژی ژویسانس و شاگه‌شکه‌ی مه‌رگ.

کاتێک شوێنه‌کانی هه‌ڵوه‌دا بوون و گه‌شته‌کانی زیره‌ک که‌ له‌ به‌ند و به‌سته‌کانیدا ده‌بینینه‌وه‌، ئه‌و ڕاستییه‌مان بۆ مسۆگه‌ر ده‌بێت که‌ زیره‌ک توانیویه‌ جوگرافیایه‌کی تایبه‌ت شوێن‌سڕینه‌وه‌ بکات و فه‌زایه‌کی ناشوێن له‌ غوربه‌تێکی خوازراودا به‌رهه‌م دێنێت؛ هه‌ر به‌و بۆنه‌وه‌ شوناسی زیره‌ک و زاراوه‌ و فه‌رهه‌نگی به‌سته‌ و ئاوازه‌کانی نه‌ موکریانییه‌ و نه‌ ئه‌رده‌ڵانی، به‌ڵکوو ناشوێن (nonplace) و غوربه‌تێکی هونه‌رمه‌ندانه‌یه‌.

ئاماژه‌دان به‌ ناوی شوێنه‌وار و شار و گونده‌کانی کوردستان، ئاماژه‌یه‌که‌ به‌ ناشوێنی نیشتمان و ژه‌ڤه‌رنیشتمان:

“بانه‌، مه‌ریوان، سه‌رده‌شت، سابڵاغ، شنۆ، نه‌غه‌ده‌، ورمێ، سه‌قز، بۆکان، کرماشان، موکریان، هه‌وشار، تاران، ته‌ورێز، هه‌مه‌دان، کاشان، مه‌راغه‌، میاندواو، ئه‌رده‌بیل، به‌غدا، سلێمانی، هه‌ولێر، که‌رکووک، مووسڵ، شارباژێر، شه‌قڵاوه، پێنجوێن، بیاره‌، دووکان، کۆیه‌، ڕانیه‌، بازیان، مه‌حاڵی مه‌نگوڕ، سابوونکه‌ران، سڵێمان که‌ندی، جه‌غه‌توو، دۆڵی قوڕووچا، تانجه‌ڕۆ، مه‌زرای سه‌هۆڵان، به‌فری که‌لیخان، کوێستانی له‌ند و بێستوون، که‌لی که‌ماتوو، زه‌مبیل، قه‌ڵا و دارسه‌یران، کێوی ئاربه‌با، به‌رده‌زه‌رد، ناڵه‌شکێنه‌، دێ موکری، بورهان، ساروقامیش، میره‌دێ، سه‌رکارێز، ڕندۆڵ، قازیان، نه‌مسه‌ و تایله‌ند…”.

که‌وایه‌ ئه‌م شوێنانه‌ بۆ حه‌سه‌ن زیره‌ک نه‌ زێدی دایکی و نه‌ ماڵی باوانن، به‌ڵکوو جێ نزرگه‌ی غه‌ریب که‌وتنه‌وه‌ن؛ واته‌ ئه‌و شوێنه‌ن که‌ زیره‌ک تێیدا ده‌توانێ ناشوێنی نامۆیی خۆی بدۆزێته‌وه‌ و هونه‌ری نامۆنوێنی خۆی به‌رهه‌م بێنێ. پاش ئه‌وه‌ی له‌ سه‌ره‌تای چله‌کاندا بۆ هه‌میشه‌ له‌ ناوه‌ندی بڵاوکراوه‌ی فه‌رمی‌دوور ده‌خرێته‌وه‌، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ کانی مه‌لا ئه‌حمه‌دی بانه‌ و له‌وێنده‌رێ چایخانه‌یه‌ک ده‌کاته‌وه‌؛ پاش ماوه‌یه‌کی‌تر کۆچ و ماڵ به‌ره‌و شنۆ ده‌گوازێته‌وه‌ و مه‌به‌ستی وایه‌ ئاخریی پیری و ئاویلکه‌ی ته‌مه‌نی له‌و شاره‌دا به‌ سه‌رئه‌نجام بگات. به‌ڵام وه‌کچۆن به‌رده‌وام خۆی باسی گیرۆده‌ بوونی ده‌ستی چه‌رخی چه‌پگه‌رد و نامورادیی فه‌له‌کی کردووه‌، ئه‌مجاره‌شیان چاره‌نووس به‌ره‌و شوێنێکی دیکه ڕایده‌نێت. که‌ پزیشکانی نه‌خۆشخانه‌ی ورمێ له‌ چاره‌سه‌ر کردنیی نه‌خۆشییه‌که‌ی ناهومێد ده‌بن، نزیک بوونی واده‌ی مه‌رگی به‌ خزمه‌کانی ڕاده‌گه‌یه‌نن. ئه‌وانیش بڕیار ده‌ده‌ن بۆ سه‌رپه‌رشتیی کۆتایی بیبه‌نه‌ نه‌خۆشخانه‌ی شاری بۆکان؛ له‌ ڕاستیدا ته‌نیا ڕێکه‌وتێکی ڕووت بوو که‌ سه‌فه‌ری غه‌ریبانه‌ی حه‌سه‌ن له‌ شاری بۆکان کۆتایی پێ بێت و دواتر به‌ بۆکانی بناسێندرێت و ئه‌مجاره‌یان نه‌ک زیره‌کی به‌ ده‌مار زیندوو، به‌ڵکوو گڵکۆی به‌ هونه‌ر هه‌میشه‌ زیندووی له‌ هه‌ورازی ناڵه‌شکێنه‌دا بحه‌وێته‌وه‌.

«ده‌چمه‌ سه‌ر ناڵه‌شکێنه‌، به‌رامبه‌ر به‌ بۆکانێ

یاری من زۆر نه‌جیبه‌، باریکه‌ و نه‌شمیلانێ»

حه‌سه‌ن زیره‌ک هه‌روه‌ها که‌ پێ به‌سته‌ی شوێن نه‌بووه‌ و ته‌نیا هۆگری فه‌زایه‌کی شوێن پاقژکراو و ناوچه‌ سڕاوه‌ بووه‌ که‌ بتوانێ غوربه‌تی ئاشنای (unheimliche) تێدا ببینێته‌وه‌، له‌ باری ئینتیمای حیزبی و سیاسیشه‌وه‌ هه‌روه‌ها ناده‌روه‌ست و بێ‌سه‌مپات ده‌رکه‌وتووه‌. بێگومان هونه‌رمه‌ندێکی سنووربه‌زێن وه‌کوو زیره‌ک که‌ ڕوخسارێکی پاپیۆلاری هه‌بووه‌ و له‌ نێو ته‌واوی چین و توێژه‌کانی کۆمه‌ڵگا هۆگر و لایه‌نگری تایبه‌تی خۆی پێک هێناوه‌ و چه‌ندین جاریش له‌ لایه‌ن ڕژێمی‌پاشایه‌تیی ئێران و ڕژێمی‌به‌عسه‌وه‌ که‌له‌بچه‌ و ئه‌شکه‌نجه‌ و زیندان کراوه‌، ناتوانێ مرۆڤێکی ناسیاسی یا دژه‌سیاسه‌ت بووبێ، هه‌ر بۆیه‌ حه‌سه‌ن داژداری نیشتمان و په‌رۆشی دۆزی ڕه‌وای کورد بووه‌ و هیچ کات خۆی له‌م بابه‌ته‌وه‌ بێ هه‌ڵوێست نه‌زانیوه‌. به‌ڵام هه‌ر به‌ پێی ناشوێنخوازی، نه توانیویه‌‌ مۆرکی ئایدۆلۆژیا و حیزبێکی تایبه‌ت وه‌ربگرێ و نه‌ش‌ هونه‌ره‌که‌ی تێکه‌ڵاوی بانگه‌شه‌خوازی و دروشم‌هاوێژی بکات. زیره‌ک له‌و کاتانه‌یدا که‌ بێ پشتیوان ده‌مایه‌وه، به‌ره‌و مه‌ڵبه‌ندی بارزانی هه‌ڵده‌هات و له‌وێنده‌رێ کێشی شۆڕشگێڕیی گۆرانییه‌کانی قورسایی زۆرتری به‌ خۆوه‌ ده‌بینی:

«جێژنی کورد زه‌مانی سه‌لاحی ئه‌و سه‌لاحی گیان‌فیدای کوردان

هاته‌ دونیا سه‌لاح، سه‌لاح کامه‌ سه‌لاح؟ ئه‌و سه‌لاحه‌ددینی ئه‌ییوبی

کوردم ئه‌من، کوردم ئه‌من، کوردم ئه‌من، تا ئه‌و ڕۆژه‌ی ده‌منێژن

کێلی ژوور سه‌رم ده‌نێژن، هه‌ر ده‌ڵێم کوردم ئه‌من، کوردم ئه‌من»

به‌ڵام ئه‌وه‌ ڕاستییه‌کی حاشاهه‌لنه‌گره‌ که‌ هیچ کات خۆی له‌ نێو هیچ ڕێبازێکی سیاسیدا نه‌بینیوه‌‌ته‌وه و ڕه‌نگه‌ ئه‌مه‌ش بۆ په‌ره‌ ئه‌ستاندن و گشتگیر کردنی ده‌نگ و ئاوازی زیره‌ک له‌ نێو هه‌موو ناوچه‌ و زاراوه‌ جیاوازه‌کانی کوردستاندا ده‌وری ئه‌وتۆی گێڕابێت:

نه‌ چینیم ده‌وێ، نه‌ کاشی       نه‌ حیزبیم و نه‌ جاشی

نه‌ تووده‌م نه‌ وێڵداشی     سه‌لام و عه‌له‌یک حه‌مه‌ گیان

                           به‌ خۆی و به‌ وێڵداشی

له‌ بابه‌تی بیروڕای ئایینیی زیره‌که‌وه‌ شتێکی ئه‌وتۆمان به‌ ده‌سته‌وه‌ نییه‌، جگه‌ له‌وه‌ی که‌ له‌ قه‌یران و ته‌نگژه‌ی قۆناخی گه‌وره‌ساڵیدا که‌ یه‌کێک له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی‌هاتنه‌ گۆڕێی پرسی مێتافیزیکی و ئانتالۆژیکی و هه‌روه‌ها بیرکردنه‌وه‌ له‌ کێشه‌ی مه‌رگه‌، زیره‌ک تۆبه‌یه‌کی سیمبۆلیک ده‌کا و به‌م بۆنه‌شه‌وه‌ گۆرانییه‌کی سۆزدار ده‌خوێنێ:

“باران بارانه‌، هه‌ور و بارانه‌             یار خوداحافیز، ده‌ست لێک به‌ردانه‌”

هه‌روه‌ها له‌ گۆرانییه‌کانیدا وشه‌ و ده‌سته‌واژه‌ی تایبه‌ت به‌ دیارده‌ و که‌سایه‌تییه‌ ئایینییه‌کان به‌ زۆری ده‌بینرێ، به‌ڵام وه‌ک ئاماژه‌مان پێ دا هه‌مووی ئه‌م هێما و سیمبۆله‌ پیرۆزانه‌ کارکردی مۆسیقایی هه‌یه‌ و به‌ پێی جیهانبینیی دونیاگه‌رانه‌ی کوردی، نه‌ له‌ پێناوی دابڕان له‌ دونیا، به‌ڵکوو به‌ مه‌به‌ستی به‌رین کردنه‌وه‌ی بازنه‌ی ژیان و ژیندۆستی‌هاتووه‌ته‌ گۆڕێ:

“قه‌سه‌م به‌ ڕه‌حمان و ڕه‌حیم، په‌نا به‌ سه‌یدی سه‌روه‌ر، قه‌سه‌م به‌ سووره‌تی عه‌ممه‌، به‌و خودایه‌ی بێ مه‌کانه‌، یا سوڵتان‌هاوار، یا هه‌یوانساری، به‌و قورئانه‌ی سه‌رپه‌ڕ شین، غه‌وس له‌ منت نه‌سێنێ، سووره‌ی وه‌لفه‌جر، کاک ئه‌حمه‌د له‌ سلێمانی، وه‌ک جوو بۆت ده‌گرم شه‌مه‌، یا عه‌بابه‌یلێ، عورووسم جووم ئه‌رمه‌نیم دینم بۆ تۆ به‌تاڵه‌ و…”.

له‌ کۆتاییدا ئه‌مه‌ جوان په‌رستی و هه‌ستی سنووربه‌زێنی جوانییه‌ که‌ به‌سه‌ر سنووربه‌ندیی پیرۆزی و داخراوه‌بوونیدا سه‌ر ده‌که‌وێ:

“به‌ر به‌م لاوه‌ که‌، بینم جه‌بینت                   له‌سه‌ر کام دینی، بێمه‌ سه‌ر دینت”

ژیانی پڕ چه‌رمه‌سه‌ریی حه‌سه‌ن زیره‌ک وه‌کوو مرۆڤێکی تراژیک، هێمایه‌کی ڕاست نوێنی مێژووی گه‌لی کورده‌، غوربه‌تی زیره‌ک دواتر له‌ غه‌ریبییه‌کانی شاعیرانی کورد وه‌کوو شێرکۆ بێکه‌س، سواره‌ ئیلخانی‌زاده‌ و هێمن‌دا به‌رده‌وام ده‌بێته‌وه‌ و ته‌نیایی و بێکه‌سییه‌کانیشی له‌ ته‌نیاییه‌کانی ئایلان کوردی و عه‌زیز شنگالی‌دا دووپات ده‌بێته‌وه‌. حه‌سه‌ن زیره‌ک، حه‌سه‌ن زیره‌ک نه‌بوو؛ به‌ڵکوو به‌سه‌رهاتی مه‌رگه‌ساتی غوربه‌ت و ته‌نیایی هه‌موومان بوو. له هونه‌ری نه‌ته‌ویی که‌سانێکی وه‌کوو زیره‌کدایه که گله و گازه‌نده‌ی نه‌ریتی و چاره‌نووس‌بینانه به‌ره‌و ره‌خنه و رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی کۆنکرێت و ئیراده‌گه‌رانه وه‌رده‌چه‌رخێت:

فه‌له‌ک بڕووخێ ده‌ور و دیوانت              فه‌له‌ک بچه‌مێ حه‌وت ئاسمانت

فه‌له‌ک له‌گه‌ڵما وا که‌چ‌ره‌فتاری                سه‌باره‌ت به کورد تۆش ئیستعماری

حه‌سه‌ن زیره‌ک ساڵی ۱۹۲۶ له گوندی هه‌رمێله‌ی سه‌ر به شاری سه‌قز له نێو ره‌نج و ئازاری هه‌ژاریدا چاوی به رووناکی دونیا هه‌ڵدێنێ و هه‌ر له سه‌ره‌تای ژیانییه‌وه تێکه‌ڵ به ئه‌رک و زه‌حمه‌تی کاره‌که‌ری ده‌بێ؛ و سه‌رباری هه‌موو ئه‌مانه له ته‌مه‌نی ۱۲ساڵیدا، مه‌رگی بابی ئه‌وه‌نده‌ی‌تر دڵه بچکۆلانه‌که‌ی بریندار ده‌کات و دۆخی بێ‌په‌نایی خۆی و دایکی ئاواره‌ی شاری سه‌قز ده‌کات. پاش مردنی بابی حه‌سه‌نی مێرمنداڵ، دایکی شوو ده‌کاته‌وه و حه‌سه‌ن له بێکه‌سیدا روو ده‌کاته‌وه گوندی هه‌رمێله و له‌ به‌رده‌ستی ئه‌و ئاغایه‌ی بابی مه‌یته‌ریی بۆ کردبوو؛ و به هۆی لێهاتووییه‌وه نازناوی زیره‌کی پێدرابوو، درێژه به ره‌نجۆری ده‌دات. هه‌رچه‌نده هه‌ر له‌ ته‌مه‌نی تازه‌لاویدا هه‌ست و هه‌ناسه‌ی ناسکی خۆ ده‌نوێنێ و ئاوازی ده‌نگی دیوه‌خانی ئاغا و گه‌وره‌کان ده‌ڕازێنێته‌وه به‌ڵام رۆحی سه‌ربزێوی حه‌سه‌ن دۆخی کویله‌یی ده‌به‌زێنێ و به تێکهه‌ڵچوون له‌گه‌ڵ ئاغا خۆی ئاواره‌ی شار و گونده‌کانی کوردستان ده‌کات. پاش ماوه‌یه‌ک وه‌کوو شاگرد شۆفیری مینه‌خانی ئه‌رده‌ڵانی سه‌قز له رێگای سه‌قز-بانه ده‌ست به کارکردن ده‌کات به‌ڵام له رووداوێکی پێکداداندا مندالێک ده‌کوژێ و حه‌سه‌ن له ترسان خۆی ئاودیوی سنوور ده‌کات و له شاری به‌غدا ده‌گیرسێته‌وه. پاش ماوه‌یه‌ک کارکردن له هۆتێل و چایخانه‌کانی به‌غدا، ده‌نگه ناوازه‌که‌ی ده‌بیسترێ و هۆگری کورد و عه‌ره‌ب په‌یدا ده‌کا؛ هه‌ر بۆیه له رادیۆ به‌غدا بانگهێشت ده‌کرێ و ئه‌زموونی هونه‌ری خۆی به شێوه‌یه‌کی فه‌رمی‌ده‌ست پێده‌کات. زیره‌ک به ناسین و پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ گۆرانیبێژان و هونه‌رمه‌ندانی خاوه‌ن ئه‌زموون، به‌هره‌ی هونه‌ریی خۆی پێده‌گه‌یه‌نێ و سۆزی ئاوازی له زۆربه‌ی ناوچه‌کانی کوردستاندا به‌رزه‌‌ناو ده‌بێت. پاش شۆڕشی ۱۹۵۸ی عێراق، به ناچاری به‌غدا به‌جێده‌هێڵی و وادیاره ئه‌م ناچارییه‌ش به بۆنه‌ی گۆرانی وتن له بۆنه‌ی‌هاتنه‌ سه‌ر ته‌ختی مه‌له‌ک فه‌یسه‌ڵی دووهه‌م بووه که له شۆڕشی نوێدا وه‌کوو تاوانێکی سیاسی دێته ئه‌ژمار. زیره‌ک پاش ده‌ ساڵ پێگه‌یاندنی به‌هره‌ی خۆی له به‌غدا و ده‌رچوونی ناوبانگی هونه‌ریی، له رادیۆ تاران پێشوازی لێده‌کرێت و له‌وێیش به ماوه‌ی دوو ساڵ ئه‌زموونی هونه‌ریی سه‌رکه‌وتووی خۆت تۆمار و بڵاو ده‌کاته‌وه و هه‌ر له‌و سه‌روبه‌نده‌شدا له‌گه‌ڵ میدیا زه‌ندی ژیانی‌هاوبه‌شی پێکده‌هێنێت. دواتر ده‌چێته به‌شی کوردی رادیۆ کرماشان و له‌‌وێنده‌رێش ۲ تا ۳ ساڵ درێژه به چالاکی هونه‌ری ده‌دات. حه‌سه‌ن زیره‌ک پاش ته‌مه‌نێک هه‌وڵ و چالاکی هونه‌ری ناوازه، دیسانه‌وه وه‌کوو چایچییه‌ک له کانی مه‌لا ئه‌حمه‌دی شاری بانه درێژه به ژیانی پڕچه‌رمه‌سه‌ری خۆی بدات. دواساته‌کانی ته‌مه‌نی خۆی ده‌چێته شاری شنۆ و وه‌کوو خۆی ده‌ڵێت “ئاخیری پیرییه‌که‌م هێناوه شنۆ”؛ له‌وێ ده‌گیرسێته‌وه تاوه‌کوو نه‌خۆشینه‌که‌ی ته‌نگی پێ هه‌ڵده‌چنێ و له‌وێوه بۆ بیمارستانی شاری ورمێ به‌ڕێ ده‌کرێت. به‌ڵام وادیاره شێرپه‌نجه‌ی نه‌گریس، ره‌گ و ریشاڵی خۆی له هه‌ناوی زیره‌کدا پته‌و کردوه و ئامانی ژیانی لێ بڕیوه، هه‌ر بۆیه بۆ چاوه‌دێریی کۆتایی به‌ره‌و نه‌خۆشخانه‌ی شاری بۆکان به‌‌ڕێ ده‌کرێت و پاش ژیانی کۆتایی پێدێت.

ژێده‌ر؛ که‌ناڵی ئاماژه‌

News Code 19832

نیشانەکان

بۆچوونی ئێوە

You are replying to: .
  • 9 + 3 =